Кіріспе

Бас кітаптағы барлық бизнес шоттарының тізімі

Сынақ балансы – белгілі бір күні кездесетін бизнес бас кітабындағы барлық жалпы бухгалтерлік шоттардың (кірістер мен капиталдың) түзетілген жабылу қалдықтарын тізбектейтін ішкі қаржылық есептеме. Бұл тізімде әрбір номиналды шоттың атауы және оның қалдық құны ақша айналымының деңгейіне сәйкес ретпен көрсетіледі. Әр номиналды шотта дебеттік немесе кредиттік қалдық болуы мүмкін. Дебеттік қалдықтардың сомасы сынақ балансының дебеттік бағанында, ал кредиттік қалдықтардың сомасы – кредиттік бағанында көрсетіледі. Сауда-саттықтан түскен пайда мен шығын туралы есеп, баланс және басқа да қаржылық есептер осы сынақ балансында көрсетілген шоттарды пайдаланып дайындалады.

Тарих

Бұл үрдістің алғашқы жарияланған сипаттамасы 1494 жылы Лука Пачолидің "Summa de arithmetica" еңбегінде "Particularis de Computis et Scripturis" тақырыбымен жазылған бөлімінде табылады. Ол бұл терминді қолданбағанмен, жабылудан кейінгі тексеру балансына ұқсас әдіс-тәсілді іс жүзінде ұсынған.

Қолданылуы

Сынақ балансын дайындалаудың басты мақсаты – кәсіпорныңның қос жазбалы есеп жүйесінің дұрыстығын қамтамасыз ету. Есептесу теңдеуінің қағидасы бойынша, әрбір қаржылық операция үшін дебет және кредит мөлшері тең болуы керек, демек, сынақ балансындағы барлық дебет және кредит қалдықтарының сомасы да тең болуы тиіс. Егер дебет бағанының жалпы сомасы кредит бағанының жалпы сомасына тең болмаса, онда номиналды тіркемелерде қате бар екені көрінеді. Бұл қатені пайда мен зиян есебі мен баланс жасау алдында табу қажет. Сондықтан, түзетулер жасағанда сынақ балансы маңызды рөл атқарады. Кез келген түзету жасағанда сынақ балансын дайындап, барлық дебет сомасы кредит сомасына тең екенін растау керек. Сынақ балансын әдетте күнделік кітаптарға қаржылық операцияларды жазып, содан кейін оларды номиналды және жеке тіркемелерге жүктеген бухгалтер немесе есепші дайындайды. Сынақ балансы – қос жазбалы есеп жүйесінің бір бөлігі болып табылады және мәнді көрсету үшін классикалық "Т" шот форматын қолданады.

Шектеулер

Сынақ балансы тек дебет сомасын кредит сомасымен салыстырады. Сондықтан ол қателердің жоқтығына кепілдік бермейді. Сынақ тепе-теңдігімен анықталмайтын қателердің негізгі түрлері төменде келтірілген. Алғашқы жазу қатесі – мәміленің екі жағына да дұрыс емес сома енгізілген кезде туындайды. Мысалы, егер 21 фунт стерлингтік сатып алу шот-фактурасы 12 фунт стерлинг ретінде тіркелсе, бұл сатып алуларға қате дебеттік жазу мен тиісті кредиторлық шотқа қате кредиттік жазуға әкеледі, екеуі де 9 фунт стерлингке кем. Сондықтан екі бағанның қосындысы 9 фунт стерлингке кем болады, демек, баланс сақталады. Есептен шығару қатесі – егер мәміле есептік жазбалардан толығымен жойылса туындайды. Мәміленің дебеті мен кредиті теңгерілгендіктен, оны жою ішкі жиындыны теңгерілген күйде қалдырады. Бұл қателіктің бір түрі – сынақ балансынан есептік жазбаның бірін алып тастау (бірақ бұл жағдайда сынақ балансы теңгерілмейді). Кері жазу қатесі – жазбалар дұрыс сомада жасалған, бірақ дебет пен кредит орны ауысқан кезде туындайды. Мысалы, егер 100 фунт стерлингтік қолма-қол ақша сатуы Сату шотына дебеттелсе және Қолма-қол ақша шотына кредиттелсе. Мұндай қате жиындыларға әсер етпейді. Егер сынақ балансы қалыпты жағдайдан ауытқыса, мысалы, қолма-қол ақшада кредит қалдығы болса, кері жазу қатесі кейде анықталуы мүмкін. Комиссия қатесі – жазбалар дұрыс сомада және тиісті жағында (дебет немесе кредит) жасалған, бірақ бір немесе бірнеше жазбалар дұрыс түрі бар, бірақ қате шотқа жасалған кезде туындайды. Мысалы, егер жанармай шығыны пошта шығындарына (екі шығыс шотына) дұрыс емес дебеттелсе. Бұл жиындыларға әсер етпейді. Бұл кірістер мен күрделі шығыстарды шатастырудан да туындауы мүмкін. Принциптік қате – жазбалар дұрыс сомада және тиісті жағында (дебет немесе кредит) жасалған, комиссия қатесі сияқты, бірақ есептің дұрыс емес түрі қолданылған кезде туындайды. Мысалы, егер жанармай шығыны (шығыс шоты) қорға (актив шоты) дебеттелсе. Бұл жиындыларға әсер етпейді. Компенсациялық қателер – жеке-жеке теңгерімсіздікке әкелетін, бірақ бірге өзара жойылған бірнеше байланыссыз қателер.