Қамос: Теб қаласының соңғы фараоны

Кіріспе

Мысырдың Тебаның он жетінші династиясының соңғы перғауыны Камосе Тебаның он жетінші династиясының соңғы перғауыны болды. Ол Секененре Тао мен Аххотеп I-нің ұлы және XVIII династияның негізін қалаушы Ахмоз I-нің інісі болуы мүмкін. Оның билігі Екінші аралық кезеңнің соңына келді. Камосеге әдетте үш жыл билік еткен деп есептеледі (оның ең жоғары тіркелген билік жылдары), бірақ кейбір ғалымдар оған шамамен бес жыл билік етуді ұсынады. Оның билігі ежелгі Мысырдың көп бөлігін билеген гиксостарға қарсы шешуші әскери қадамдары үшін маңызды. Камосе Тебада Мысырдың түпкілікті патшаларының соңғысы болды. Бастапқыда Тебаның он жетінші династиясының билеушілері Секененре Тао билігіне дейін солтүстіктегі гиксос мемлекетімен бейбіт қарым-қатынаста болды. Олар Жоғарғы Мысырды Элефантинге дейін және Орта Мысырды Кусаға дейін бақылады. Камосе өзінің билігін Төменгі Мысырдың барлық бөлігіне таратуға тырысты. Бұл оның сарайдағыларынан күшті қарсылыққа ұшырады. Көрініп тұрғанындай, Тебадағы осы княздар кейінірек гиксос билеушілерімен бір кезде нақты modus vivendi-ге қол жеткізген, ол гиксостар бақылауындағы Орта және Төменгі Мысыр арқылы транзит құқықтарын және құнарлы Дельтадағы жайылым құқықтарын қамтыды. Камозедің Карнарвон тақташасындағы жазбалары (мәтінде, сондай-ақ Тебадағы Камозе стелаларында) осы патша кеңесінің гиксостарға қарсы соғыс перспективасына қатысты алаңдаушылығын көрсетеді: Пьер Монтедің Камозедің гиксостарға қарсы қимылы Амон дін қызметкерлерінің қолдауымен, солтүстіктегі Сетке табынушыларға қарсы шабуыл ретінде жасалғаны туралы пікірін қолдайтын ешқандай дәлел жоқ (яғни азаттық соғысының діни себебі). Карнарвон тақташасында Камосе Амонның бұйрығымен гиксостарға шабуыл жасау үшін солтүстікке кеткені айтылған, бірақ мұндай жазулар Египет тарихының барлық патшалық жазбаларында кездеседі және оны осы құдайдың нақты бұйрығы деп түсінбеу керек. Камосе гиксостарға шабуыл жасау себебін ұлттық мақтаныш деп атады.

Final Pharaoh of Theban seventeenth dynasty of Egypt

Kamose was the last Pharaoh of the Theban Seventeenth Dynasty. He was possibly the son of Seqenenre Tao and Ahhotep I and the brother of Ahmose I, founder of the Eighteenth Dynasty. His reign fell at the very end of the Second Intermediate Period. Kamose is usually ascribed a reign of three years (his highest attested regnal year), although some scholars now favor giving him a longer reign of approximately five years. His reign is important for the decisive military initiatives he took against the Hyksos, who had come to rule much of Ancient Egypt.]] Kamose was the final king in a succession of native Egyptian kings at Thebes. Originally, the Theban Seventeenth dynasty rulers were at peace with the Hyksos kingdom to their north prior to the reign of Seqenenre Tao. They controlled Upper Egypt up to Elephantine and ruled Middle Egypt as far north as Cusae. Kamose sought to extend his rule northward over all of Lower Egypt. This apparently was met with much opposition by his courtiers. It appears that at some point, these princes in Thebes had achieved a practical modus vivendi with the later Hyksos rulers, which included transit rights through Hyksos controlled Middle and Lower Egypt and pasturage rights in the fertile Delta. Kamose's records on the Carnarvon Tablet (in the text also parallelled in the Thebes stelae of Kamose) relate the misgivings of this king's council to the prospect of a war against the Hyksos:

There is no evidence to support Pierre Montet's assertion that Kamose's move against the Hyksos was sponsored by the priesthood of Amun as an attack against the Seth worshippers in the north (i. e., a religious motive for the war of liberation). The Carnarvon Tablet does state that Kamose went north to attack the Hyksos by the command of Amun, but this is common to virtually all royal inscriptions of Egyptian history, and should not be understood as the specific command from this deity. Kamose states his reasons for an attack on the Hyksos was nationalistic pride.

Солтүстік науқан

Камостың үшінші жылы ол Нил өзенімен Тебадан солтүстікке қарай жүзіп, гиксостарға қарсы әскери жорық бастады. Бірінші кездескен жері Кузайдың солтүстігіндегі Нефруси болды, ол гиксостарға адал египеттік гарнизонмен бекітілген. Меджай сарбаздарының бір бөлімі гарнизонға шабуыл жасап, оны жаулап алды. Камостың екінші стеласы (Тебада табылған) Авариске шабуыл жасау туралы әңгімесін жалғастырады. Бірақ ол Мемфисті немесе солтүстіктегі басқа маңызды қалаларды есімдерімен атамайды, сондықтан Камостың Авариске шабуыл жасамағаны, керісінше, ниеттерін жазғаны туралы күдік туды. Екінші стелаға сәйкес, Нефрусиден солтүстікке жылжығаннан кейін Камостың әскері Аваристегі гиксос патшасы Авосерре Апопидің Куш билеушісіне – оның одақтасына – Камозеге қарсы дереу көмек сұраған хабаршыны ұстады. Камосе дереу әскерлерінің бір бөлігін батыс шөліндегі Бахария оазисін басып алып, жоюға бұйырды, ол солтүстік-оңтүстік шөл жолының бақылауында болды. Осы мәтінде "батыр" деп сипатталатын Камосе, артқы қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін осы қадамды жасады. Содан кейін Камосе Нил өзенімен оңтүстікке, Тебаға қайтып, гиксостарға қарсы жеңісінен кейін қуанышты мереке өткізді. Ол өзінің патшалығының шегарасын Кузайдан Гермополис арқылы Сакоға дейін жылжытты, бұл Тебаның он жетінші династиясы мен гиксостық он бесінші династия арасындағы жаңа шекараны құрады. Рихольт атап көрсетеді, Камосе екінші стеласында Аваристегі ешбір нәрсеге шабуыл жасағанын айтпайды, тек "Авариске тиесілі нәрселерге (nkt hwt w'rt, тікелей генетивті жай), яғни оның әскері алып кеткен олжаға" қарсы екенін көрсетеді. Камостың стеласының 7-8 және 15-жолдары Авариске қатысты жалғыз сілтемелер: 7-8 жол: Мен батыл күзетші флотилиясын Аварис аумағына аңшылық салып жүргендей, қалған флотпен шөлдің шетіне дейін күзетуге орналастырдым. 15-жол: Мен Авариске тиесілі ештеңеге мән бермедім, себебі ол (Камозе тонаған аймақ) бос еді. Камостың екінші стеласы гиксос хабаршысының Апофистен Куш патшасынан Камозеге қарсы көмек сұраған хатпен ұсталғанын, ол Батыс шөл жолдары арқылы Нубияға бара жатқандағы оқиғаны баяндайды. Осы патшаның әскери әрекеттері тек Кинополит номасына ғана әсер еткенінің нақты дәлелі – Камозе хатты Апофиске қайтарғанда, оны Аваристен оңтүстікке қарай жүз шақырымдай жердегі Атфихке жібергені. Осылайша, Атфих қазіргі қысқарған гиксос патшалығы мен Камостың кеңейіп келе жатқан он жетінші династиясы арасындағы жаңа шекараны немесе бейтарап аймақты құрады. Сонымен қатар, Камосе екінші стеласында хатты қайтару мақсатының гиксос хабаршысы Апофиске "бұрын оның иелігінде болған Кинополис аймағындағы" Теба патшасының жеңістері туралы хабарлау екенін айтады. Бұл ақпарат Камостың әрекеттерін осы египеттік номамен шектегенін және 3-ші жылында Аварис қаласына жақындамағанын растайды.

In Kamose's third year, he embarked on his military campaign against the Hyksos by sailing north out of Thebes on the Nile. He first reached Nefrusy, which was just north of Cusae and was manned by an Egyptian garrison loyal to the Hyksos. A detachment of Medjay troops attacked the garrison and overran it. The second stele of Kamose (found in Thebes) continues Kamose's narrative with an attack on Avaris. Because it does not mention Memphis or other major cities to the north, it has long been suspected that Kamose never did attack Avaris, but instead recorded what he intended to do. According to the second stele, after moving north of Nefrusy, Kamose's soldiers captured a courier bearing a message from the Hyksos king Awoserre Apopi at Avaris to his ally, the ruler of Kush, requesting the latter's urgent support against Kamose. Kamose promptly ordered a detachment of his troops to occupy and destroy the Bahariya Oasis in the western desert, which controlled the north–south desert route. Kamose, called "the Strong" in this text, ordered this action to protect his rearguard. Kamose then sailed southward, back up the Nile to Thebes, for a joyous victory celebration after his military success against the Hyksos in pushing the boundaries of his kingdom northward from Cusae past Hermopolis through to Sako, which now formed the new frontier between the seventeenth dynasty of Thebes and the fifteenth dynasty Hyksos state. Ryholt notes that Kamose never claims in his second stela to attack anything in Avaris itself, only "anything belonging to Avaris (nkt hwt w'rt, direct genitive) i. e., the spoil [of war] which his army has carried off" as lines 7–8 and 15 of Kamose's stela—the only references to Avaris here—demonstrate:

Line 7–8: I placed the brave guard flotilla to patrol as far as the desert edge with the remainder (of the fleet) behind it, as if a kite were preying upon the territory of Avaris. Line 15: I have not overlooked anything belonging to Avaris, because it (the area which Kamose was plundering) is empty. The Second Stela of Kamose is well known for recounting that a Hyksos messenger was captured with a letter from Apophis—appealing for aid from the king of Kush against Kamose—while travelling through the western desert roads to Nubia. The final evidence that this king's military activities affected only the Cynopolite nome, and not the city of Avaris itself, is the fact that when Kamose returned the letter to Apophis, he dispatched it to Atfih which is about a hundred miles south of Avaris. Atfih, hence, formed either the new border or a no man's land between the now shrunken Hyksos kingdom and Kamose's expanding seventeenth dynasty state. Furthermore, Kamose states in his second stele that his intention in returning the letter was for the Hyksos messenger to inform Apophis of the Theban king's victories "in the area of Cynopolis which used to be in his possession." This information confirms that Kamose confined his activities to this Egyptian nome and never approached the city of Avaris itself in his Year 3.

Бірінші нубиялық жорық

Қамос Гиксос патшасының Тебалық қарсыласына шабуыл жасап, екі мемлекетке де Камос келтірген зиянды өшіруді сұрағандықтан, үшінші жылына дейін Кушиттерге қарсы жорық жасағаны мәлім. Камос бір жыл ішінде бірнеше жүз шақырымдық майдан бойында оңтүстіктегі Кушиттерді жеңіп, содан кейін солтүстіктегі Гиксостарға елеулі соққы беруге жете алмайтындығы әбден мүмкін емес.

Билік ету мерзімі

Оның 3-жылдығы Камосе үшін куәландырылған жалғыз дата болып табылады және бұрын оның билігінің аяқталуын білдіретін деп есептелген. Алайда, қазір Камосе осы датадан кейін бір-екі жылға жуық билік еткені анық, себебі ол нубилерге қарсы екінші жорылды бастады. Камосе кушиттерге қарсы бірінші жорылды бастағанының куәсі Апофистің қолға түскен хатының мазмұнында айтылады, онда Гиксос патшасының Куш патшасынан көмек сұрауы Камостың 3-жылдығындағы Екінші стеласында баяндалған:

Нубияның тереңдігіндегі Арминна және Тошкада табылған екі бөлек тас жазуда Камосе мен Ахмостың prenomen және nomen бірге жазылған, және эпиграфиялық мәліметтерге сәйкес, олар бір уақытта – мүмкін, бір суретші салған. Камосе аты бірінші жазылғандықтан, ол үлкен корегент болған. Дегенмен, Камостың 3-жылдық стеласында Ахмостың патша ретінде есімдері немесе сілтемелері жоқ, бұл Камостың нубилерге қарсы алғашқы жорылын тікелей көрсетеді; бұл тек Камосе жас Ахмосты өзінің үшінші жылынан кейін, нубилерге қарсы екінші әскери жорылды бастамас бұрын кіші корегент етіп тағайындағанын білдіреді. Осының салдарынан Камостың екінші нубиялық жорылы оның 4-немесе 5-жылында болған болуы керек. Камостың екінші нубиялық жорылының мақсаты Бухендегі бекініс болуы мүмкін, себебі нубилер Камостың әскерлерінен оны қайтарып алған, сондықтан оның картушысы бар стела әдейі бұзылған және бекіністің өзінде өрттің іздері бар. Рихольт Камостың билігі шамамен бес жылға созылғанын есептеді, және бұл билеушінің мерзімі б.з.д. 1554 жылдан б.з.д. 1549 жылға дейін Ахмосе мен Камосе арасындағы бір жылдық корегенттікті ескере отырып белгіленген. Дональд Редфорд Камосе өте қарапайым түрде, тіпті патшалық уреусы жоқ, алтынмен қапталмаған қарапайым табытқа жерленгенін атап өтті. Бұл патшаның қабір жинағын аяқтауға уақыт жетпегендіктен қайтыс болғанын көрсетеді, себебі ол Кушиттер мен Гиксостармен соғысқа қатысқан.

Анам

Камос патшасының мумиясы Аббот папирусында еске алынады, ол Рамзес IX билік құрған кезеңдегі қабір тонауларын тергеу туралы мәліметтерді тіркеген, шамамен 400 жыл Камос жерленгеннен кейін. Оның қабірі "жақсы жағдайда" екені айтылғанмен, мумиясы кейін қандайда бір уақытта жылжытылғаны анық, себебі ол 1857 жылы Дра' Абу эль Нагада, көрінеу әдейі қиратылған қалдықтардың үйіндісіне жасырылған күйде табылған. Суреттелген және жабынмен қапталған табытты алғашқы египтологтар Огюст Мариетт және Генрих Брюгш ашқан, олар мумияның өте нашар күйде екенін атап өткен. Мумиямен бірге алтын және күміс қылыш, амулеттер, скарабей, қола айна және оның мұрагері әрі інісі Ахмостың аты жазылған картуш пішіндес кеуделік әшекей көмілген. Табыт Мысырда, ал қылыш Брюссельде, ал кеуделік әшекей мен айна Париждегі Луврде сақталады. Табытқа жазылған фараонның аты бастапқыда табылғаннан кейін елу жыл өткен соң ғана танылды, сол кезде табылған қалдықтар үйіндісімен қалған мумия, әрине, көп бұрын жоғалып кеткен болар.

Сәйкестендіру

1916 жылы сэр Алан Гардинер Бірінші Карнарвон тақташасы фараон Камосеге арналған ескерткіш стеланың көшірмесі болуы мүмкін деген болжам жасады. Бұл кейін француз египтологтары Лакао мен Шеврир Карнак қаласында жұмыс істеген кезде, екі стела фрагментін тауып расталды. Олардың кішкентайы 1932 жылы табылды, ал үлкені 1935 жылы пайда болды. Осылайша, Карнарвон тақташасының мәтіні Камосе стелаларынан көшірілгені белгілі болды. Бұл жаңа мәтіндер 1939 жылы жарияланды.

Басқа ашылулар

Соңғы кезде Камосеге тиесілі тағы бірнеше жазулар табылды. "Жақындағы уақытқа дейін [2016 жылға дейін] Камосенің тек екі стеласы ғана белгілі болды, олардың бірі 18-ші династияның жазу үстеліне [Карнарвон тақташасына] көшірілген (Редфорд 1997: nos. 68 69). 2004 жылы Карнактан Камосе есімімен екі әйелдің аты жазылған фрагментті жазу табылды және ол Камосенің үшінші стеласы деп аталды (Ван Сиклен 2010), ал 2008 жылы Армантта Камосеге тиесілі тағы бір жазу табылды (Тайерс 2009)."