Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Чехтың ойдан шығарылған кейіпкері, әмбебап данышпан, сондай-ақ "Ұстаз" деп те аталады. Яра Цимрман немесе Яра да Цимрман (ресми аты Ярослав Цимрман), "Ұстаз" деп те белгілі, – Ладислав Смоляк пен Зденек Сверак жасаған чех полиматы. Кейіпкер әмбебап гений ретінде, сонымен қатар 19-шы және 20-шы ғасырлардың басындағы ең ұлы чех драматургтерінің, ақындардың, композиторлардың, мұғалімдердің, саяхатшылардың, философтардың, өнертапқыштардың, детективтердің, математиктердің және спортшылардың бірі ретінде бейнеленеді. Оның нағыз өмір сүргендей көрінуі – оның мінездемесінің бір бөлігі. Цимрман 1966 жылдың 23 желтоқсанында "Арбақтың алкогольсіз шарапханасы" ("Nealkoholická vinárna U Pavouka") атты тұрақты радио бағдарламасында алғаш рет пайда болды. Бұл кейіпкер бастапқыда чех халқының, тарихы мен мәдениетінің әжуалы карикатурасы ретінде ойластырылған, бірақ ол қазіргі чех фольклорының өте танымал кейіпкеріне, сондай-ақ ұлттық батырға айналды. 2005 жылы Яра Цимрман "Ең ұлы чехті" анықтау үшін өткізілген халық дауысында жеңіске жетті (тек ол ойдан шығарылғандықтан, шын мәнінде жеңіске ие бола алмады). Цимрман көптеген кітаптардың, пьесалардың және фильмдердің басты кейіпкері және авторлық құқығына ие. Жижковтағы Яра Цимрман атындағы театр Прагадағы ең танымал театрлардың бірі. Оқиғалар "У Павука" шарапханасында өтеді, бұл Прагадағы ойдан шығарылған шарапхана, ол тыңдаушыларға нағыз деп ұсынылды, бірақ жазбалардан бұрын-ақ сатылып кететін. Бір бағдарламада музыка зерттеушісі, өзінің коттеджін жөндеу кезінде 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында өмір сүрген, ұмытылған чех полиматына қатысты құжаттарды тапқанын айтты – осылайша кейіпкер алғаш рет таныстырылды. Алайда, ČT (Чехия Телевидениесі) Цимрманды бәйгеге қатысуға жібермеді, себебі тек нағыз адамдар ғана қатыса алады, бірақ оны негізгі бәйгеге қайта қоспады.
Czech fictional character of a universal genius, also known as "the Master". Jára Cimrman or Jára da Cimrman (officially Jaroslav Cimrman) , also known as "the Master", is a fictional Czech polymath, created by Ladislav Smoljak, and Zdeněk Svěrák. The fictional personality is presented as a universal genius, and one of the greatest Czech playwrights, poets, composers, teachers, travellers, philosophers, inventors, detectives, mathematicians, and sportsmen of the 19th and early 20th century. Playing along with the pretence of his real existence is part of his characterization. Cimrman made his first appearance on a regular radio programme Nealkoholická vinárna U Pavouka ("The Non Alcoholic Wine Bar chez Spider") on 23 December 1966. Although the character was originally meant to be a modest caricature of the Czech people, history, and culture, he became an immensely popular protagonist of modern Czech folklore, and an ersatz national hero. In 2005, Jára Cimrman won a public vote to find The Greatest Czech (only the fact that he is fictional prevented him from actually winning). Cimrman is both the major character and the putative author of a great number of books, plays, and films. Divadlo Járy Cimrmana in Žižkov is one of Prague's most frequented theatre houses. set in U Pavouka, a fictional wine bar in Prague that was presented to listeners as real, but perennially sold out well in advance of recordings. One show featured a guest interview with a musicologist who claimed to have discovered, during a renovation of his cottage, a tranche of documents relating to a forgotten Czech polymath who lived in the late 19th and early 20th centuries, named Jara Cimrman, the first mention of the character. However, ČT decided to disqualify Cimrman, saying that only real people were eligible for the contest, however, they did not reinstate him to the main contest.
Ерте өмір
Венада жұмыс істейтін чех тігіншісі Леопольд Цимрман мен австриялық актриса Желинкова туған Марлен Цимрманның ұлы Цимрман 1853 немесе 1859 жылы дүниеге келген деп айтылады (кейде қажеттілікке қарай басқа жылдар да көрсетілген). Бірақ, компьютерлер кеңінен қолданылмаған кезде ол телефонға тәуелді болуға мәжбүр болды. Оның "интернеті" негізінен ескі цирк шатырында орналасқан, онда маэстро түрлі зейнеткер зертхана мұғалімдерін адамдардың қойған сұрақтарына жауап беру үшін телефон аппаратын жинады. Белгілі WWW префиксі де осы жерде пайда болды. Мұғалімдердің бірі Вебер еді, ол сөйлеу кемелсіздігі болғандықтан, өзін "W W W. Вебер" деп таныстырды. Оның бұл саладағы жетістіктері Шюстр мырзаның арқасында одан да жоғары деңгейге көтерілді, ол биологиялық тақырыптарға қатысты сұрақтарға жауап беруге жауапты болды. Шюстр әр сұраққа далалық тышқандарды пайдалану арқылы жауап берді (африкалық пілдің салмағы 30 000 тышқанға тең, қарақұйрық тышқан тышқаннан 1,5 есе жылдам болды, және т.б.). Бұл компьютер технологиясында тышқанның периферлік құрылғы ретінде алғаш рет қолданылғанын көрсетеді.
The son of Leopold Cimrman, a Czech tailor working in Vienna, and Marlén Cimrmanová, born Jelinková, an Austrian actress, Cimrman was said to have been born in either 1853 or 1859 (though sometimes other years have been cited as required). although without the widespread use of computers. Due to the technologies available at the time he had to rely on telephones. His internet basically consisted of an old circus tent where the maestro arranged the telephone apparatus for various pensioned high school teachers to answer all kinds of questions people asked. The well known WWW prefix also originated here. One of the teachers' name was Weber and since he stuttered, he introduced himself as "W W W. Weber." His achievements in this field went even further, thanks to Mr. Šustr, who was responsible for answering biologically themed questions. Šustr answered each one by operating with field mice (African elephant's weight was equivalent to 30,000 mice, a weasel was 1.5 times faster than a mouse, etc.). This marks the first recorded use of mouse as a peripheral in computer technology.
Педагог
Жара Цимрманның педагогикалық еңбектерінің көпшілігі "Vyšetřování ztráty třídní knihy" ("Сабақ кітабының жоғалуын зерттеу", 1967) пьесасында ұсынылған. Цимрман оқып-жаза білетіні анықталған соң, сот жазасы ретінде Галицияның шағын Струк ("тете") ауылында мұғалім болды. Ол өзінің "Футуризм" идеологиясын қолданушы еді, сонымен қатар студенттерін сол кезде империя бойынша орнатылып жатқан телефондарды пайдалануға дайындады. Ол олардың арасында осындай құмарлық тудырды ki, алғашқы телефондар келгенде, оның көптеген қазіргі және бұрынғы студенттері кездейсоқ нөмірлерге қоңырау шалып, барлық ақшаларын телефонға салып жіберді. Көптегендері телефон кабиналарынан мүлде ақшасыз, қаңғыбас күйіне түсіп үйлеріне оралды. Ол сондай-ақ кішкентай қаладағы мектеп оқу әдістемесін де революциялады. Лекциядан кем дегенде бір бөлігінің ұмытылатынын білгендіктен, оның жүйесі лекциялық материалды "Мені есіңде сақта" және "Мені есіңде сақтама" деп нақты бөліп беруге негізделген. Біріншісі – барлық оқу көлемінің оннан бірін құрайтын, есте сақталуға тиіс бөлім, ал екіншісі – берілген пәннің тоғыз бөлігін құрайтын, бастапқыда ұмытылуға арналған бөлім. Мұғалім ретінде ол оқушыларын стресске бақыланған түрде ұшыратып, оқу бағдарламасының маңызды бөліктерін жақсырақ есте сақтауға көмектесті. Ол қамшысын еденге күшпен салды немесе шашын алып тастады ("úlek oslněním" – "көру қабілетінен қорқу"). Бұл, көрінетін сәтті әдіс, оның есімімен бүгінге дейін "Цимрманның шок арқылы бекітуі" деп аталады. Оқушылары тәртіпсіздік жасағанда, ол оларды жазаламай, өзін жазады – оның теориясы бойынша, оқушылар өз мұғалімін жақсы көруі керек және ол қиын жағдайға түссе, өкініш сезінуі керек. Оқушылары оның сия қамына су құйғанда, ол бір апта бойы үйінен шықпады. Оқушыларының мектепке бара алмағандықтан, оған аянып, көңіл көтеруге жеткілікті уақыты болды. Кезекте ол түскі астан кейін темекі тартудан бас тартып, былай деді: "Бүгін түскі астан кейін мен сигарымды ("viržínko") тартпаймын. Жылама, кінәлісіңдер".
Most of the pedagogical work of Jára Cimrman is presented in the play Vyšetřování ztráty třídní knihy ("Investigation of the Loss of a Class Book", 1967). Cimrman became a teacher in the small Galician village of Struk ("teat"), as a punishment by court, when it was revealed he could both read and write. A practitioner of his "Futurism" ideology, he also prepared his students for the future practical use of phones, which were being slowly installed throughout the empire at that time. He created in them such a euphoria, that when the first phones arrived, many of his current and former students began throwing whole fortunes into the phones, calling random numbers; many of them went home from the telephone booths completely penniless and became beggars. He also revolutionized his small town schooling methods. Knowing that the cohort is bound to forget at least a part of the lecture, his system was based on dividing the lectured subjects into clearly marked "Forget me not" and "Not forget me not" sections. The former was one tenth of all the learning volume and was meant to be remembered, while the latter made up the nine tenths of the given subject and was intended from the start to be forgotten. As a teacher, he was putting his pupils under controlled exposure to stress in order to improve information retention of the germane parts of the curriculum —he either snapped his whip hard against the floor or removed his wig ("úlek oslněním" – "fright by daze"). This apparently successful method bears his name to this day as the famous "Cimrman's Fixation by Shock". When students misbehaved, he did not punish them but punished himself instead—his theory was that pupils certainly must love their teacher and therefore would feel remorse if he should suffer. When his students put water into his ink bottle instead of ink, he would not leave his house for a week. His students having had no school then had enough free time to feel sorry for him. Alternately he would refuse to have his cigarette after lunch and stating: "Today, after lunch, I will not smoke my cigar ("viržínko"). Don't cry, it's your fault."
Драматург
Жара Цимрман көптеген пьесалардың авторы болған, олардың көбі жоғалған деп айтылады. Бұл пьесалардың қатарында Posel světla (ағылшынша "Жарық хабаршысы") бар, онда болашақ әлем туралы оның комикалық көрінісі бейнеленген – онда адамдар бір-біріне жақсылық тілейді, сондықтан адам ешқандай өкініш сезімсіз толыққанды жүрексіз жаратылысқа айнала алады. Цимрманның туындысы саналатын тағы бір пьеса – Záskok ("Қосқан"), ол ойдан шығарылған әуесқой театр актерлерін көрсетеді. Олардың қойылымын танымал және дарынды, бірақ шын мәнінде ақымақ адам бұзады – ол басқа адамдардың сөздерін және басқа пьесалардан жолдарды ұмыта алмайды, тіпті өзінің кейіпкерінің атын да есінде ұстай алмайды. Цимрман өмірінде драматург ретінде үлкен атаққа ие болған жоқ, көбінесе оның жаңашылдық тәсілдерінің арқасында, мысалы, бірнеше рет қойылымдарда пьесаның ұзақтығын өзгерту немесе жаңа идеяларды ұсыну. Ол көптеген пьесаларын Ладислав Струпежницкийге (танымал чех драматургы) өзінің атымен және екі псевдониммен жіберген, нәтижесінде Струпежницкий "оған 60 жұмыс күні кеткенін" еске алатын қабылданбаған туындылардың үлкен жиынтығы пайда болды. Сондай-ақ, ол Цимрманды хат жазудан бас тартуға және мүмкін болса, "мүлдем хат жазбауға" шақырды. Цимрман оған жақын тілмен жауап бергендіктен, олар екеуі бір мектепте оқыған, Струпежницкий ешқашан қалпына келмеді. Олардың хат алмасуының тақырыбы болған, жоғалған деп есептелетін пьесалардың бірі – Čechové na Řípu (ағылшынша: "Рептегі чехтар"), бұл богемиялық аңыздың ойдан шығарылған нұсқасы. Онда тек аңыздық Чех ата-бабасы ғана емес, сонымен қатар басқа кейіпкерлер де бейнеленген – Чех ата-бабасы, Неміс ата-бабасы, Яһуди ата-бабасы және тек диалогта ғана Циган ата-бабасы. Цимрман осылайша Богемияда тұратын барлық маңызды ұлттарды құрметтегісі келді. Кейіннен пьеса қайта жазылды және оның атауы Čechové na řípu ("Чехтар қызылшаға", тек үлкен әріпті "Ř" кіші әріпті "ř" деп өзгертілді), бұл Клановицедегі қант фабрикасында жұмыс істеуге адамдарды ынталандыру үшін жасалды. Цимрманның туындыларымен таң қалған тағы бір адам – Гаагадағы Корольдік камералық театрының директоры Якоб Дурман. Ол оның Prázdniny s kanibalem Dufkem ("Дүфкемен демалыс") пьесасын оқығаннан кейін "таң қалғаннан шыға алмады" деседі. Цимрман: "Құрметті мырза Дурман, театр көрерменді таң қалдыру үшін бар. Мен сізге тағы бес пьеса жіберемін". Цимрманның көптеген сәтсіз пьесаларын оның танымал Lipany театры қойғандығы хабарланады. Цимрман театры әлі де автордың өзі сахнадан кеткен "Акт" (ағылшынша: "Жылаңаш") пьесасының түпнұсқалық реквизиттерін сақтап тұр. Цимрман зерттеушілері Цимрманның осы салада (сондай-ақ басқа салаларда да) ешқандай танымалдылыққа ие бола алмағанын мойындайды, өйткені оның әдістері оның заманынан тым озық болды. Бұл оның Антон Чеховқа оның пьесасымен көмектескендігімен (екі әпке жеткіліксіз екенін кеңес бергенімен) күрт қайшы келеді.
Jára Cimrman is claimed to have authored numerous plays, many of which are said to have been lost. These plays include Posel světla (English "Herald of Light"), featuring his own comic vision of the future world where people are all good to each other and so a person may act as a complete heartless monster without any remorse. Another play presented as a work of Cimrman is Záskok ("The Stand in"), which portrays actors of a fictional amateur theatre, performing a play that is messed up by a famous and reportedly brilliant, yet in reality dumb person who cannot forget to say other people's lines and lines from other plays and who cannot even remember the name of his own character. Cimrman never received great fame as a playwright in his lifetime, often because of his innovatory practices, such as changing the length of the play in several successive performances or presenting new ideas. He is stated to have sent many of his plays to Ladislav Stroupežnický (a famous Czech playwright) under his name and two pseudonyms, forming such a bundle of rejected works that Stroupežnický recalls they "cost him 60 working days". He also encouraged Cimrman not to write to him and if possible "not to write at all". After Cimrman replied on a familiar note, because they both studied at the same school, Stroupežnický never recovered. One of the plays, also said to be lost, which was a subject of their correspondence, was Čechové na Řípu (English: "Czechs on Říp"), a fictional account of an old Bohemian legend, which is here said to feature not only the legendary Forefather Czech, but also other characters as Forefather German, Forefather Jew and, in dialogue only, Forefather Gipsy, by which Cimrman wanted to honour all major nationalities living in Bohemia. The play was later re done and its name changed to Čechové na řípu ("Czechs for Beet", changing just uppercase "Ř" into lower case "ř"), in order to motivate people to work at a sugar refinery in Klánovice. Another man, whom Cimrman is said to have surprised with his works was Jacob Durman, director of the Royal Chamber Theatre in Haag, who, after reading his play Prázdniny s kanibalem Dufkem ("Vacation with cannibal Dufek") is said not to "come out of astonishment." Cimrman replied: "Dear Mr. Durman, the theatre is here mainly so that the spectator shall be astonished. I am sending you five more plays." Many of Cimrman's unsuccessful plays are reported to be performed by his infamous theatrical group Lipany. Cimrman's theatre still possesses the original properties from the play Akt (English: "The Nude"), through which the author himself left the stage. Cimrmanologists admit that Cimrman has failed to obtain any recognition in this field (as well as in any other) because his methods were far too ahead of his time. This is also in strong contrast with the fact how brilliantly he helped Anton Chekhov with his play (advising him that two sisters are not enough).
"Vichr z hor"
Vichr z hor ("Таулардан келген дауыл") – көрермендердің қойылымға наразылық білдірген кездерінде сахнада қолданылатын эскиз. Бұл актерлерге және декорацияға ешқандай зиян келтірмей, сахнадан жылдам әрі көзге түспей кетудің бір жолы еді. Актерлер немесе Цимрман қауіпті сезгенде, ансамбльдің екі мүшесі сахнада жел көтеріліп жатқаны туралы мағынасыз әңгімелер бастайтын. Олар бұл желді "таудан келген дауыл" деп атап, желдің күштілігіне тоқталып, желдің заттарды жұлып алып кетіп жатқанын айтатын (қалған актерлер декорацияны дайын тұрған арбаға тиеп жіберетін). Сахнада екі актер ғана қалғанда, жарық өшірілетін. Бұл екеуіне дауыл басталғанын және көрермендердің біреуі қозғалса, шаңқаяқ соғатынын жариялауға сигнал болатын. Бұл әсерді арбаның театр аумағынан кеткен дыбысы одан әрі күшейте түсетін, дауылдың күркіреуін имитациялап беретін. Ешкім қозғалмайтынына көз жеткізген соң, екеуі сахнадан қашып, дайындалған велосипедтеріне мініп, арбаны қуалай бастайтын.
Vichr z hor ("The Gale from the Mountains") was a sketch used on stage when the audience displayed a certain degree of unrest with the performance. It was a way of leaving the stage quickly and inconspicuously, with minimal to no damage to actors or scene. When the actors, or Cimrman himself sensed the danger, two members of the ensemble started making seemingly irrelevant comments that there's a wind picking up on stage. Calling it Gale from the mountains, they kept making remarks on the fierce strength of the wind, which was by that point ripping and carrying objects away (the remaining personnel carried the scene pieces on a carriage standing by). When all that remained on scene were the two actors, the lights went off. This was a signal for the duo to announce, that a storm has arrived and whoever in the audience moves will be struck down by lightning. This impression was further supported by the noise of the carriage leaving the theatre area, further simulating thunder. After making sure no one will move, the duo ran off the stage, leaped onto their prepared bicycles and began chasing the carriage.
Гамлет Гамлетсіз
Симерман көбінесе актерлер тобының жеткіліксіздігімен немесе актерлерінің кенеттен қашуымен күресуге тура келді. Сондықтан ол орындағысы келген пьесаларына маңызды өзгерістер енгізуге жиі мәжбүр болды, мысалы, Чеховтың «Үш қарындасы» пьесасындағы қарындастар санын бірге дейін азайтты немесе «Али Баба және қырық қарақшыны» «Жалғыз Али Баба» деп қойды. Оның осы саладағы шедеврі – «Гамлет Гамлетсіз» болып саналады, онда сахнадағы басқа кейіпкерлер (Король Клавдий, Королева Гертруда) үнемі «Гамлет тағы да жасырынып алды» деп шағымданады және ол болғанда не дейтінін болжай отырып, Гамлеттің сөздерін ғана пайдаланады. Дегенмен, Гамлеттің бұл нұсқасы көбінесе көрермендердің құлағына жақпады, сондықтан актерлер тобы сахнадан қауіпсіз шығу үшін жоғарыда аталған «Вихр з хор» қолданды.
Cimrman often had to cope with insufficient ensemble or with sudden getaways of his actors. Therefore, he sometimes had to make substantial adjustments to the plays he wanted to perform, for example he reduced the number of Chekhov's Three Sisters to just one, or he presented Ali Baba and the Forty Thieves as "Ali Baba the Loner". As his masterpiece in this field is considered his "Hamlet without Hamlet", where some other characters onstage (King Claudius, Queen Gertrude) constantly complain that "Hamlet hid himself once again" and they merely use Hamlet's quotations as they presume what would he say if he had been there. However, this version of Hamlet usually did not meet with favour from the audience, and the ensemble had to employ the abovementioned "Vichr z hor" to safely leave the scene.
Құрмет
2016 жылдың 16 қыркүйегінде Google Джара Цимрманның алғашқы пьесасының 50 жылдығын Google Doodle арқылы тойлады. Цимрманның құрметіне Чехиядан табылған далалық егешқұйрықтың бір түрі Apodemus microps cimrmani деп аталды. Йемен хамелеонындағы Coccidia тұқымдасының бір түрі Цимрманның құрметіне "Isospora jaracimrmani" деп аталды.
On September 16, 2016, Google celebrated the 50th anniversary of the first play with Jára Cimrman with a Google Doodle. A subspecies of field mouse from the Czech Republic was named Apodemus microps cimrmani in honor of Cimrman. A species of Coccidia in Yemen chameleon was named "Isospora jaracimrmani" in honor of Cimrman.