Кіріспе

Үкіметтік агенттік

Ирактың Ұлттық барлау қызметі (INIS) – Ирактың басты барлау агенттігі. Ол ЦРУ-дың көмегімен, бұрын таратылған Мухабаратты алмастыру мақсатында құрылды.

Тарих

2003 жылы АҚШ-тың Иракқа басып кіргенінен кейін Коалициялық Уақытша Әкімшіліктің басшысы Л. Пол Бремер CPA No 2 бұйрығына сәйкес Ирактың әскери және қауіпсіздік қызметтерін таратып жіберді. Ирактың ішкі қауіпсіздігі нашарлаған сайын және ирактықтардың оккупацияға қарсылығы күшейіп, зорлық-зомбылыққа толы болғандықтан, құпия қызметке деген қажеттілік артты. 2003 жылдың желтоқсан айында The Washington Post газеті Ирактың Уақытша Үкіметтік Кеңесінің және Ирактың Ұлттық Келісім саяси партиясының мүшелері Ияд Аллави мен Нури Бадранның ЦРУ көмегімен жаңа құпия қызмет құру мәселесін талқылау үшін АҚШ-қа барғанын хабарлады. Агенттік Бадран басқаруға тиіс болды және Саддам Хусейннің Ирактың барлау қызметінің көптеген агенттерін жұмысқа алу жоспарланды. Жаңа ұйымның басты мақсаты – бүлікшілікке қарсы күрес болып табылды. Жұмысқа алу процесіне ЦРУ полиграфы көмектесті.

2004 жылдың қаңтар айында The New York Times газеті жаңа агенттіктің құрылысы жолға қойылғанын хабарлады. Онда 500-ден 2000-ға дейін қызметкер жұмыс істейтін және АҚШ үкіметі қаржыландыратын болып жоспарланған. Ибрагим әл-Жанаби агенттікті басқаруға басты үміткер деп есептелді. Бұл әрекеттер бұрынғы қуғынға ұшыраған ирактық саясаткер Ахмед Чалабитің, ЦРУ-мен жақсы байланысы бар, сын-пікірлеріне ұшырады. Ол жаңа агенттік ескі Баас қауіпсіздік аппаратын қайта жаңғырту үшін пайдаланылуы мүмкін екеніне және үкіметтік репрессияның бұрынғы қалыптасқан үлгісін қайталауы мүмкін екеніне алаңдаушылық білдірді.

Құру

2004 жылдың сәуірінде CPA басшысы Л. Пол Бремер 69-шы нөмірлі жарлыққа қол қойды, ол INIS-тің уставын белгілеп, Ирактың Басқарушы кеңесіне осындай агенттік құруға өкілеттік берді. Оның алғашқы директоры Мұхаммед Абдулла әл Шахвани, ал ол АҚШ Конгресі бекіткен Иракқа бөлінген құпия қорлар есебінен қаржыландырылды. Бұл құпия қорлардың жалпы сомасы үш жыл ішінде 3 миллиард долларды құрады және олар Ирактағы (сондай-ақ, шамалы дәрежеде Ауғанстандағы) ЦРУ-дың жасырын операцияларына бағытталғаны айтылады. Әл-Шехвани 1955 жылдан 1984 жылға дейін Ирак армиясында қызмет етті, 1990 жылы Ұлыбританияға қашып кетті және 1996 жылы INA және ЦРУ ұйымдастырған сәтсіз төңкерісте үш ұлын жоғалтты.

Адам өлтіру

2004 жылдың ортасында ИНИС агенттерінің 18-і қаза тапты – оның 10-ы Бадр ұйымының қолынан, ал 8-і Әбу Мусаб әз-Зарқауидің Ирактағы «Әл-Қаида» тобының шабуылынан көз жұмды, деп мәлімдеді әл-Шахуани. Ол сондай-ақ Бағдадтағы Иран елшілігін Бадрдың жасаған қастандықтарын ұйымдастырды деп айыптады. 2021 жылы агенттіктің бірнеше мүшесі қастандық құрбаны болды, мысалы: барлау қызметінің бақылау жөніндегі директорының орынбасары, полковник Нибрас Әбу Әли және Бағдадтың батысындағы Мансур ауданындағы барлау офицерінің өлтірілуі. Ирак дереккөздерінің мәліметінше, бұл қастандықтар – әл-Кадими үкіметінің оларға бірнеше сала бойынша, соның ішінде әскери және қауіпсіздік басшыларын ауыстыру, Иранмен байланысы бар әскери топтардың мүшелерін Каррада аймағы және әуежай маңындағы маңызды аймақтардан алып тастау, Хусам әл-Азержауи, Касем Муслих және 2019 жылғы 21 қарашадағы Басрадағы наразылықтар кезінде қастандық жасаған топтың басшысын ұстау сияқты шаралар арқылы салған шектеулеріне жауап ретінде жасалған.