Кіріспе

1945 жылдың тамызынан 1952 жылдың сәуіріне дейінгі оккупацияланған Жапониядағы білім беру реформасы білім беру философиясы мен мақсаттарындағы өзгерістерді, оқушы-мұғалім қарым-қатынасының сипатын, бірлескен білім беруді, міндетті білім беру жүйесінің құрылымын, оқулықтардың мазмұны мен сатып алу жүйесін, Білім министрлігі (MEXT) қызметкерлерін, канджи жазу реформасын және әрбір префектурада университет ашуды қамтыды. Бұл реформамен Бас одақтас әскерлерінің Жоғарғы бас штабының (SCAP, жапон тілінде "GHQ") Азаматтық ақпарат және білім беру бөлімінің (CIE; Кермит Р. Дайк, кейін Дональд М. Нагент) Білім беру бөлімі (Джозеф С. Трейнор) басқарды. Сонымен қатар, Жапонияға АҚШ Білім беру миссиясының екі есебі де маңызды рөл атқарды (1946 жылдың наурызы; 1950 жылдың қыркүйегі).

Мәселе көлемі

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде көптеген жапондық студенттер соғысқа жұмылдырылды, әскери жаттығулар жасады, фабрикаларда жұмыс істеді, ал мектептер зауыт сияқты өндіріс орталықтарына айналды. Бомбалау салдарынан кейбір мектептер қирады, ал басқалары паналау орталықтары ретінде пайдаланылды. Жапония жеңілгеннен кейін, оккупациялық күштер (SCAP) қайта құру жұмыстарын қолға алды. SCAP-тың философиясы Жапонияның демократиялық мемлекет болуы үшін реформаланған білім беру жүйесінің маңызды екенін көрсетті. Дәстүрлі жапондық әдістер АҚШ-тағы әдістерге кері болды: мектептердің басқаруы жоғары деңгейде орталықтандырылған, студент-мұғалім қарым-қатынасы көбінесе жатқа айту арқылы кітаптан білім алумен сипатталды, ал оқулықтар көңілсіз деп есептелді. Мектеп оқу жылдарының арақатынасы АҚШ-тағыдай етіп өзгертілді: 6 жыл бастауыш білім (бастауыш мектептер), 3 жыл төменгі орта білім (жасөспірімдер мектептері), 3 жыл жоғары орта білім (аға мектептер), 4 жыл жоғары білім (университеттер немесе колледждер). Оккупация кезеңінде осы және көптеген басқа да тенденциялар өзгерді. Мектеп әкімшілерінің орталықтандырылмаған иерархиясы енгізілді, бұрын-соңды болмаған жағдай ретінде, ата-аналарға мектеп кеңестеріне дауыс беруге рұқсат берілді. Жаңа оқулық индустриясы құрылды. Реформаның көп бөлігі студенттерді демократиялық, либералдық және теңдік принциптерін қабылдауға дайындауға бағытталды, бұл жапон қоғамының барлық деңгейлерінде, отбасылық өмірден бастап мемлекеттік институттарға дейін терең бойға сіңген иерархиялық құрылымдармен тікелей бәсекелесті. Сабақтар 9 жылдық міндетті білім беретін, бірыңғай бағытталған жүйеге айналды, бұрынғы 6 жылдық, әртүрлі жыныстық және көп бағытталған жүйеден өзгешеленді. Кандзи жазуы қайта қаралып, күрт жеңілдетілді, ең көп қолданылатын 1850 таңбадан басқа барлығы жойылды, бұл таңбалар тоё кандзихё деп аталды. Бастапқыда, Жапонияның Білім министрлігі (MEXT) және Одақтас әскерлерінің Азаматтық ақпарат және білім бөлімі (CI&E) жаңа оқулықтарды жасамағанша, феодалдық, ұлтшылдық, милитаристік, авторитарлық, мемлекеттік Шинто дінін немесе американдыққа қарсы көзқарастарды мақұлдаған жапондық оқулықтардағы мәтіндер студенттермен сабақ барысында "оқулықтарды қаралау" арқылы, яғни сиямен жабу арқылы цензураланды, бұл Одақтас күштердің Жоғарғы қолбасшысының (SCAP) бұйрығымен жасалды.

Реформалық философия

SCAP-тың азаматтық ақпарат және білім беру бөлімі (CIE) жаулап алынған Жапонияда білім беру реформаларын жүзеге асыру үшін жеті принципті ұстанды. CIE-нің мақсаты демократия қағидаларына қайшы келетін тәжірибелерді жою және демократиялық үлгілерді қолдану болды. CIE-нің назарында 6-3-3-4 мектеп сатысы, негізгі оқу жоспары, сынақтар мен саясаттар бағдарламасы, бітіру талаптары, ынтымақтастықпен оқыту стилі және әлеуметтану бойынша жаңа курс сияқты мәселелер тұрды. Басты стратегия демократиялық қоғамдар арасында ортақ білім беру стандарттарын орнату болды. CIE осы теориялар негізінде құрылған үлгілердің жағдайларға байланысты екенін түсінді. Принциптер жалпы сипатта болғанмен, олардың көрінісі салыстырмалы болды. Ақырында, бұл стандарттар CIE үшін білім беру реформаларындағы нақты прогресті анықтау үшін өлшемшартқа айналды. Мәселе мынада, милитаризм мен ультраұлтшылдық (жапон мәдени бірлігін жаңғырту) мектеп оқу бағдарламасының бір бөлігі болмауы керек еді. Бөлім әскери ұйымдарды академиялық мекемелерден шығарды. Шешім қабылдау құқығы азаматтарға берілді. Америкалықтар басқару мен билікті орталықтандырды. Сонымен қатар, білім беруде теңдік принципі іске асырылды және кемсітушілікке жол берілмеді. Білім берудің негізі фактілерге және қажет болған жағдайда тәжірибелік әдіске сүйенуі керек еді. Соңғысы, бірақ маңыздысы, оқытуды арнайы дайындық бағдарламаларын талап ететін мамандық ретінде қарастыру қажет. Бұл принциптер оккупацияның басында жарық көрген үш құжатта жарияланды: «Азаматтық істер жөніндегі нұсқаулық» (1944), «Жапониядағы білім» (1946) және «Жапонияға АҚШ миссиясының есебі» (1946). Демократиялық білім беру платформасының толыққанды бағдарламасын жасауға жасалған күш-жігер 1946 жылғы наурыз айында Джордж Д. Стоддард басқарған АҚШ-тың Жапонияға білім беру миссиясы сапары аяқталғанға дейін кейінге шегерілді. Бұл делегацияға оккупациялық басшылардың өтініші бойынша үкімет тарапынан жіберілген 26 білім беру сардары кірді. Жапондық команда американдық топпен тығыз байланыста жұмыс істеді.

Аралас білім беруді қабылдау

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Одақтас державалардың Жоғарғы Бас қолбасшысының оккупациялық үкімшілігі және Жапонияның мектеп білімі туралы жаңа заңына сәйкес, бұрынғы орта мектептер демократияландыру саясатының бір бөлігі ретінде Жоғары орта мектепке (Жапония) [jp] айналдырылды. Осы кезеңде, бір жынысты білім беретін көптеген мемлекеттік мектептер аралас білім беретін мектептерге трансформацияланды, бірақ Мияги, Фукусима, Гумма және Сайтама префектуралары сияқты кейбір жергілікті билік органдары бұл өзгеріске қатыспады. Көптеген жеке мектептер бір жынысты білім беруді сақтап, бүкіл ел бойынша оқушыларды қабылдауды жалғастырды, сонымен қатар орта және жоғары сыныптарды біріктіріп, бірыңғай білім беру жүйесін ұсынды. Ямагути префектурасында сирек кездесетін жағдайлар тіркелді, онда бұрынғы жоғары мектептер жақын орналасқан бұрынғы орта мектептермен біріктіріліп, жаңа мектеп жүйесінде жоғары орта мектептерге айналды. Осака префектурасы өз басқаруындағы жоғары орта мектептерді жаңа жүйеге көшірді, бірақ көршілес орта және жоғары мектептермен біріктірудің орнына, A мектебінің барлық оқушылары мен ұстаздарын B мектебінің оқушыларымен және ұстаздарымен алмастырды.

Амами аралдары

Амами аралдары 1946 жылы (Шова 21) жапондық әкімшілік биліктен шықты, ал Солтүстік Рюкю аралдарының Уақытша үкіметі (жа) 1949 жылы бір жылға кешіктіріліп, жаңа білім беру жүйесін енгізді.

Мектептердегі бұрынғы жүйеден жаңа жүйеге көшу шаралары

Мектептерде білім беру жүйесіндегі реформалардың күрт өзгерістерінен туған алабалықты жеңілдету үшін түрлі кезеңдік шаралар қабылданды. 1947 (Шова 22) мен 1950 (Шова 25) жылдар аралығында кезеңдік жүйе қолданылды, сол кезде ескі және жаңа жүйелер бойынша біріктірілген мектептер бірге болды. 1947 жылғы (Шова 22) ескі орта мектептің бесінші сынып оқушысына ескі орта мектептің дипломымен бітіруге, немесе Жапонияның орта білім берудегі жоғары сыныпқа (高等学校) ауысуға мүмкіндік берілген жағдайлар болды.

Жоғары білім беру: 1948-1950 жж., қазіргі заманғы университеттерге көшу

Реформацияға дейінгі жүйе бойынша соңғы студенттер 1948 жылдың көктемінде қабылданды; Кюсей котогакко 1894 жылы енгізілді және 1918 жылғы реформадан кейін 1950 жылы тоқтатылды, Кюсей семонгакко (旧制専門学校) 1903 жылы бастауыш мектеп біліміне маманданған, бір ғана бағыт бойынша Шихангакко (師範学校) деп аталды, ал жоғары мектептер мен университет деңгейіндегі педагогтарды даярлау үшін Кото шихангакко (高等師範学校) болды. Даигаку йока (大学予科) Кюсей котогаккомен бірге университеттерге түсуге ниеттенгендер үшін негізгі жоғары білім ретінде құрылған еді. Кюсей котогакко үшін 1947 жылы котогаккоға түскен 3-сынып оқушылары жоғары мектептің үш жылдық оқу мерзімін толық аяқтаған соңғы буын болды. 1948 жылы түскен түлектер бұрынғы жүйе бойынша бірінші курс аяқтады, ал 1948 оқу жылының соңында, яки 1949 жылдың наурызында бұл жүйе тоқтатылғандықтан, олар жаңа жүйедегі, яғни шинсей дайгаку (新制大学) колледждерін таңдауға құқығы болмады. Олар 1949 жылдың көктемінде колледждер мен университеттерге түсу емтихандарына қатысты. 1949 жылғы білім беру жүйесін реформалау идеясы – ескі жүйедегі жоғары мектептерді колледждер мен университеттерге айналдыру болды. Шинсей дайгаку, яғни жаңа жүйедегі университеттер ретінде ескі жүйедегі жоғары мектептер, соның ішінде болашақ педагогтарды даярлайтын бір бағытты семон гакко және шихангакко жаңа ат алды. Студенттер үшін толық төрт жыл оқыған және 1947 жылы kyusei chugakko (旧制中学校) түлектері ретінде екі мүмкіндік болды. Олар киусейкокоға түсіп, ауыса алатын немесе синсейкоға, қазіргі орта мектепке түсіп, колледжге/университетке дайындалатын еді. Арнайы көшу шарасы ретінде ескі жоғары мектептердің 3-сынып оқушыларына да осы екі мүмкіндік ұсынылды. Токио университетінің Комаба кампусындағыдай, Дайичи Котогакконың жоғары сынып оқушылары мен университет студенттері арасында бәсекелестік болды. Соңғы Kyusei daigaku, яғни ескі жүйедегі университеттер 1950 жылға дейін студенттерді қабылдаса да, ескі жүйедегі жоғары мектептердің көптеген түлектері емтиханды өтпей немесе өтінімдерін кейінге шегерді. Жаңа жүйемен құрылған университеттерде бұрынғы жылдардағы түлектерге арнайы емтихан өткізілді.