Кіріспе

1997 жылы жарық көрген Айрис Чанның құжаттамалық кітабы «Нанкиннің зорлануы: Екінші дүниежүзілік соғыстың ұмытылған Холокосты» – Айрис Чанның 1937–1938 жылдардағы Нанкин қырғыны туралы жазған 1997 жылғы құжаттамалық кітабы. Кітап Нанкин қырғынына әкелген оқиғаларды сипаттайды, жапон әскерлері жасаған соғыс қылмыстары мен қатыгездіктердің егжей-тегжейлі суреттемесін келтіреді және жапон үкіметін осы қатыгездіктерді түзетуден бас тартқаны үшін сынап жатады. Сондай-ақ, кітап жапон халқының қырғын туралы білмеушілігіне де сын қояды. Бұл кітап Нанкин қырғынын батыс және шығыс оқырмандарына таныстырған алғашқы маңызды ағылшыл тіліндегі кітаптардың бірі және көптеген тілдерге аударылған. Кітап Қытай, Корея, Оңтүстік-Шығыс Азия (Филиппин аралдарын қоса алғанда) және Тынық мұхиты аймақтарындағы жапондықтардың соғыс кезеңіндегі әрекеттеріне деген қызығушылықты жаңартты. Кітап көпшілік тарапынан да, ғалымдар тарапынан да мақтау мен сынға ұшырады. Ол «бұрынғы ешқандай еңбекке қарағанда оқиғаның ауқымын және қатыгездігін анық көрсетеді» деп бағаланды, бірақ Чангтың оқиғалардың себептерін, жапон мәдениетін талдауы және өлтірілген және зорланғандардың жалпы санын есептеуі, тарихшылық білімі жеткіліксіз болғандықтан дұрыс емес деп сынға алынды. Чангтың кітап бойынша жүргізген зерттеулері Джон Раб пен Минни Вотриннің күнделіктерін табуға көмектесті, олар екеуі де Нанкин қырғыны кезінде қытай азаматтарын қорғаған Нанкин қауіпсіздік аймағында маңызды рөл атқарды. Кітап AOL компаниясының бас директоры Тед Леонсисті 2007 жылы осы қырғын туралы деректі фильм түсіруге қаржы жұмсауға және оны өндіруге итермеледі.

Шабыт

Бала кезінде ата-анасы Чанға Нанкин қырғыны кезінде жапондықтар "балаларды жартылай ғана емес, үштен бір бөлікке және төрттен бір бөлікке дейін тіліп тастағанын" айтқан. Оның ата-анасы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Қытайдан Тайваньға, содан кейін АҚШ-қа қашып кеткен. "Нанкин зорлауы" кітабының кіріспесінде ол өзінің балалық шағында Нанкин қырғыны "өзінің санасының түкпірінде айтылмаған зұлымдықтың метафорасы ретінде сақталып қалғанын" жазды. Ол мектеп кітапханаларын қарап, ештеңе таппағанда, неге ешкім бұл туралы кітап жазбағанын ойлады. Нанкин қырғыны тақырыбы Чангтың өміріне шамамен екі онжылдықтан кейін, осы оқиға туралы деректі фильмдер түсірген продюсерлер туралы естігенде қайта оралды. Продюсерлердің бірі Шао Цупин болды, ол миссионер Джон Маги түсірген Нанкин қырғынының кадрларын қамтитын "Магидің өсиеті" фильмін жасауға көмектесті. Екінші продюсер Нэнси Тонг болды, ол Кристин Чоймен бірге қытай, американ және жапон азаматтарымен сұхбаттардан тұратын "Император атынан" фильмін түсіріп, режиссерлік етті. 1994 жылдың желтоқсан айында ол Купертинода (Калифорния) өткен Нанкин қырғынына арналған конференцияға қатысты, ал онда көргені мен естігені 1997 жылы жарық көрген кітабын жазуға оны ынталандырды. Кітаптың кіріспесінде ол конференцияда болғанда былай деп жазды: <blockquote>Мен кенеттен қорқынышқа түстім, өлімге және өлгенге деген бұл қорқынышты немқұрайлылық, адамзаттың әлеуметтік эволюциясындағы бұл кері кету тарихтың ең төменгі колонтитулына дейін кемітіліп, егер біреу оны әлемге есте сақтауға мәжбүр етпесе, компьютерлік бағдарламадағы зиянсыз қателік сияқты қаралып, қайтадан проблема тудыруы мүмкін немесе тудырмауы мүмкін еді.</blockquote> Сондай-ақ, ол көптеген мазасыз фотосуреттер мен аударма құжаттарын қоса, қытай және қытай-американдық тарихшылардың осы тақырыптағы соңғы жұмыстарын кіріктірді. Кітап жарыққа шығар алдында Оксфорд университетінің профессорлары Рана Миттер мен Кристиан Джессен Клингенберг, Колумбия университетінің профессоры Кэрол Глюк және Гарвард университетінің профессоры Уильям К. Кирби оны қарап шықты. Кітап жазылған кезде Жапония үкіметі Жапонияның Екінші дүниежүзілік соғыс архивтерін жасырын деп жариялағандықтан, архивтік жазбалар тергеушілерге қол жетімді болмады.

Күнделік

Чангтың зерттеулері оны «Сан-Франциско Хроникалы» газетінің мақаласында «маңызды жаңалықтар» деп аталған, жапондық шабуыл кезінде Нанкин қаласында адамдардың өмірін сақтауға күш салған екі еуропалықтың күнделіктерін табуға әкелді. Рабедің күнделігі 800-нен астам беттен тұрады және Нанкин қырғынының ең толыққанды сипаттамаларының бірін қамтиды. 1998 жылы Random House баспасы оны ағылшын тіліне аударғаннан кейін «Нанкиннің ақ пейілі: Джон Рабе күнделіктері» деген атпен жариялады. Екінші күнделік американдық миссионер Минни Вотринге тиесілі болды, ол 10 мыңға жуық әйел мен баланы Ginling колледжінде баспанамен қамтамасыз етіп, олардың өмірін сақтап қалды. Вотриннің күнделігі Нанкин қырғынына қатысты жеке тәжірибесі мен сезімдерін баяндайды; ондағы бір жазбада: «Бүгін осы қалада жасалмаған қылмыс жоқ сияқты». Хуа линг Ху осы күнделікті Вотриннің өмірі мен Нанкин қырғыны кезіндегі рөлі туралы «Нанкин зорлауындағы американдық құдай: Минни Вотриннің батылдығы» атты өмірбаянын жазу үшін пайдаланды. Чанг Рабені «Нанкиннің Оскар Шиндлері» деп, ал Вотринды «Нанкиннің Анна Франкі» деп атады. Ол барлық әлеуметтік топқа жататын әйелдердің, тіпті буддалық монахтардың да зорталғанын айтады. Зорлау кез келген уақытта және кез келген жерде орын алды, жас және қарт әйелдердің бәрі зорталды. Тіпті жүкті әйелдер де аман қалмады, жапондық сарбаздар топтап зорлағаннан кейін «кейде жүкті әйелдердің қарнына пышақ салып, ұрықтарды ойын үшін алып тастаған». Кітапта айтылғандай, зорлау құрбандары тек әйелдер ғана емес, қытайлық еркектер де содомияланып, ұятты жыныстық әрекеттерге мәжбүр болды. Кейбіреулері өз қыздарымен, ағалары әпкелерімен, ұлдары аналарымен зорлауға мәжбүр болды.