Кіріспе

1943 жылғы үнсіз қысқа фильм. "Meshes of the Afternoon" – 1943 жылғы американдық эксперименталды үнсіз қысқа фильм, оны әйел және ер адамнан құралған Майя Дерен мен Александер Хакеншмид түсірген және олардың өзі ойнаған. Фильмнің мәдени және тарихи маңыздылығы жоғары болғандықтан, 1990 жылы Конгресс кітапханасы оны АҚШ Ұлттық кино тізіміне енгізіп сақтауға алды. Фильм АҚШ-та авторлық құқық туралы ескертусіз 1928-1977 жылдар аралығында жарық көргендіктен, жалпыға қолжетімді болып табылады.

Сюжет

Бір әйел (Мая Дерен) үйіне қайтып бара жатқанда көшеде біреуді көреді. Ол бөлмесіне барып, креслоға жатып ұйықтап қалады. Ұйқыға кеткеннен кейін ол түсінеді, онда ол қайта-қайта айнаға айналған құпиялы, бүктелген тұлғаны қуып жүруге тырысады, бірақ оны ұстай алмайды. Әр сәтсіздікке қарамастан, ол үйіне кіреді және көптеген тұрмыстық заттарды, соның ішінде кілт, нан пышағы, гүл, телефон және фонографты көреді. Әйел бас киімін киген тұлғаны өзінің жатын бөлмесіне ертіп барады, онда ол биікпен пышақты жаздық астына жасырып жатқанын көреді. Әңгіме барысында ол өзінің бірнеше рет қайталанғанын көреді, оның арманының барлық бөліктері ол бұрыннан өмір сүрген. Әйел ұйықтап жатқан денесін пышақпен өлтіруге тырысады, бірақ оны ер адам (Александр Хакеншмид) оятады. Ол оны жатын бөлмеге алып барады, ол түсінде көргендерінің бәрі шындыққа айналып жатқанын түсінеді. Ол кісінің дене қалпының жастық астына пышақ жасырған кездегі қалпақ киген адамның қалпымен ұқсас екенін байқады. Ол оны жарақаттауға тырысады, бірақ сәтсіз. Фильмнің соңында кісінің үйге кіргені көрінеді. Ол содан кейін креслода отырған әйелді көреді, ол бұрын ұйықтап жатқан, бірақ қазір өлі. Фильмнің сюжеті дөңгелек болып, бірнеше мотивтерді қайталайды, соның ішінде ұзақ кіреберіс жолында гүл, құлаған кілт, бұғатталмаған есік, нанның ішінде пышақ, бетін айнамен айналған құпия Grim Reaper-ге ұқсас сурет, ілмексіз телефон және мұхит. Шығармашылық монтаждау, камераның көзқарасы мен баяу қозғалыс арқылы сюрреалистік фильм шындықты түсіну қиынға соққан әлемді бейнелейді.

Өмірбаяны және өндірісі

Фильм Дерен мен Хаммидтің Сальвадор Дали мен Луис Буньюэльдің «Un Chien Andalou» (1929) және «L'Age d'Or» (1930) сияқты күрделі психологияны зерттейтін авангардты жеке фильм жасау ниетінің нәтижесі болды. 1942 жылы өз атын Александр Хаммидке өзгерткен Дерен мен Хакеншмид фильмнің сценарийін жазып, режиссерлік жасады және актерлік рольдерді орындады. Фильмнің негізгі көркемдік авторы ретінде Дерен есімдері жиі айтылса да, олармен жақсы таныс кинорежиссер Стэн Брахаге өзінің «Film at Wit's End» кітабында «Meshes of the Afternoon» көбінесе Хаммидтің туындысы екенін, ал Дерен көбірек назар аударғанда олардың некесі қиындыққа тап болғанын мәлімдеді. Басқа дереккөздер Хаммидтің «Meshes of the Afternoon» фильмін жасаудағы рөлі көбінесе операторлыққа байланысты екенін көрсетеді. Дерен өзінің барлық фильмдері үшін, оның ішінде камера қозғалыстары мен эффектілері үшін толыққанды сценарийлер жасады. Ол осы техникалар туралы кәсіби киножурналдарда жазды. Фильмнің идеясы мен орындалуының көп бөлігі Деренге тиесілі. Хаммид те Деренді «Meshes of the Afternoon» фильмінің жалғыз авторы деп мойындады. 1990 жылы «Meshes of the Afternoon» фильмі Конгресс кітапханасы тарапынан «мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызы бар» деп танылып, АҚШ Ұлттық кино реестріне енгізілді, бұл дауыс берудің екінші жылында болды. 2015 жылы BBC бұл фильмін әлемдегі ең ұлы 40 американдық фильмнің қатарына қосты. 2022 жылы «Sight & Sound» журналының сауалнамасында фильм барлық уақыттағы ең ұлы фильмдердің 16-сы деп танылды.

Талдау

1970 жылдардың басында Дж. Хоберман «Meshes of the Afternoon» еуропалық сюрреализммен емес, «Голливудтың соғыс жылдарғы нуар фильмдерімен» көбірек байланысты екенін айтты. Дерен «Meshes» жеке адамның ішкі сезімдерімен айналысады деп түсіндірді. Ол басқалар куә бола алатын оқиғаны жазбаға түсірмейді, керісінше, адамның санасы қалай қарапайым, кездейсоқ оқиғаны дамытып, түсіндіріп, маңызды эмоционалдық тәжірибеге айналдыратынын көрсетеді.

Льюис Джейкобстың талқылауы

"Күнделік торлар" туралы жазғанда Льюис Джейкобс Майя Деренді Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін "эксперименталды фильм өндірісіне жаңа үн әкелген" алғашқы кинорежиссер деп атайды. Америкадағы соғыстан кейінгі эксперименталды кино туралы талқылауын жалғастыра отырып, Джейкобс фильмнің "сырттай қарағанда қарапайым және кездейсоқ оқиғаның іштей маңызды және эмоционалдық тәжірибеге қалай дамитынын көрсетуге тырысқанын" айтады. Бір күні үйге келген қыз түстен кейін ұйықтап қалады. Арманда ол жалғыздық пен көңілсіздіктен зардап шегіп, үйіне қайта оралып, импульсивті түрде өзіне қол жұмсайды. Оқиғаның екі мәнді шешімі бар, онда көріп тұрған арман шындыққа айналғандай көрінеді. Джейкобстың "фильм толыққанды сәтті емес, ол объективтіліктен субъективтілікке кез келген дайындықсыз немесе ауысусыз секіреді және көбінесе шатастырады" деген пікірі – бір көзқарас. Дегенмен, басқалар фильмнің тәсілін кейіпкердің дағдарыс кезіндегі ойлау үлгілерін тікелей бейнелеуі деп санайды: "Мұндай фильм киноға субъективті тәжірибенің жаңа өлшемін сыйлауы керек, көрерменге адамды сырттан да, өзінен қалай көретінін де көруге мүмкіндік беруі керек". 1945 жылдың күзінде Дерен Виктор Аниматограф корпорациясына Коктоның фильмін бірнеше рет көргенін және оған түсініктеме жазуға ниеттенгенін жазды. Аталған мақала жазылмады.

Мұра

Жамылғы киген, айна бетіндей кейіпкер Джон Конидің 1974 жылғы Sun Ra туындысы Space Is the Place, Yeasayer-дің "Ambling Alp" және Janelle Monáe-дің "Tightrope" бейнеклиптерінде көрінеді. Meshes фильмінің арманға толы (немесе қорқынышты) атмосферасы көптеген келесі фильмдерге, әсіресе Дэвид Линчтің "Жоғалған тас жолы" (1997) фильміне әсер етті. Мельбурн университетінің кинотану факультетінің Венди Хаслем екеуінің арасындағы параллельдер туралы жазды:

Майя Дерен Жаңа американдық киноның дамуындағы маңызды тұлға болды. Оның ықпалы Дэвид Линч сияқты заманауи режиссерларға дейін жетті, оның "Жоғалған тас жолы" (1997) фильмі повествованиемен тәжірибе жасауда "Meshes of the Afternoon" фильміне құрмет көрсетеді. Линч ұқсас спираль тәрізді сюжеттік желіні қабылдайды, өзінің фильмін ұқсас орынға орналастырады және тұрақты бақылаудың салдарынан туындаған қорқыныш пен паранойя сезімін қалыптастырады. Екі фильм де кейіпкерлердің көшірмесі мен "психогендік фуга" арқылы көрінетін арманға назар аударады, бұл жеке бастың жоғалуы мен алмасу, ол вуду ритуалының орталық бөлігі болды. "RogerEbert.com" редакторы Джим Эмерсон Дэвид Линчтің "Inland Empire" (2006) фильміне Meshes фильмінің тигізген әсерін де атап өтті. 2010 жылы Қазіргі заманғы өнер мұражайы (MoMA) Дереннің Барбара Хаммер, Су Фридрих және Кароли Шниман сияқты үш эксперименталды режиссерға тигізген әсерін зерттейтін көрме ашты, бұл әйелдер бейнесіне арналған бір жылдық ретроспективаның бөлігі болды. Су Фридрих өзінің "Cool Hands, Warm Heart" (1979) қысқаметражды фильмін "Meshes of the Afternoon" фильміне тікелей арнап жасады және сол фильмде гүл мен пышақ мотивтерін ұқсас түрде қолданды. Кристин Херштің "Your Ghost" әні фильмнен шабыттанды, ал әннің бейнеклипі фильмнің бірнеше мотивтерін пайдаланды, оның ішінде айналатын пластинка, телефон және әйелдің тіліндегі кілт. Сол сияқты, Милла Йововичтің "Gentleman Who Fell" бейнеклипі айна бетіндей кейіпкер, қайта пайда болатын кілт, пышақ және жылжымалы баспалдақ эффектісі сияқты басқа мотивтерді де қайта жасайды. Индустриалды металдың пионерлері Godflesh 1994 жылғы "Merciless" EP обложкасы үшін фильмнен алынған кадрды пайдаланды, ал Primal Scream альтернативті рок тобы 1986 жылғы "Crystal Crescent" синглында қолданды. Эксперименталды электронды музыкант Sd Laika өзінің дебюттік альбомындағы "Meshes" трегі үшін фильмнің саундтрегінен үлгілерді пайдаланды.