Кіріспе
Бұл Жапон империясының Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жасаған соғыс қылмыстарына қатысты Жапония жасаған кешірім сұрау мәлімдемелерінің тізімі. Мәлімдемелер Азиядағы Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуынан бастап, 1950 жылдардан бүгінгі күнге дейін жарияланды. Соғыс қылмыстарының мәні және кешірім сұрауға кімнің лайықты екендігі туралы пікір келіспеушіліктер қазірге дейін сақталып тұр.
This is a list of war apology statements issued by Japan regarding war crimes committed by the Empire of Japan during World War II. The statements were made at and after the end of World War II in Asia, from the 1950s to present day. Controversies remain to this day about the nature of the war crimes of the past and the appropriate person to make the apology.
Өмірбаян
Екінші дүниежүзілік соғыстың Тынық мұхит театрының соңында Жапон императорлық үкіметі Потсдам декларациясының шарттарын қабылдады. 1945 жылы Жапония империясының толыққанды капитуляциясы одақтас державалардың USS Missouri (BB 63) жауынгерлік кемесінде ресми түрде бекітілді. Ресми құжаттарға қол қойылғаннан кейін генерал Дуглас Макартур одақтастар атынан Жапониядағы Одақтас Күштердің Жоғарғы Бас қолбасшысы болып тағайындалды. Император Хирохито генерал Макартурға Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Жапонияның әрекеттері үшін, соның ішінде 1941 жылдың 7 желтоқсанында Перл-Харборға жасалған шабуыл үшін ресми түрде өтініш білдіруге дайын екенін жеткізді.
Кешірім сұраудан бас тартылды
Ресми кешірімнің бір нұсқасында жапон монархы, император Хирохито генерал Макартурға былай дегені айтылады: "Мен сіздердің өкілдік ететін державалардың үкіміне өзімді ұсынамын, соғыстың барысында халықтарым жасаған барлық саяси және әскери шешімдер мен амалдарға жалғыз жауапкер ретінде." Ресми кешірімнің екінші нұсқасында Патрик Леннокс Тирни императордың одақтас әскерлерінің бас штабына келіп, осы кешірімді ұсынған кезде куәгер болғанын мәлімдейді. Тирни Токиодағы Дай Ичи сақтандыру ғимаратының бесінші қабатындағы кеңсесінде болды. Бұл қабатта Макартурдың жайлы бөлмелері де орналасқан еді. Жапониядағы кейбір адамдар жапон премьер-министрінің немесе тіпті императордың өзінің догеза жасауы керек екенін айтады. Догеза – адамның тізе бүгіп, басын жерге ие отыруы, Шығыс Азия қоғамдарындағы кешірім сұраудың жоғары деңгейі, бірақ Жапония оны жасауға құлықсыз көрінеді. Кейбіреулер 1970 жылы Батыс Германия канцлері Вилли Брандттың Варшава геттосының еврей құрбандарына арналған ескерткіш алдында тізе бүккенін, догеза сияқты кешірім мен татуласудың қуатты және тиімді әрекетінің мысалы ретінде келтіреді.
1950 жылдар
1957 ж. Премьер-министр Киши Нобусуке Мьянма халқына былай деді: "Біз Мьянма халқына өткен соғыста келтірген ықылымды қайғыға терең өкініш білдіреміз. Тудырған ауыртпалықты толық ақтауға ұмтылыспен, Жапония соғыс өтемақы бойынша міндеттемелерін толық және ізгі ниетпен орындауға дайын. Бүгінгі Жапония – бұрынғы Жапония емес, Конституциясында көрсетілгендей, бейбітсүйгіш мемлекет". 1957 ж. Премьер-министр Киши Нобусуке Австралия халқына: "Маған ресми түрде және жеке басымнан қалау етіп, сіздерге және сіздер арқылы Австралия халқына соғыста болған оқиғаларға байланысты шын жүректен туған қайғымызды жеткізуім керек".
1960 жылдар
1965 жылдың 22 маусымы: Сыртқы істер министрі Шина Эцусабуро Оңтүстік Корея халқына: "Екі елдің ұзақ тарихында өкінішті оқиғалар болды, оны шын ниетпен өкінеміз және терең өңкейміз" (Жапония мен Оңтүстік Корея арасындағы негізгі қатынастар шартына қол қойылды).
1970 жылдар
1972 жылдың 29 қыркүйегі: Премьер-министр Какуэй Танака Қытай Халық Республикасы халқына: "Жапон тарапы соғыс арқылы қытай халқына келтірген ауыр зиян үшін жауапкершілікті терең сезінеді және өзін шын ниетпен кінәлайды. Бұдан әрі, Жапон тарапы Қытай Халық Республикасы Үкіметі ұсынған «қатынастарды қалпына келтірудің үш принципін» толыққанды түсіну негізінде екі ел арасындағы қарым-қатынастарды нормализациялауға ниетті екенін қайта растайды. Қытай тарапы осыған құптау білдіреді" (Жапония Үкіметі мен Қытай Халық Республикасы Үкіметінің бірлескен коммюникесі).
1980 жылдар
1982 жылдың 24 тамызында премьер-министр Зенко Сузуки: "Мен Жапонияның өткен соғыста [Азия елдеріне] ауыр зиян келтіргені үшін жауапкершілікті терең сезінемін", - деді. "Біз [жапондықтардың басып алуын] жауапсыздық деп айыптайтын сын көзқарастардың бар екенін мойындауымыз керек" (оқулықтардағы дау туралы баспасөз конференциясы). 1982 жылдың 26 тамызында Бас хатшы Киичи Миязава Корея Республикасының халқына былай деді: "Жапон Үкіметі мен жапон халқы біздің еліміздің өткендегі әрекеттері Корея Республикасы мен Қытайды қоса алғанда, Азия елдерінің халықтарына зор азап пен зиян келтіргенін жақсы түсінеді және мұндай әрекеттер ешқашан қайталанбауы керек деген өкінішпен және қатаң шешіммен бейбітшіл мемлекеттің жолын ұстанды. Жапония 1965 жылғы Жапония-Корея бірлескен коммюникесінде "өткен қарым-қатынастар өкінішті, және Жапония терең өкіну сезімін білдіреді" деп мойындады, ал Жапония-Қытай бірлескен коммюникесінде Жапония "өткенде Қытай халқына келтірген ауыр зиян үшін жауапкершілікті терең сезінеді және өзін қатты кінәлайды" деп мойындады. Бұл мәлімдемелер Жапонияның өкінішін және жоғарыда айтқан шешімін растайды және бұл мойындау күні бүгінге дейін өзгерген жоқ. 2. Осы рух, Жапония-Корея және Жапония-Қытай бірлескен коммюникелерінде көрініс тапқан, Жапонияның мектеп білімінде және оқулықтарды бекітуде де сақталуы тиіс. 1984 жылдың 6 қыркүйегінде Император Хирохито Президент Чун Ду Хванға: "Осы ғасырда біздің арамызда өкінішті кезең болғанына өкінемін және мұндай оқиғалар қайталанбауы керек деп санаймын" деді (Президент Чун Ду Хванмен кездесу). 1984 жылдың 7 қыркүйегінде Премьер-министр Ясухиро Накасоне: "Бұл ғасырда Жапония сіздің еліңіз бен халқына зор азаптар келтірген кезең болды. Осы қателік үшін Жапонияның үкіметі мен халқының терең өкініш білдіретінін айтқым келеді". 1985 жылдың 23 қазанында Премьер-министр Ясухиро Накасоне Біріккен Ұлттар Ұйымында сөйлеген сөзінде: "1945 жылдың 6 маусымында Сан-Францискода БҰҰ Жарғысына қол қойылған кезде Жапония әлі де 40 елмен мағынасыз соғыс жүргізіп жатты. Соғыс аяқталғаннан бері Жапония ұлтшылдық пен милитаризмнің кең етек алуына және әлемнің көптеген елдерінің халқына, сондай-ақ біздің елімізге де зор қиындықтар әкелген соғысқа қатты өкінеді" деді (Біріккен Ұлттар Ұйымына сөйлеген сөзі). 1989 жыл: Премьер-министр Такешита Нобору Жапон Парламентіне сөйлеген сөзінде: "Бұрын да бірнеше рет айтқандай, Жапон Үкіметі мен жапон халқы біздің еліміздің өткендегі әрекеттері көршілес елдерде көптеген адамдарға азап пен шығын келтіргенін жақсы біледі. Мұндай жағдайды қайталамауға бел буып, біз сол кезден бері "Бейбітшілік елi" ретінде өмір сүріп келеміз. Бұл түсінік пен өкініш біздің елдеріміз бен Корея түбегі арасындағы қарым-қатынаста ерекше атап көрсетілуі керек, олар біздің географиялық және тарихи жағынан ең жақын көршілеріміз. Осы мүмкіндікті пайдаланып, Корея түбегіндегі жаңа жағдайға тап болғанда, біз әлемнің барлық халықтарына өткен қарым-қатынастар туралы терең өкініш пен қайғымызды білдіреміз" деді (Жапон Парламентіне арналған мәлімдеме).
1990 жылдар
1990 жылдың 18 сәуірінде Сыртқы істер министрі Таро Накаяма Оңтүстік Корея халқына: "Жапония осы (корей) адамдардың өз еркімен емес, Жапон үкіметінің жоспарымен Сахалинге көшіріліп, соғыс аяқталғаннан кейін сол жерде қалуға мәжбүр болған трагедия үшін терең өкініш білдіреді" (188-ші Ұлттық диета сессиясы Сыртқы істер жөніндегі төменгі палата комитеті). 1990 жылдың 24 мамырында Император Акихито Оңтүстік Корея Президенті Рох Тхэ Вумен кездесуінде: "Біздің ұлтымыздың салдарынан осы бақытсыз кезеңде сіздің халқыңыздың бастан өткерген азаптарын еске алып, мен ең терең өкініш сезінемін" (Президент Рох Тхэ Вуменмен кездесу). 1990 жылдың 25 мамырында Премьер-министр Тошики Кайфу Президент Рох Тхэ Вуменмен кездесуінде: "Мен осы мүмкіндікті пайдаланып, Корея түбегіндегі халықтың өткендегі белгілі бір кезеңде біздің елдің іс-әрекеттерінің нәтижесінде шығарған төзімсіз ауырсыну мен қайғы-қасіретіне өкініш білдіргім келеді" (Жапонияда Президент Рох Тхэ Вуменмен саммит). 1992 жылдың 1 қаңтарында Премьер-министр Киичи Миязава баспасөз конференциясында: "Кеңеске көңіл бөлген әйелдер туралы шын жүректен кешірім сұраймын және сөзбен жеткізе алмайтын қиындықтарға ұшыраған адамдарға өкініш білдіремін". 1992 жылдың 16 қаңтарында Премьер-министр Киичи Миязава Президент Рох Тхэ Вуменмен кешкі ас кезінде: "Біз, жапондықтар, ең алдымен, сіздің халқыңыздың өткендегі белгілі бір кезеңде біздің ұлтымыздың іс-әрекетінен туындаған төзімсіз азап пен қайғыны есте сақтауымыз керек және өкініш сезімін ешқашан ұмытпауымыз керек. Мен, премьер-министр ретінде, сіздердің елдестеріңізден тағы да шын жүректен өкініш білдіргім келеді және кешірім сұраймын". 1992 жылдың 17 қаңтарында Премьер-министр Киичи Миязава Оңтүстік Кореяға сапары барысында: "Біздің ұлтымыз бен сіздің ұлтыңыз арасындағы қарым-қатынаста естен шығармауымыз керек – мыңдаған жылдар ішінде біз жәбірлеуші болған, ал сіздер құрбан болған белгілі бір кезең болды. Осы кезеңде біздің ұлтымыздың іс-әрекетінен сіздер бастан өткерген ауыр азап пен қайғы үшін тағы да бір рет шын жүректен өкініш білдіргім келеді және кешірім сұраймын". Соңғы кезде "соғыс кезіндегі жұбаныш әйелдері" мәселесі қайтадан көтеріліп отыр. Менің ойымша, мұндай оқиғалар өте қайғылы, мен шын жүректен кешірім сұраймын". 1992 жылдың 6 шілдесінде Министрлер кабинетінің бас хатшысы Коичи Като: "Үкімет осы мәселеде, ұлты мен туған жеріне қарамастан, "соғыс кезінде жұбаныш әйелдері" деп аталатын, сөзбен жеткізе алмайтын қиындықтарға ұшырағандардың барлығына шын жүректен кешірім сұрайды және өкініш білдіреді. Мұндай қателік ешқашан қайталанбауы керек деген терең өкінішпен және қатаң шешіммен Жапония бейбітшілдік ұстанымын сақтап, Корея Республикасымен және Азияның басқа елдерімен және аймақтарымен болашаққа бағытталған жаңа қарым-қатынастар орнатуға тырысады. Көптеген адамдарды тыңдағанда, мен бұл мәселеге қатты қайғырамын. Әр түрлі бағыттан келген адамдардың пікірлерін тыңдап, осындай қиындықтарға ұшыраған адамдарға сезімімізді қалай жеткізе алатынымызды шын жүректен қарастырамын" (Корей түбегіндегі "Соғыс уақытында жұбаныш әйелдері" мәселесі бойынша бас министрдің хатшысы Коичи Катоның мәлімдемесі). 1993 жылдың 4 тамызында Министрлер кабинетінің бас хатшысы Йохей Коно: "Бұл сол кездегі әскери биліктің қатысуымен көптеген әйелдердің ар-намысы мен қадір-қасиетіне ауыр зиян келтірген әрекет екені сөзсіз. Жапон Үкіметі осы мүмкіндікті пайдаланып, қай елден келгеніне қарамастан, жұбаныш әйелдері ретінде өлшеусіз ауырсыну мен емделмейтін физикалық және психологиялық жарақаттар шеккендердің барлығына шын жүректен кешірім сұрайды және өкініш білдіреді" ("Жұбаныш әйелдері" мәселесі бойынша зерттеу нәтижелері бойынша бас министрлік хатшысы Йохей Кононың мәлімдемесі). 1993 жылдың 11 тамызында Премьер-министр Морихиро Хосокава өзінің инаугурациясынан кейінгі алғашқы баспасөз конференциясында: "Мен өзім оны агрессия соғысы деп санаймын, бұл соғыс қате болды" деді. 1993 жылдың 23 тамызында Премьер-министр Морихиро Хосокава 127-ші Ұлттық диета сессиясында: "Осыдан 48 жыл өткен соң, біздің еліміз өркендеу мен бейбітшілікке ие елдердің біріне айналды. Біз оның соңғы соғыстағы құрбандықтарға негізделгенін және бұрынғы ұрпақтардың жетістіктерінің нәтижесі екенін ұмытпауымыз керек. Осы мүмкіндікті пайдаланып, өткенге өкініш білдіріп, жаңа шешімдерді әлемге жария етуіміз керек. Біріншіден, осы кезде біздің елдің өткендегі басқыншылығы мен отарлық үстемдігі көптеген адамдарға ауыр азап пен қайғы келтіргені үшін терең өкініш білдіріп, кешірім сұраймыз". 1993 жылдың 24 қыркүйегінде Премьер-министр Морихиро Хосокава 128-ші Ұлттық диета сессиясында: "Мен өткендегі біздің елдің іс-әрекеті көптеген адамдарға шығарған төзімсіз азап пен қайғыны шыншыл түрде мойындау үшін және тағы да бір рет терең өкініш білдіріп, кешірім сұрау үшін агрессия соғысы және агрессивтік әрекеттер деген сөздерді қолдандым". 1994 жылдың 31 тамызында Премьер-министр Томиичи Мураяма сөйлеген сөзінде: "Жапонияның өткендегі белгілі бір кезеңдегі әрекеттері тек Жапонияда көптеген құрбандарды ғана талап етпеді, сонымен қатар көрші Азия елдері мен басқа да елдерде бүгінге дейін ауыртпалық тудыратын жараларды қалдырды. Сондықтан мен осы мүмкіндікті пайдаланып, осы агрессиялық әрекеттерге, отарлық үстемдікке және т.б. көптеген адамдарға шығарған төзімсіз азап пен қайғыға байланысты терең өкінішім мен сенімімді білдіргім келеді. Жапонияның болашақ жолы – соғысқа қарсы ұстанымға сәйкес әлемдік бейбітшілікті құруға бар күшімен тырысу болуы керек. Біз, жапондықтар, көрші Азия елдерімен және басқа елдермен тарихымызға тіке қарауымыз керек. Екі жақтан келген ауыртпалықты жеңіп, өзара түсіністік пен сенімге негізделген жағдайда ғана біз және көрші елдер Азия-Тынық мұхиты аймағының болашағын бірлесіп анықтай аламыз. Соғыс кезіндегі "жұбаныш әйелдері" мәселесі, көптеген әйелдердің ар-намысын және қадір-қасиетін қатты дақтап, өте ауыр жағдай тудырды. Осы мәселе бойынша да, кешірім мен өкініш сезімін білдірудің бір жолы – қатысты елдермен және аймақтармен өзара түсіністікті одан әрі дамыту және өткенге тіке қарап, оны болашақ ұрпақтарға дұрыс жеткізу деп санаймын. Осы бастама, осы сенімге сәйкес жасалған" (Премьер-министр Томиичи Мураяманың "Бейбітшілік, достық және алмасу бастамасы" туралы мәлімдемесі). 1995 жылдың 9 маусымында Жапония Ұлттық диетасының Өкілдер палатасы келесі мазмұндағы қаулыны қабылдады: "Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуының 50 жылдығына орай, осы палата соғыста және соған ұқсас әрекеттерде қаза болғандарға және әлемдегі құрбандарға шын жүректен көңіл айтады. Әлем тарихындағы отарлық үстемдік пен агрессиялық әрекеттердің көптеген мысалдарына қатысты, және Жапонияның осы әрекеттерді жасағанын, басқа елдердің халқына, әсіресе Азияда ауыр азап пен қайғы келтіргенін мойындай отырып, палата мүшелері терең өкініш білдіреді" (Тарихтан алынған сабақтар негізінде бейбітшілікке деген ұстанымды жаңару туралы қаулы). 1995 жылдың шілдесінде Премьер-министр Томиичи Мураяма мәлімдеме жасады: "Соғыс кезіндегі "жұбаныш әйелдері" мәселесі – сол кезеңдегі жапон әскери күштерінің қатысуымен көптеген әйелдердің ар-намысы мен қадір-қасиетін қатты дақтап, жара қалдырған жара. Бұл толығымен кінәлі. Мен соғыс кезіндегі "жұбаныш әйелдері" ретінде эмоционалды және физикалық жараларға ұшырағандардың барлығына терең өкініш білдіремін және кешірім сұраймын" (Премьер-министр Томиичи Мура...
August 11, 1993: Prime Minister Morihiro Hosokawa, at the first press conference after his inauguration, said: "I myself believe it was a war of aggression, a war that was wrong". August 23, 1993: Prime Minister Morihiro Hosokawa said in a speech at the 127th National Diet Session: "After 48 years from then, our nation has become one of nations that enjoy prosperity and peace. We must not forget that it is founded on the ultimate sacrifices in the last war, and a product of the achievements of the people of the previous generations. We would like to take this opportunity to clearly express our remorse for the past and a new determination to the world. Firstly at this occasion, we would like to express our deep remorse and apology for the fact that invasion and colonial rule by our nation in the past brought to bear great sufferings and sorrow upon many people" September 24, 1993: Prime Minister Morihiro Hosokawa said, at the 128th National Diet Session: "I used the expression war of aggression and act of aggression to express honestly my recognition which is the same as the one that the act of our nation in the past brought to bear unbearable sufferings and sorrow upon many people, and to express once again deep remorse and apology". August 31, 1994: Prime Minister Tomiichi Murayama said in a speech: "Japan's actions in a certain period of the past not only claimed numerous victims here in Japan but also left the peoples of neighboring Asia and elsewhere with scars that are painful even today. I am thus taking this opportunity to state my belief, based on my profound remorse for these acts of aggression, colonial rule, and the like that caused such unbearable suffering and sorrow for so many people, that Japan's future path should be one of making every effort to build world peace in line with my no war commitment. It is imperative for us Japanese to look squarely to our history with the peoples of neighboring Asia and elsewhere. Only with a solid basis of mutual understanding and confidence that can be built through overcoming the pain on both sides, can we and the peoples of neighboring countries together clear up the future of Asia Pacific On the issue of wartime 'comfort women,' which seriously stained the honor and dignity of many women, I would like to take this opportunity once again to express my profound and sincere remorse and apologies. With regard to this issue as well, I believe that one way of demonstrating such feelings of apologies and remorse is to work to further promote mutual understanding with the countries and areas concerned as well as to face squarely to the past and ensure that it is rightly conveyed to future generations. This initiative, in this sense, has been drawn up consistent with such belief" (Statement by Prime Minister Tomiichi Murayama on the "Peace, Friendship, and Exchange Initiative"). June 9, 1995: House of Representatives, National Diet of Japan passed a resolution stating: "On the occasion of the 50th anniversary of the end of World War II, this House offers its sincere condolences to those who fell in action and victims of wars and similar actions all over the world. Solemnly reflecting upon many instances of colonial rule and acts of aggression in the modern history of the world, and recognizing that Japan carried out those acts in the past, inflicting pain and suffering upon the peoples of other countries, especially in Asia, the Members of this House express a sense of deep remorse" (Resolution to renew the determination for peace on the basis of lessons learned from history). July 1995: Prime Minister Tomiichi Murayama said in a statement: "The problem of the so called wartime comfort women is one such scar, which, with the involvement of the Japanese military forces of the time, seriously stained the honor and dignity of many women. This is entirely inexcusable. I offer my profound apology to all those who, as wartime comfort women, suffered emotional and physical wounds that can never be closed" (Statement by Prime Minister Tomiichi Murayama on the occasion of the establishment of the "Asian Women's Fund"). August 15, 1995: Prime Minister Tomiichi Murayama said in a statement: "During a certain period in the not too distant past, Japan, through its colonial rule and aggression, caused tremendous damage and suffering to the people of many countries, particularly those of Asia. In the hope that no such mistake will be made in the future, I regard, in a spirit of humanity, these irrefutable facts of history, and express here once again my feelings of deep remorse and state my heartfelt apology" (Statement by Prime Minister Tomiichi Murayama 'On the occasion of the 50th anniversary of the war's end'). June 23, 1996: Prime Minister Ryutaro Hashimoto said in a press conference: "Hashimoto mentioned the aspects of Japan's colonial rule of the Korean Peninsula such as the forced Japanization of Korean people's name and commented "It is beyond imagination how this injured the hearts of Korean people". Hashimoto also touched on the issue of Korean comfort women and said "Nothing injured the honor and dignity of women more than this and I would like to extend words of deep remorse and the heartfelt apology" (Joint press conference at a summit meeting with President Kim Young Sam in South Korea). October 8, 1996: Emperor Akihito said in a speech at a dinner with the South Korean president, Kim Dae Jung: "There was a period when our nation brought to bear great sufferings upon the people of the Korean Peninsula." "The deep sorrow that I feel over this will never be forgotten". January 13, 1998: Press Secretary published: "Statement by Prime Minister Ryutaro Hashimoto on World War II prisoners of war. Q: At the meeting last night with Prime Minister Blair, did Prime Minister Hashimoto really apologize for the prisoners of war. Spokesman Hashimoto: The important thing is that the Prime Minister of Japan expressed feelings of deep remorse and stated heartfelt apologies to the people who suffered in World War II directly to the Prime Minister of the United Kingdom. This was the second meeting between Prime Minister Hashimoto and Prime Minister Blair and we considered the meeting very important, especially this year. Making use of this opportunity, Prime Minister Hashimoto expressed his remorse and apology on behalf of the Government of Japan; this is very important. Prime Minister Blair fully understands the importance of the statement made by Prime Minister Hashimoto on this issue. His press opportunities after the talks objectively reflect what the two gentlemen talked about" (Press Conference by the Press Secretary). In a follow up interview, spokesman Tanaka for Prime Minister Hashimoto clarified that "Our sense of apology and our sense of remorse was addressed to all the countries which have gone through the experiences of the last world war." July 15, 1998: Prime Minister Ryutaro Hashimoto, in a letter to the Netherlands Prime Minister Willem Kok: "The Government of Japan, painfully aware of its moral responsibility concerning the issue of so called "wartime comfort women," has been sincerely addressing this issue in close cooperation with the Asian Women's Fund which implements the projects to express the national atonement on this issue. Recognizing that the issue of comfort women, with the involvement of the Japanese military authorities at that time, was a grave affront to the honor and dignity of large numbers of women, I would like to convey to Your Excellency my most sincere apologies and remorse to all the women who underwent immeasurable and painful experiences and suffered incurable physical and psychological wounds as comfort women By the Statement of the Prime Minister in 1995, the Government of Japan renewed the feelings of deep remorse and the heartfelt apology for tremendous damage and suffering caused by Japan to the people of many countries including the Netherlands during a certain period in the past. My cabinet has not modified this position at all, and I myself laid a wreath to the Indisch Monument with these feelings on the occasion of my visit to the Netherlands in June last year" (The contents of the letter of the then Japanese Prime Minister Ryutaro Hashimoto sent to ). October 8, 1998: Prime Minister Keizō Obuchi said in a declaration: "Looking back on the relations between Japan and the Republic of Korea during this century, Prime Minister Obuchi regarded in a spirit of humility the fact of history that Japan caused, during a certain period in the past, tremendous damage and suffering to the people of the Republic of Korea through its colonial rule, and expressed his deep remorse and heartfelt apology for this fact. President Kim accepted with sincerity this statement of Prime Minister Obuchi's recognition of history and expressed his appreciation for it. He also expressed his view that the present calls upon both countries to overcome their unfortunate history and to build a future oriented relationship based on reconciliation as well as good neighborly and friendly cooperation" (Japan South Korea Joint Declaration A New Japan South Korea Partnership towards the Twenty first Century). November 26, 1998: Prime Minister Keizō Obuchi said in a declaration: "Both sides believe that squarely facing the past and correctly understanding history are the important foundation for further developing relations between Japan and China. The Japanese side observes the 1972 Joint Communique of the Government of Japan and the Government of the People's Republic of China and the August 15, 1995, Statement by former Prime Minister Tomiichi Murayama. The Japanese side is keenly conscious of the responsibility for the serious distress and damage that Japan caused to the Chinese people through its aggression against China during a certain period in the past and expressed deep remorse for this. The Chinese side hopes that the Japanese side will learn lessons from history and adhere to the path of peace and development. Based on this, both sides will develop long standing relations of friendship" (Japan China Joint Declaration On Building a Partnership of Friendship and Cooperation for Peace and Development).
2000 жылдар
2000 жылдың 10 тамызында Гонконгтағы Жапонияның бас консулы Итару Умедзу былай деді: «Шындығында, Жапония өзінің шын жүректен өкінішін және кешірім сұрауын анық және бірнеше рет білдірді, сондай-ақ өтемақы мәселелерін адал түрде шешті. Бұл кешірімдер, әсіресе премьер-министр Томиичи Мураяманың 1995 жылғы ресми мәлімдемесінде, кабинет шешіміне негізделген және кейіннен премьер-министр Йоширо Мориді қоса алғанда, келесі премьер-министрлер тарапынан қолдау тапқан. Мураяма мырза Жапонияның «отаршылдық билігі мен агрессиясы арқылы көптеген елдердің, әсіресе Азия елдерінің халқына зор зиян және қайғы келтірді. Болашақта мұндай қателіктер қайталанбасын деген үмітпен, мен осы тарихи фактілерді кішіпейілділікпен қарастырып, осы жерде тағы да терең өкініш білдіремін және шын жүректен кешірім сұраймын» («Japan Has Faced Its Past». Алыс Шығыс экономикалық шолуы, 2000 жылғы 10 тамыз). 2000 жылдың 30 тамызында Сыртқы істер министрі Йохей Коно Қытай Халық Республикасына сапары барысында сөйлеген сөзінде: «Менің ойымша, Жапонияның тарихқа деген көзқарасы премьер-министр Томиичи Мураяманың Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуының 50 жылдығына орай Министрлер кабинетінің шешімімен жарияланған мәлімдемесінде анық көрсетілген. Мен кабинет мүшесі ретінде осы мәлімдеменің дайындалуына қатыстым. Ондағы рух келесі әкімшіліктер тарапынан жалғастырылды және қазірде көптеген жапон халқының ортақ көзқарасы болып табылады» (Сыртқы істер министрі Йохей Кононың Қытай Халық Республикасына сапары кезінде сөйлеген сөзі). 2001 жылдың 3 сәуірінде Үкімет басшысы Ясуо Фукуда былай деді: «Жапония өзінің отаршылдық билігі мен агрессиясы арқылы көптеген елдердің, әсіресе Азия елдерінің халқына зор зиян келтіргенін және азап шеккенін мойындайды, осыған байланысты терең өкініш білдіреді және шын жүректен кешірім сұрайды. Мұндай тану келесі кабинеттер тарапынан жалғастырылды және қазіргі кабинетте бұл мәселеде ешқандай өзгеріс жоқ» (Үкімет басшысы Ясуо Фукуданың 2002 жылдан бастап орта мектептерде қолданылатын тарих оқулықтарына қатысты түсініктемелері). 2001 жылдың 8 қыркүйегінде Сыртқы істер министрі Макико Танака сөйлеген сөзінде: «Біз Жапонияның соңғы соғыста көптеген елдердің халқына зор зиян келтіріп, азап шеккенін ешқашан ұмытқан емеспіз. Көптеген адамдар өмірін жоғалтты, көптегендері жарақат алды. Соғыс көптеген адамдарға, соның ішінде бұрынғы соғыс тұтқындарына да емделмейтін жаралар қалдырды. Осы тарихи фактілерге кішіпейілділікпен қарап, бүгін премьер-министр Мураяманың 1995 жылғы мәлімдемесінде білдірілген терең өкініш пен шын жүректен кешірім сұрауымызды қайтадан растаймын» (Сан-Франциско бейбітшілік келісімінің 50 жылдығына арналған салтанатты рәсімде Сыртқы істер министрі Макико Танаканың сөйлеген сөзі). 2001 жылдың 15 қазанында Премьер-министр Джуничиро Коидзуми: «Келіссөздер барысында президент Ким Премьер-министр Коидзумидің Содаэмун Тәуелсіздік паркінде айтқан сөздерін жоғары бағалады, онда ол Жапонияның отаршылдық үстемдігі үшін өкінішін білдірді және кешірім сұрады» (Жапон премьер-министрі Оңтүстік Кореяға сапар жасады). 2001 жыл: Премьер-министр Джуничиро Коидзуми (1995 жылдан бері барлық премьер-министрлер, соның ішінде Рютаро Хашимото, Кейдзо Обучи, Йоширо Мори қол қойған) хатта былай деді: «Жапонияның премьер-министрі ретінде мен барлық әйелдерге ең шын жүректен кешірім сұраймын және өкініш білдіремін, олар ең ауыр және қиналысқа толы тәжірибелерден өтті және емделмейтін физикалық және психологиялық жараларға ұшырады. Біз өткеннің салмағынан қашып құтылмауымыз керек, сондай-ақ болашаққа қатысты жауапкершіліктен де қашып құтылмауымыз керек. Менің ойымша, біздің еліміз өзінің моральдық жауапкершілігін ауыр сезініп, кешірім сұрауы және өкініш білдіруі керек, өзінің өткен тарихымен бетпе-бет келіп, оны болашақ ұрпаққа дәл жеткізуі керек» (Премьер-министр Джуничиро Коидзумидің бұрынғы жұбаныш әйелдеріне жазған хаты). 2002 жылдың 17 қыркүйегінде Премьер-министр Джуничиро Коидзуми: «Жапон тарапы тарих фактілеріне қарайды, Жапония өзінің бұрынғы отаршылдық билігі арқылы Корея халқына зор зиян мен азап келтірді және терең өкініш білдірді және шын жүректен кешірім сұрады» (Жапония КХДР Пхеньян декларациясы). 2003 жылдың 15 тамызында Премьер-министр Джуничиро Коидзуми былай деді: «Соғыс кезінде Жапония көптеген елдердің, әсіресе Азия елдерінің халқына зор зиян келтіріп, азап шектірді. Жапония халқының атынан мен зор өкінішпен құрбан болғандарға шын жүректен қайғырамын» (Премьер-министр Джуничиро Коидзумидің 58-ші соғыста қаза тапқандарды еске алу салтанатында сөйлеген сөзі). 2005 жылдың 22 сәуірінде Премьер-министр Джуничиро Коидзуми былай деді: «Жапония осы тарихи фактілерге кішіпейілділікпен қарап, оларды адал түрде қабылдайды. Сонымен қатар, терең өкініш пен шын жүректен кешірім сезімімен, Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуынан бері Жапония әскери күшке айналмады, бірақ экономикалық күшке айналды, барлық мәселелерді күш қолданбай, бейбіт жолмен шешу принципін қатаң сақтап келеді. Жапония әлемнің бейбітшілігі мен өркендеуіне үлес қосуға әрі де белсенділік танытады, әлем елдерімен құрған сенімді қарым-қатынастарды бағалайды» (Жапония премьер-министрінің 2005 жылғы Азия-Африка саммитінде сөйлеген сөзі). 2005 жылдың 15 тамызында Премьер-министр Джуничиро Коидзуми былай деді: «Бұрындары Жапония отаршылдық билігі мен агрессиясы арқылы көптеген елдердің, әсіресе Азия елдерінің халқына зор зиян және азап келтірді. Осы тарихи фактілерге адал қарап, мен тағы да терең өкініш білдіремін және шын жүректен кешірім сұраймын, сондай-ақ соғыста қаза тапқан барлық құрбандарға көңіл айтамын, олардың арасында отандық және шетелдік азаматтар бар. Мен осы қорқынышты соғыстың сабақтарын ұмытпауға және ешқашан соғыс тудырмауға, әлемнің бейбітшілігі мен өркендеуіне үлес қосуға бейілдімін». 2007 жылдың 1 наурызында Премьер-министр Синдзо Абэ газетте жарияланған мақаласында, Жапония үкіметі 1993 жылы бұрынғы әйелдердің пайдаланылуын мойындағанмен, жапон үкіметінің «жұбаныш әйелдерін» ұстағандығына дәлелдер жоқ екенін мәлімдеді. 27 наурызда жапон парламенті ресми кешірім сұрады. Бұл бұрынғы жұбаныш әйелдердің жапон үкіметінен сексуалдық құлдыққа ұшырағаны үшін кешірім сұрауына байланысты болды. 2009 жылдың 9 мамырында Жапония үкіметі АҚШ-тағы елшісі арқылы Батан Өлім маршында қасірет көрген бұрынғы американдық тұтқындарға кешірім сұрады.
2010 жылдар
2010 жылдың 11 ақпаны: Сыртқы істер министрі Кацуя Окада: "Мен 100 жыл бұрын болған оқиғалар корей халқын өз елінен және ұлттық мақтанышынан айырды деп санаймын. Өз елін жоғалтқан және мақтанышына нұқсан келген адамдардың сезімдерін түсіне аламын", - деді Окада Оңтүстік Кореяның Сыртқы істер министрі Ю Мён Хванмен бірлескен баспасөз мәслихатында. (Бұл мәлімдеме Жапонияның Кореяны отарлауының 100 жылдығына орай жасалды, бірақ Жапонияның соғыс әрекеттеріне қатысты емес.) 2010 жылдың 10 тамызы: Премьер-министр Наото Кан Жапон империясының Кореяны отарлау кезінде келтірілген азаптарға "терең өкініш білдірді". Жапонияның "Кёдо Ньюс" агенттігі де министрлер кабинетінің мүшелері бұл мәлімдемені қолдағанын хабарлады. Сонымен қатар, Кан Жапонияның Оңтүстік Корея талап еткен құнды мәдени мұраларды тапсыратынын айтты. Олардың арасында ежелгі Корея патша әулетінің жазбалары да болды. 2010 жылдың 13 қыркүйегі: Сыртқы істер министрі Кацуя Окада Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жапондықтардың тұтқыны болған алты бұрынғы американдық сарбазға, соның ішінде 90 жастағы Лестер Тенниге (1942 жылғы Батаан өлімінен аман қалған) кешірім сұрады. Алты сарбаз бен олардың отбасылары, сондай-ақ екі қаза тапқан сарбаздың отбасылары Жапонияға жапон үкіметінің есебінен шақырылды. Болашақта американдық бұрынғы әскери тұтқындар мен басқа елдердің бұрынғы әскери тұтқындары да Жапонияға келуі күтілуде. 2010 жылдың 7 желтоқсаны: Премьер-министр Наото Кан Кореяның 1910 жылы аннексиялануының 100 жылдығына арналған мәлімдемесінде отарлау кезіндегі зардаптар үшін кешірім сұрады. Кан Жапонияның Кореяны "корей халқының еркіне қарсы" отарлап алғанын, соның салдарынан ұлттық мақтанышына, мәдениетіне және егемендігіне зор зиян келтіргенін айтты. Сондай-ақ, ол ел тарихын батылдықпен және кішіпейілділікпен қарап, оны түзетуге тырысуға ниетті екенін жеткізді. 2011 жылдың 3 наурызы: Сыртқы істер министрі Сейжи Маэхара Жапония үкіметінің қонағы ретінде Жапонияға келген австралиялық әскери тұтқындар тобынан, жапондық тұтқында болған кездегі жаман қарым-қатынастары үшін кешірім сұрады. 2011 жылдың 8 желтоқсаны: Сыртқы істер вице-министрі Тошиюки Кат Гонконг шайқасынан кейін канадалық әскери тұтқындарға жасалған қарым-қатынасы үшін Канададан кешірім сұрады. 2013 жылдың 13 қарашасы: Жапонияның бұрынғы премьер-министрі Хатояма Юкио Жапонияның соғыс қылмыстары үшін, әсіресе Нанкин қырғыны үшін жеке кешірім сұрады. "Жапон азаматы ретінде, жапон сарбаздарының қатыгездікпен өлтірген бір ғана қытай азаматы үшін кешірім сұрауымды міндетім деп санаймын және мұндай әрекетті соғыс кезінде болды деп ақтауға болмайды", - деді ол. 2014 жылдың 9 сәуірінде Филиппиндегі Жапония елшісі Тошинао Урабе Батаандағы Батырлар күніне орай "шүбісін білдіріп", "терен өкінішін" білдірді және "қайтадан соғыс тудырмауға" уәде берді. 2015 жылдың 29 сәуірінде премьер-министр Синдзо Абэ АҚШ Конгресінің бірлескен отырысында Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Жапонияның әрекеттері үшін "терен өкініш" білдірді. 2015 жылдың 28 желтоқсаны: Жапонияның сыртқы істер министрі Фумио Кишида мен Оңтүстік Кореяның сыртқы істер министрі Юн Бён Се бірлескен баспасөз мәслихатында мәлімдеме жасады. Кишида былай деді: "Ол кездегі жапондық әскери билігінің қатысуымен жұбаныш әйелдерінің мәселесі көптеген әйелдердің ар-намысы мен қадір-қасиетіне ауыр соққы болды және Жапония үкіметі осы тұрғыдан жауапкершілікті сезінеді. Жапония премьер-министрі ретінде премьер-министр Абэ жұбаныш әйелдер ретінде шексіз ауыр сынақтардан өткен және емделмейтін физикалық және психологиялық жараларға ұшыраған барлық әйелдерге шын жүректен кешірім сұрайды және өкінішін білдіреді". Мәлімдемеде "Жапония үкіметі енді бюджеті арқылы барлық бұрынғы жұбаныш әйелдерінің психологиялық жараларын емдеу шараларын қабылдайды" және Оңтүстік Корея үкіметі "бұрынғы жұбаныш әйелдеріне қолдау көрсету мақсатында қор құрады" деп хабарланды. Юн өз тарапынан, оның үкіметі "Сеулдегі Жапония елшілігі алдындағы мүсінге қатысты Жапония үкіметінің алаңдаушылығын, елшілік бейбітшілігіне кедеріс келтірмеу және оның қадір-қасиетін бұзбау тұрғысынан ескеретінін және осы мәселені тиісті тәсілмен шешуге тырысатынын" мәлімдеді. Екеуі де бұл келісім даулы мәселені "түпкілікті және қайта қайтарылмайтын" шешетінін және "Жапония үкіметі жариялаған шараларды тұрақты түрде іске асыратын болса", екі ел де "БҰҰ сияқты халықаралық қауымдастықта осы мәселе бойынша бір-бірін айыптаудан немесе сынаудан тартынады" деді.
2020 жылдар
2020 жылдың 15 тамызы: Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуының 75 жылдығы мен соғыста қаза болғандарды еске алу салтанатында император Нарухито Жапонияның соғыс кезеңіндегі өткеніне "терең өкініш" білдірді және "соғыстың зардаптары ешқашан қайталанбасын деп шынайы үміттенемін" деді.
Дау
Кешірім сұрау және өтемақы талап ету корей, тайвандық және қытай саясатында жиі кездесетін тақырып болып табылады. Батыс елдері де Жапония үкіметінен ұзақ күтіп келген шаралар қабылдауды талап етуде, оның ішінде 2007 жылы АҚШ Өкілдер палатасының 121-ші қарары арқылы. Сын, кешірім сұраудың дәрежесі мен формалдылығына қатысты айтылады – мәлімдеме түрінде жарияланғаны немесе тікелей адресат елге жеткізілгені, сондай-ақ кейбір тараптардың пікірінше, кейінірек Жапонияның мәлімдемелері мен әрекеттері кешірім сұрауға қайшы келеді. 2006 жылдың қазан айында премьер-министр Синдзо Абэ кешірім сұрағаннан кейін, сол күні 80 жапон заң шығарушы Ясукуни ғибадатханасына барды, онда 1000-нан астам сотталған соғыс қылмыскерлерінің рухы сақталған. Кешірім сұрағаннан екі жыл өткен соң Синдзо Абэ Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жапон императорлық әскерінің жұбаныш әйелдерін сексуалдық құлдыққа мәжбүрлегенін жоққа шығарды. Ол Мураяманың кешірім сұрауына да күмән келтірді: «Абе кабинеті міндетті түрде оған сәйкес келе бермейді» деді. Сондай-ақ кешірім сұрауда қолданылған анықтамаға қатысты: «Академиялық ортада немесе халықаралық қауымдастықта агрессия дегенге нақты анықтама жоқ. Елдер арасындағы оқиғалар, қай жақтан қарасаңыз, соғұрлым әртүрлі көрінеді». 2010 жылы Оңтүстік Корея азаматтарының 24%-ы Жапонияның отаршылдық билігі үшін ешқашан кешірім сұрамағанын, ал 58%-ы жеткілікті кешірім сұрамағанын айтты. Жапон үкіметінің кейбір өкілдері, кешірім сұраудың қаншалықты терең болуы керек деген мәселеге наразылық білдірді. 1990 жылы Оңтүстік Корея президенті Рох Тхэ Ву Жапонияға сапармен келген кезде, Жапон кабинетінің хатшысы Озава Ичиро: «Біз өткенге ойланып, сабақ алғандықтан [Оңтүстік] Кореямен экономикалық ынтымақтастық жасаймыз. Бізге одан да көп, қолдарымыз бен тізелерімізге жығылып, сәждеге отырудың қажеті бар ма?» деді. 2013 жылы Жапонияның кейбір оңшыл ұлтшылдары Оңтүстік Кореяны екіжүзділікпен айыптады, олардың пікірінше, Жапония кешірім сұрап, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жасаған сексуалдық құлдық үшін өтемақы берген, бірақ Оңтүстік Корея Вьетнам соғысы кезінде жасаған «сексуалдық құлдық» – Лай Дьян Хань мәселесін әлі шешпеген. Алайда, Оңтүстік Корея үкіметі 1992 жылдан бері Оңтүстік Корея мен Вьетнам арасындағы қарым-қатынас «жақсарғанын» мәлімдеді, бұл Оңтүстік Кореяның бұрынғы президенттерінің бірнеше «өтемақы» мәлімдемелерімен және Оңтүстік Кореяның ҮЕҰ-ларының «Пиета мүсінін» құруымен байланысты. Бірақ, Вьетнам тарапынан мәселе шешілгенін мойындау болған жоқ. 2015 жылдың соңында, Жапонияның сыртқы істер министрі Фумио Кишида мен Оңтүстік Кореяның сыртқы істер министрі Юн Бён Се «күшік әйелдер» мәселесін «соңғы және қайтарымсыз» шешу туралы бірлескен мәлімдеме жасағаннан кейін, қалған 46 тірі қалғандардың кейбіреуі келісімге наразылық білдірді. «Екі үкімет те құрбандарды ойламайды. Бүгінгі келісімдеріне мән бермеймін. Бізге ақшалай емес, заңды өтемақы керек. Бізге ақша қажет емес. Қылмыс жасағандар заңды жауапкершілікке тартылуы керек. Мен өлгенше күресемін», – деді аман қалған Ли Ён Су. Алайда, аман қалған Ю Хи Нам: «Үкімет осы жылдың ішінде мәселені шешуге күш салғанын білемін, сондықтан олардың шешімін қабылдаймын», – деді. Бірақ ол келісімнің қанағаттанарлық емес екенін айтты. «Бұл жерде ақша мәселесі емес. Біз адам құқықтарысыз өмір сүрдік».
Кешірім сұрау формалары
Вашингтондағы жұбаныш әйелдері мәселесі жөніндегі коалиция жапондықтар кешірім сұрағанда шазай емес, оваби сөзін қолдануды да жоққа шығарды. Коалиция бұл сөздің "көбінесе 'кешіріңіз' дегеннен сәл ауырлама кешірімді білдіретінін" айтты. Джеффри Мок пен Мицухиро Токунаганың мақаласында бұл оваби сөзінің қате аударылуы және дұрыс түсінілмеуіне байланысты деп көрсетілген. "Овабидің қолданылуы формалдылығы және маңыздылығы тұрғысынан толыққанды орынды болды. Бейжіңдегі Ваигуою Сюэксяо жапон-қытай сөздігі мен Иванами жапон-қытай сөздігі овабиді ресми және салмақты кешірім сөзі ретінде жіктеді. Ол сондай-ақ ресми кешірім білдірудің әдеттегі тәсілі ретінде кеңінен қолданылды және шазай, синся және чинся (陳謝) сияқты басқа да формалды кешірім сөздерімен бірдей өкініш дәрежесін білдірді. Сондай-ақ, шазайдың қолданылуы көбінесе баспа материалдарымен шектелгендігі және сирек кездесетіндігі де атап көрсетілді. Оваби мен чинся екеуі де ресми кешірім білдіру үшін қолданылды және екеуі де бір-бірінен нашар деп есептелмеді". Жапон үкіметі мен премьер-министрлер осы мәселе бойынша "кокоро кара но оваби" деген сөзді қолданды, ол ағылшын тіліне "жүректен шыққан, шын ниетпен кешірім сұраймыз" деп аударылады.