Жуан Карлос Васмоси: Парагвай президенті (1993-1998)

Кіріспе

Парагвай президенті 1993-1998 жылдары. Хуан Карлос Васмоси Монти (15 желтоқсан 1938 жылы туған) – парагвайлық бұрынғы саясаткер және инженер, Парагвайдың 44-ші президенті (1993-1998 жж.). Ол «Колорадо» партиясының мүшесі, елдің 39 жыл ішінде алғашқы бос сайлау арқылы таңдалған президенті және алғашқы азаматтық президенті болды.

Өмірбаян

Асунсьон қаласында туған Васмоси азаматтық инженер мамандығын алған және Итайпу бөгетінің құрылысында жұмыс істеген парагвайлық консорциумның басшысы болды. Осы жоба барысында ол көп байлық жинады. Президент Андрес Родригестің кезінде интеграция министрі қызметін атқарды. Оның ата-бабалары – Даниель Вамоси мен Йозеф Вамоси 1828 жылы Венгрияның Дебрецен қаласынан Оңтүстік Америкаға көшіп келген. Сол кезде әулеттің тегі Вамоси болған, кейін испан тілінде Васмоси деп өзгертілді. Оның туысы, белгілі бразилиялық жазушы Альсеу Вамоси (1895–1923) да осы әулеттен шыққан. Хуан Карлос Васмоси 1995 жылы Венгрияға жасаған ресми сапары барысында ата-бабаларының туған қаласын аралады. Родригес 1993 жылғы сайлауда Васмосиді өзінің ізбасары ретінде қолдады. Ол дауыс берушілердің шамамен 42 пайызының қолдауымен жеңіске жетті, бұл ел тарихындағы алғашқы (көбінесе) еркін және әділ сайлау деп есептеледі (ел 1811 жылы тәуелсіздік алған), ал Доминго Лайно екінші орынды иеленді. Алдамшылықтың нақты фактілері болғанымен, Джимми Картер басқарыған халықаралық байқаушылар тобы Васмосидің жеңісінің көрсеткіші кез келген бұзушылықты өтеуге жететінін мәлімдеді. Картер сондай-ақ оппозициялық кандидаттардың барлығы 60 пайыз дауыс жинағанын атап өтті. Парагвайдың ұзақ жылдар бойы автократиялық билікте болғанын ескерсек, бұл өте ерекше көрсеткіш. Ел тарихының көп бөлігінде, әсіресе Альфредо Стросснердің 35 жылдық диктатурасы кезінде оппозицияға тіпті рұқсат берілмеген жағдайларда да, көтермелеуге болмайтын. Стросснер 1989 жылы биліктен қуылған кезде елде нағыз демократияның бар болғаны екі жылы ғана еді. Алайда, ол Стросснердің көптеген жақтастарын үкіметтік лауазымдарға тағайындағандықтан халық арасында беделін жоғалтты. Сондай-ақ ол Родригестің бастаған шектеулі реформаларын жалғастыра алмады. Партия ішіндегі фракциялық тартыстар оның көптеген мақсаттарына қол жеткізуге кедерілді. Ол нарыққа бағдарланған саясатты қолдаған консерватор еді. Ол ұлттық әуе компаниясының, сауда флотының және болат зауытының жекешелендірілуін қадағалады. Парагвай армиясының басшысы Лино Овиедо 1996 жылдың сәуір айында төңкеріс жасауға тырысқан деген күдік туды. Васмоси Овиедоға министрлік лауазым ұсынды, бірақ оны көп ұзамай түрмеге қамады. Ол Овиедоға ұсыныс жасаған кезде көптеген парагвайлықтар оны азаматтық үкіметті әлсіретуде деп айыптап, ел астанасында жаппай наразылық акцияларын ұйымдастырды. Кейіннен сот шешіміне шағым түстірілді. Шағымды қарағаннан кейін, оның жазасы кепілдікпен және үй қамауында болуға алмастырылды. Парагвайдың бұрынғы президенті ретінде ол өмір бойына сенатор атанды.

Born in Asunción, Wasmosy trained as a civil engineer and became head of the Paraguayan consortium working on the Itaipu Dam. During this project, he amassed a large amount of wealth. He served as minister of integration under President Andrés Rodríguez. His ancestors Dániel Vámosy and József Vámosy, immigrated to South America from Debrecen, Hungary in 1828. At that time, the surname of the family was Vámosy; it was Hispanicized to Wasmosy. His relative, Alceu Wamosy (1895–1923), a famous Brazilian writer, is also from this ancestry. Juan Carlos Wasmosy went to see the home town of his ancestors in 1995 during his official visit to Hungary. Rodríguez endorsed Wasmosy as his successor in the 1993 elections. He won with almost 42 percent of the vote, in what is generally acknowledged to be the first (largely) free and fair election in the country's history (the country had gained independence in 1811), with Domingo Laino finishing a close second. Although there were confirmed cases of fraud, a team of international observers led by Jimmy Carter concluded that Wasmosy's margin of victory was large enough to offset any wrongdoing. Carter also noted that opposition candidates took 60 percent of the vote between them. This was a remarkable figure given Paraguay's long history of autocratic rule. For most of the country's history, particularly during Alfredo Stroessner's 35 year dictatorship, the opposition was barely tolerated when it was even permitted at all. At the time of Stroessner's ouster in 1989, the country had only known two years of true democracy in its entire history. However, he became very unpopular when he appointed many of Stroessner's supporters to government posts. He also failed to continue the limited reforms of Rodríguez. A principal obstacle was the factional nature of the party, which contributed in the stalling of many of his priorities. He was a solid conservative who approved market oriented policies. He oversaw the privatization of the national airline, merchant fleet and steel company. Lino Oviedo, head of the Paraguayan army, allegedly attempted a coup in April 1996. Wasmosy countered by offering Oviedo a ministerial position, but soon imprisoned him. When he made the offer to Oviedo, many Paraguans accused him of undermining the civilian government and organized massive demonstrations in the capital. The sentence was later appealed. Upon appeal, his sentence was reduced to bail and house arrest. As a former president of Paraguay, he was made a senator for life.