Кіріспе
Дартмур желісі – Англияның Девон аймағындағы темір жол желісі. Кредитоннан бастап, желі Тарка желісімен бірге бұрынғы Коулфорд тоғысы орнына дейін созылады, онда батысқа қарай Океэмптонға бұрылады. Бұл желі бұрын мұра желісі болған және қазір Network Rail компаниясына тиесілі. Алғашқыда бұл бағыт 1865 және 1879 жылдар аралығында ашылған Лондон және Оңтүстік-Батыс темір жолының Эксетерден Плимутқа дейінгі бағытының бір бөлігі болды. 1968 жылы British Rail Бичингтің кесу шараларының аясында Мелдоннан (Океэмптоннан екі шақырым қашықтықта) әрі қарайғы желіні жапты. 1972 жылы British Rail Эксетерден Океэмптонға дейінгі жолаушылар тасымалын тоқтатты. Желі Мелдондағы теміржол балласты карьерінен жүк тасымалы үшін ашық күйінде қалды. 1997 жылдан 2019 жылға дейін желіге Дартмур темір жолының қоғамдық мүдделерді қорғайтын компаниясы мұра темір жолы ретінде иелік етті. Осы кезеңде Ұлы Батыс темір жолы жазғы демалыс күндері Эксетер мен Океэмптон арасында жолаушылар тасымалын жүзеге асырды. Мелдон карьері 2011 жылы жабылды, осымен желі жүк тасымалы үшін қолданылмайтын болды. 2021 жылдың шілдесінде үкіметтің «Темір жолды қайта жаңғырту» бағдарламасы аясында желі Network Rail меншігіне берілді және сол жылдың қараша айында тұрақты ұлттық теміржол жолаушылар тасымалы басталды.
The Dartmoor line is a railway line in Devon, England. From Crediton, the line runs alongside the Tarka Line to the site of the former Coleford Junction where it diverges west to Okehampton. Previously a heritage line, it is owned by Network Rail. The route was originally part of the London and South Western Railway's route from Exeter to Plymouth, which was opened between 1865 and 1879. In 1968, British Rail closed the line beyond Meldon (two miles beyond Okehampton) as part of the Beeching cuts. The Exeter to Okehampton passenger service was withdrawn by British Rail in 1972. The line itself remained open for freight services from the railway ballast quarry at Meldon. From 1997 to 2019, the line was operated as a heritage railway by the Dartmoor Railway community interest company. During this time, Great Western Railway ran a public service between Exeter and Okehampton on summer Sundays. Meldon quarry was mothballed in 2011, ceasing the use of the line for freight. In July 2021, as part of the government's Restoring Your Railway programme, the line was transferred to Network Rail ownership, and regular national rail passenger services began in November of the same year.
Құрылыс
Окехамптон темір жолы, Лондон және Оңтүстік-Батыс темір жолы қолдаған тәуелсіз компания, 17 шілдеде 1862 жылы Дартмурдың солтүстік шетінде Коулфорд тоғысынан (Кредитоннан солтүстік-батысқа қарай) Окехамптонға дейінгі жол салуға рұқсат алды. Жолды салуға дейін ол LSWR-ге жалға беріліп, оны кеңейту Лидфордқа рұқсат етілді. 1864 жылы ол Девон және Корнуолл темір жолы деп қайта аталды (ол 1872 жылы жаңа желі ашылғанға дейін LSWR-ге сіңді) және құрылыс ақыры басталды. Ол бірте-бірте ашылды: Коулфорд тоғысынан Солтүстік Тоутонға дейін 1865 жылы 1 қарашада; одан Окехамптон Роудқа дейін (кейіннен Сампфорд Куртенэй деп аталды) 1867 жылы 8 қаңтарда; Окехамптонның өзіне 1871 жылы 3 қазанда; және ақырында Лидфордқа 1874 жылы 12 қазанда. Бұл пойыздарға үздіксіз қызмет көрсетуге мүмкіндік берді. Жолдың құрылысшылары бұрынғы құрылысшылар сияқты табиғи кедергілерден өтіп кетпей, оларды айналып өту саясатын қабылдады. Коулфорд тоғысынан Солтүстік Тоутонға дейінгі бөлім қарапайым және 4 миль (6 км) тік бөлімнен тұрады, бірақ сызық көп ұзамай Дартмурдың шетінен жоғары көтерілгенде қисықтай бастайды, 1:77 еңіспен. Окехамптон станциясы шұңқырдың шетінде, қаладан 200 фут (61 м) биіктікте орналасқан. Жолақтың ең биік нүктесі шамамен екі шақырымдай әрі қарай, Мелдон виадугының жанында 950 футқа (290 м) жетеді. LSWR 1923 жылы топтастыру кезінде жаңа, үлкен Оңтүстік темір жолының бір бөлігі болды. Бұл өз кезегінде 1948 жылы ұлттықтандырылғанда Британ темір жолдарының Оңтүстік аймағы болды.
The constructors of the line adopted a policy of navigating around natural obstacles, rather than going over or through them as earlier builders had done. The section from Coleford Junction through to North Tawton is simple and contains a 4 mile (6 km) straight section, but the line soon begins to curve as it climbs the edge at Dartmoor, at a 1 in 77 gradient. Okehampton station is located on the edge of the moor, 200 feet (61 m) above the town. The high point of the line is about two miles further, reaching 950 feet (290 m) near Meldon Viaduct. The LSWR became a part of the new, larger Southern Railway at the Grouping in 1923. This in turn became the Southern Region of British Railways on nationalisation in 1948.
Британдық теміржол
1950 жылдары Океэмптон арқылы пойыз қызметінің ең жоғары деңгейінде әр бағытта күніне он екі немесе одан да көп пойыз қатынайтын. Жазғы сенбі күндері бұл көрсеткіш Атлантикалық жағалау экспресінің қосымша рейстерімен арта түсуі мүмкін еді. 1960 жылдардың басында жазғы сенбі күндері Сурбитон мен Океэмптон арасында көлік тасымалдау пойызы жүріп, Лондон аймағынан демалысқа келгендер мен олардың автокөліктерін жеткізді. 1968 жылдың 6 мамырынан бастап Океэмптон арқылы Эксетер мен Плимут арасындағы пойыз қатынасы тоқтатылып, Эксетер мен Океэмптон арасында шаттл қызметі жалғасты. Мелдон карьері мен Бере Алстон арасындағы 32 шақырымдық (20 миль) учаскедегі рельстер алынып тасталды, ал Мелдон мен Океэмптон арасындағы жол тек жүк пойыздары үшін сақталды. 1972 жылдың 5 маусымында Океэмптоннан Эксетерге жолаушылар тасымалы тоқтатылды. 1972 мен 1997 жылдар аралығындағы кезеңде бұл жол Мелдон карьерінен теміржол балласты тасымалдауға және жабылуға дейін Океэмптонның қалған жүк ауласына сирек жүк тасымалдауға пайдаланылды. Жолды жабудың мақсатының бірі Мелдон виадугінің күтімін ұстауға кеткен шығындарды азайту болғанымен, виадук құрылысы карьер үшін қосымша рельс жолы ретінде қолданыла берді және 1979 жылы көлік ағынын арттыру үшін жаңа конфигурацияға ие болды. Жолаушылар тасымалы тоқтатылған кезеңде Океэмптон мен Мелдон карьеріне мерзімік чартерлік және арнайы пойыздар иелік етті. Океэмптон станциясын қайта жаңарту жұмыстары станса ғимаратын жөндеуді, платформа биіктігін көтеруді, навесті қалпына келтіруді және тауарлық қойманы жастар хостеліне айналдыруды қамтыды. 1997 жылдың 24 мамырында қайта ашылған ғимараттың бір бөлігінде Океэмптон мен Мелдон виадугі арасында мұражай қызметтері жүргізілді, ал арнайы іс-шаралар күндері бұл қызмет Сампфорд-Куртенэйге, Боуға немесе Дартмур теміржолы – Network Rail шекарасына дейін ұзартылды. Солтүстік Тоутон мен Боудағы бұрынғы станциялар жолаушыларға жабық күйде қалды: екеуі де жеке меншікте және жалпы қоғамдық қолжетімділікке ие емес. Рождество сияқты мерекелерге арналған «Поляр экспресі» және «Рождество қаласына пойыз» сияқты арнайы тақырыптық пойыздар енгізілді. Океэмптон станциясында орналасқан пойыз құрамы Мелдон карьеріне көшірілді, олардың көпшілігі қайта сатуға ұсынылды.
Қоғамдық пойыз қызметі
1997 жылы мұралық Дартмур темір жолы ашылғаннан кейін, First Great Western мамыр мен қыркүйек аралығында Девон округі кеңесінің қолдауымен экстерден тікелей төрт рет қайта бағытталған жазғы жексенбілік қызмет көрсетті. Бұл пойыздар Окегемптон қаласындағы автобус және мұралық темір жол қызметтерімен, Кредитондағы Тарка желісі темір жол қызметтерімен және Эксетердегі басқа ұлттық темір жол қызметтерімен байланысты. Девон және Корнуолл темір жолдары (Британдық-Америкалық теміржол қызметтерінің еншілес компаниясы) 2010 жылы Окегемптоннан Эксетерге тікелей қатынас ұйымдастыру ниетін жариялады. Олар 2010 жылдың 18 наурызында Network Rail компаниясына Окегемптон мен Сент-Джеймс-парк арасында әр апта күні төрт рет, ал Эксетер-Сент-Дэвидсқа дейін тағы екі рет (жексенбі күндері қосымша бір рет) бағытталған қызметтерді іске қосуға рұқсат беру үшін өтініш берді. Бұл қызмет ашық қолжетімділік лицензиясы негізінде жүзеге асырылатын болды.
Желі желісі
2021 жылдың 19 наурызында Дартмур желісі жыл соңына дейін жыл бойы тұрақты қызмет көрсету үшін қайта ашылатыны жарияланды. Бұл жоба үкіметтің "Жележолыңызды қалпына келтіру" бағдарламасы аясында жүзеге асырылған алғашқы жоба болды. Желіні қайта жаңартудың жалпы құны 40,5 миллион фунт стерлингті құрады. 2021 жылдың шілдесінде Network Rail желіге ресми түрде иелік етуді 1994 жылдан бері Дартмур темір жолына жалға берген Камас компаниясының мұрагері – Aggregate Industries компаниясынан қабылдады. Сондай-ақ, ол Океэмптон станциясының солтүстік бөлігін Девон округі кеңесінен 1 фунтқа сатып алды, ал оңтүстік жағы кеңесте қалды. Great Western Railway күніне сегіз пойыз (әр екі сағат сайын біреуден) іске қосты, жол жүру уақыты шамамен 40 минутты құрайды. Апта ішінде бес пойыз, оның ішінде жүк көлемі жоғары сағаттардағы пойздар да жүйтіледі. 2022 жылдың мамыр айынан бастап, пойыздардың қатынайтын уақыты сағатына біреуге дейін артты, соның салдарынан Ексетер орталық станциясына көбірек пойыз қатынай бастады.