Гай Кассий Лонгин: Рим саясаткері мен әскери қолбасшысы

Кіріспе

Рим сенаторы және генералы (б.з.д. 86 ж. – 42 ж.)

Гай Кассиус Лонгин (; – б.з.д. 3 қазан 42 ж.) – Рим сенаторы және генералы, Цезарьді өлтіру жоспарының негізгі ұйымдастырушысы ретінде танымал. Ол Бруттың, сондай-ақ құпия жоспардың басшыларының бірінің құдасы болды. Кассиус Брутпен бірге Филиппи шайқасында Цезарьдің бұрынғы қолдаушылары Марк Антоний мен Октавианның біріккен әскерлеріне қарсы әскерге басшылық етті және Марк Антонийден жеңілгеннен кейін өз-өзіне қол жұмсады. Кассиус б.з.д. 49 жылы плебстің трибуны болып сайланды. Ол Цезарьға қарсы болды және ақырында Цезарьдің азамат соғысы кезінде оған қарсы флотқа қолбасшылық етті. Цезарь Фарсалус шайқасында Помпейді жеңгеннен кейін, Кассиусқа жетелеп, оны қарсылық тастауға мәжбүр етті. Цезарь қайтыс болғаннан кейін Кассиус шығысқа қашып, он екі легионнан тұратын әскер жинады. Сенат оған қолдау көрсетіп, губернатор етіп тағайындады. Кейін ол Брутпен бірге Екінші Триумвираттың одақтастарына қарсы батысқа қарай жорық жасады. Ол философ Эпикурдың ілімдерін ұстанды, бірақ ғалымдар осы сенімдер оның саяси өміріне әсер еткен-жоқ па деген мәселеде пікір таластырып жүр. Кассиус – Уильям Шекспирдің «Юлий Цезарь» пьесасының басты кейіпкері, онда Цезарьдің өлтірілуі мен одан кейінгі оқиғалар бейнеленген. Ол сондай-ақ Дантетің «Тозақ» поэмасында Цезарьді сатып бергені үшін жаза ретінде тозақтың ең төменгі шеңберінде көрсетілген.

Ерте өмір

Гай Кассий Лонгин Римнің өте көне әулетінен, Кассий әулетінен шыққан еді, ол б.з.б. 6 ғасырдан бері Римде танымал болған. Оның жас өмірінен көп мәлімет жоқ, тек мектепте оқып жүрген кезінде диктатор Сулланың ұлымен дауласып, зәлимдерге деген қарсылығын көрсеткендігі туралы әңгіме ғана белгілі. Ол Родос аралында Архелайдан философияны оқып, грек тілін жетік меңгерді. Ол Сервилияның қызы Юния Терцияға үйленді, осылайша оның құрбысы Бруттың әпкесі болды. Олардың б.з.б. 60 жылы бір ұлы дүниеге келді.

Каррхей мен Сирия

54 жылы Кассиус Маркус Лициний Красспен бірге Парфян империясына қарсы шығыс жорығына қатысты. 53 жылы Красс Солтүстік Месопотамиядағы Карр шайқасында шешуші жеңіліске ұшырап, әскерінің үштен екі бөлігін жоғалтты. Кассиус қалған әскерлердің Сирияға қарай шегінуін басқарды және провинция үшін тиімді қорғаныс күштерін ұйымдастырды. Плутархтың мәліметінше, егер Красс Кассиус кеңес бергендей әрекет еткенде, Каррдағы жеңілістен аулақ болуға болар еді. Дионың сөзіне сүйенсек, римдік сарбаздар мен Красс өзі де шайқастағы алғашқы сәтсіздіктен кейін бас қолбасшылықты Кассиусқа тапсыруға дайын болған, бірақ Кассиус бұл ұсыныстан "өте дұрыс" бас тартқан. Парфтар Кассиусты Красспен билік деңгейінде тең, ал шеберлік жағынан одан жоғары деп есептеген. Б.з.б. 51 жылы Кассиус ханзада Пакорус пен генерал Осакес басқаратын парфян әскерін тұтқынға алып, жеңді. Алдымен ол парфтармен шайқасудан бас тартты, әскерін Сирияның ең маңызды қаласы Антиохия қабырғаларының артында қалдырды, сол жерде ол қоршауға алынды. Парфтар қоршаудан бас тартып, елді қиратуға кіріскенде, ол әскерімен оларды қуды және жолдары бойы қиындық тудырды. Шешуші кездесу 7 қазан күні парфтар Антигониядан кері қайтып келе жатқанда болды. Олар кері жолға шыққанда Кассиус әскерінің бір бөлігімен кездесті, ол кері шегінуді салдырып, парфтарды тұтқынға түсірді. Парфтар кенеттен Кассиус басқаратын негізгі күштермен қоршалып, жеңілді. Олардың генералы Осакес жараларынан көз жұмды, ал парфян әскерінің қалған бөлігі Евфрат өзенінен артқа шегінді.

Азаматтық соғыс

Кассиус б.з.д. 50 жылы Римге оралды, сол кезде Юлий Цезарь мен Помпей арасында азамат соғысы басталуға айналып келді. Кассий б.з.д. 49 жылы плеббтердің трибуны болып сайланды және ағасы Луций Кассий Цезарьді қолдағанмен, ол оптимистермен бірікті. Кассиус Цезарь Рубиконды кесіп өткеннен кейін көп ұзамай Италиядан кетіп қалды. Ол Грекияда Помпеймен кездесіп, оның флотының бір бөлігіне қолбасшылық етуге тағайындалды. Б.з.д. 48 жылы Кассиус кемелерін Сицилияға жіберіп, онда Цезарьдің флотының үлкен бөлігіне шабуыл жасап, өртеп жіберді. Одан кейін Италия жағалауында кемелерді мазалауға кірісті. Помпейдің Фарсал шайқасында жеңілгені туралы жаңалық Кассиусты Понт патшасы Фарнак II-мен одақтасу үмітімен Геллеспонтқа қарай бағытталды. Кассиус жолында Цезарь тарапынан тоқтатылып, толыққанды бас игіліктің шартымен капитуляциялауға мәжбүр болды. Цезарь Кассиусты Александрия соғысына легат ретінде тағайындады, осылайша Фарсалда Помпей жеңілгеннен кейін Кассиус қосылуды үміттенген Фарнакқа қарсы күреске қатыстырды. Алайда Кассиус Африкада Катон мен Сципионға қарсы шайқасудан бас тартып, Римге қайтуды жөн көрді. Кассиус келесі екі жылды лауазымда өткізіп, Цицеронмен достығын нығайтқандай болды. Б.з.д. 44 жылы ол келесі жылға Сирия провинциясын алу мүмкіндігімен претор-перигринус болып сайланды. Оның кіші інісі, қарындасының күйеуі Марк Бруттың претор урбанус болып тағайындалуы оны қатты ренжітті. Кассиус Цезарьге қарсы қастандық жоспарының "қозғаушы күші" болғанымен, бас қастандық жасаушыларды төрешілдікке иктергенде, Брут олардың жетекшісіне айналды. Б.з.д. 44 жылы наурыз айының 15-і күні Кассиус өзінің азаттық жақтастарын жітілікпен шақырып, Цезарьдің кеудесіне пышақ сұқты. Олар Цезарьді өлтіруге қол жеткізгенімен, қуаныш ұзаққа созылмады, себебі Марк Антоний билікті қолға алып, халықты оларға қарсы қайырды. Б.з.д. 44 жылы жазылған хаттарында Цицерон Римнің әлі де тиранияның ықпалында екенін жиі айтты, себебі "Азат етушілер" Антонийді өлтіре алмады. Кейбір мәліметтер бойынша, Кассиус Цезарьмен бірге Антонийді де өлтіргісі келген, бірақ Брут оны бұған көндірген жоқ.

Cassius returned to Rome in 50 BC, when civil war was about to break out between Julius Caesar and Pompey. Cassius was elected tribune of the Plebs for 49 BC, and threw in his lot with the Optimates, although his brother Lucius Cassius supported Caesar. Cassius left Italy shortly after Caesar crossed the Rubicon. He met Pompey in Greece, and was appointed to command part of his fleet. In 48 BC, Cassius sailed his ships to Sicily, where he attacked and burned a large part of Caesar's navy. He then proceeded to harass ships off the Italian coast. News of Pompey's defeat at the Battle of Pharsalus caused Cassius to head for the Hellespont, with hopes of allying with the king of Pontus, Pharnaces II. Cassius was overtaken by Caesar en route, and was forced to surrender unconditionally. Caesar made Cassius a legate, employing him in the Alexandrian War against the very same Pharnaces whom Cassius had hoped to join after Pompey's defeat at Pharsalus. However, Cassius refused to join in the fight against Cato and Scipio in Africa, choosing instead to retire to Rome. Cassius spent the next two years in office, and apparently tightened his friendship with Cicero. In 44 BC, he became praetor peregrinus with the promise of the Syrian province for the ensuing year. The appointment of his junior and brother in law, Marcus Brutus, as praetor urbanus deeply offended him. Although Cassius was "the moving spirit" in the plot against Caesar, winning over the chief assassins to the cause of tyrannicide, Brutus became their leader. On the Ides of March, 44 BC, Cassius urged on his fellow liberators and struck Caesar in the chest. Though they succeeded in assassinating Caesar, the celebration was short lived, as Mark Antony seized power and turned the public against them. In letters written during 44 BC, Cicero frequently complains that Rome was still subjected to tyranny, because the "Liberators" had failed to kill Antony. According to some accounts, Cassius had wanted to kill Antony at the same time as Caesar, but Brutus dissuaded him.

Өлімнен кейінгі жағдай

Кассиустың Шығыстағы беделі, оған сол аймақтағы басқа губернаторлардан әскер жинауға мүмкіндік берді, ал 43 жылға қарай ол Публий Корнелий Долабеллаға қарсы 12 легионмен күресуге дайын болды. Осы кезде Сенат Антонийден жаңылды және Кассийді провинцияның губернаторы ретінде бекітті. Долабелла шабуыл жасады, бірақ оның одақтастары оны сатып кетті, осыдан кейін ол өзін-өзі өлтірді. Кассиус енді Египетке шабуыл жасауға жеткілікті қауіпсіз болды, бірақ Екінші Триумвират құрылғанда Брут одан көмек сұрады. Кассиус көп бөлігімен бірге Смирнада Брутқа қосылды, ал Сирияны басқару үшін өзінің туысын қалдырды. Конспираторлар Азиядағы Триумвираттың одақтастарына шабуыл жасауға шешім қабылдады. Кассиус Родосты шабуылдап, тонады, ал Брут Ликияға да солай істеді. Олар келесі жылы Сардис қаласында қайта жиналды, онда олардың әскерлері оларды император деп жариялады. Олар Геллеспонтты кешіп, Фракия арқылы өтіп, Македониядағы Филиппиге жақын жерге орналасты. Көп ұзамай Гай Юлий Цезарь Октавиан (кейін Август атанған) және Марк Антоний келді, ал Кассиус оларды елдегі артықшылықтарын пайдаланып аштыққа ұшыратуды жоспарлады. Алайда, Антоний оларды екі шайқасқа мәжбүрледі, олар Филиппи шайқасы деп белгіленді. Брут Октавианға қарсы жеңіске жетіп, оның лагерін басып алды. Бірақ Кассиус Марк Антонийден жеңіліске ұшырады және оның қолына түсті. Бруттың жеңісін білмей, Кассиус өзінің бостандығын қорғаушысы Пиндарға өзін өлтіруге көмектесуді бұйырды. Кейін Пиндар қашып кетті, ал Кассиустың денесінен бөлінген басы табылды. Брут оны «Римдіктердің соңғысы» деп жоқтады және Тассоста жерледі.

Эпикурейлік

"Дүниеге өзгеріс енгізген философтардың қатарында Брут пен Кассиус сияқты беделді есімдерді табу қиын", - деп жазады Дэвид Седли, - "олар құдалар, бірге тиранды өлтіргендер және Шекспирдің батырлары". Оның үстіне, "олардың философ екені көпке белгісіз болуы мүмкін". Бруттың стоикке бейімділігі жиі айтылса да, ол көбінесе Антиохиялық платонист ретінде сипатталады. Кассиус философияға ұзақ және терең қызығушылық танытқан. Оның философиялық көзқарастарының бастапқы кезеңі нақты емес, бірақ Д.Р. Шеклтон Бейли Цицеронның сөзінен оның жастық шағында Академияға жақын болғанын айтады. Бірақ б.з.б. 48-45 жылдар аралығында Кассиус Эпикурдың мектебіне ауысты. Эпикур саясаттан қалыс қалуды ұсынғанмен, Римде оның философиясы көптеген саяси қайраткерлердің, тіпті Цезардың қайнағасы Кальпурний Писо Цезониннің мансабына бейімделді. Арнальдо Момильяно Кассиустың түрленуін "римдік эпикурейшілдік тарихындағы маңызды оқиға" деп атады, бұл бақытты өмір сүру үшін емес, тиранды өлтірудің философиялық негізін беру үшін жасалған таңдау. Цицерон Кассиустың жаңа эпикурейшілігін Цезар мен Помпей арасындағы азамат соғысынан кейін бейбітшілікке ұмтылуымен байланыстырады. Мириам Гриффин оның түрленуі б.з.б. 48 жылы, Фарсалус шайқасынан кейін Помпейдің жағында соғысқаннан кейін, Африкадағы соңғы қарсыластарға қосылудың орнына үйге оралуымен болғанын айтады. Момильяно оны б.з.б. 46 жылға жатқызады, бұл Цицеронның Кассиусқа 45 жылғы қаңтарда жазған хатына сүйенеді. Шеклтон Бейли оны екі-үш жыл бұрын болған оқиға деп санайды. Бұл күнді анықтау Кассиус Цезарды өлтіруді эпикурейлік көзқараспен ақтады ма деген сұраққа жауап беруге көмектеседі, бірақ бұл мәселенің өзегі емес. Гриффин оның зияткерлік ізденістері, басқа римдіктер сияқты, саясаттан мүлдем бөлек болуы мүмкін деп санайды. Соңғы республика кезеңіндегі эпикурейлер көбінесе Цезардың жақтастарының арасында, тіпті оның лагерінде кездеседі. Бірақ Момильяноның пікірінше, Цезардың диктатурасына қарсы шыққандардың көпшілігі оған жеке қарсы емес еді, ал республикашылдық эпикурейлік өмір салтына диктатурадан гөрі жақын болды. Римдік libertas ұғымы грек философиялық зерттеулеріне енгізілді, ал Эпикурдың саяси басқару теориясы келісімге негізделген, демократияны қоса алғанда, әртүрлі үкімет формаларын қабылдады, бірақ тирандық мемлекет римдік эпикурейлер үшін ең жоғары бақыт – ауырсынудан құтылумен үйлеспеді. Тирандық сонымен қатар эпикурейлердің паррезия (παρρησία) құндылығына, яғни "ақиқатты айтуға" қауіп төндірді, ал Цезарды құдайландыруға бағытталған қозғалыс эпикурейлердің өмірден тыс, идеалды өмір сүретін абстрактілі құдайларға сенуіне қарсы келді. Момильяно Кассиустың бастапқы эпикурейлік ортодоксиядан, ол жамандық пен ізгілікке емес, ажырасуға баса назар аударды, "батырлық эпикурейшілікке" қарай көшкенін көрді. Кассиус үшін ізгілік белсенділікпен байланысты. Цицеронға жазған хатында ол былай деп жазды: "Адамдардың барлығы үшін қатыгездік жек көруге пропорционалды, ал жақсылық пен мейірімділік сүйіспеншілікке пропорционалды, ал зұлым адамдар жақсы адамдарға тиесілі нәрселерді іздеп, аңсайды деп үміттенемін. Адамдарды "жақсылық өзінен-өзі қажет" деп сендіру қиын, бірақ ләззат пен тыныштықты ізгілік, әділдік және жақсылықпен алудың өзі шындық және сенімді". Эпикурдың өзі, оның барлық [[Катиус Седли Кассиустың 48 жылы, Кассиус Цезарға қарсы тұруын тоқтатқан кезде, қайтадан Мәсіхке келгенін келіседі және эпикурейшіліктің оның диктаторға қарсы күш қолдану туралы шешіміне жеткілікті немесе негізгі мотивация болғаны күмәнді. Керісінше, Кассиус өзінің философиялық көзқарастарымен келісуі керек еді. Цицерон эпикурейлердің саяси дағдарыста тікелей әрекет етуді ақтаған жағдайларды мойындағанын дәлелдейді. Жоғарыдағы цитатада Кассиус моральды өздігінен таңдау жақсы деген идеяны ашық түрде жоққа шығарады; мораль, ләззат пен атраксияға қол жеткізу құралы ретінде, саяси алаңдаушылықты жоюдан асып түспейді. Дәстүрлі эпикурейшілік пен еркіндікті қамтамасыз етудің белсенді тәсілі арасындағы сәйкессіздіктер ақыр соңында шешілмеді, ал империя кезінде саяси оппозицияның философиясы стоикалық болып шықты. Момильяноның пікірінше, бұл жағдай императорлық дәуірдегі тарихшылардың Кассиусты Бруттан гөрі түсінуіне қиындық тудырды және оны кем бағалады.

"Among that select band of philosophers who have managed to change the world," writes David Sedley, "it would be hard to find a pair with a higher public profile than Brutus and Cassius – brothers in law, fellow assassins, and Shakespearian heroes," adding that "it may not even be widely known that they were philosophers." Like Brutus, whose Stoic proclivities are widely assumed but who is more accurately described as an Antiochean Platonist, Cassius exercised a long and serious interest in philosophy. His early philosophical commitments are hazy, though D. R. Shackleton Bailey thought that a remark by Cicero indicates a youthful adherence to the Academy. Sometime between 48 and 45 BC, however, Cassius famously converted to the school of thought founded by Epicurus. Although Epicurus advocated a withdrawal from politics, at Rome his philosophy was made to accommodate the careers of many prominent men in public life, among them Caesar's father in law, Calpurnius Piso Caesoninus. Arnaldo Momigliano called Cassius' conversion a "conspicuous date in the history of Roman Epicureanism," a choice made not to enjoy the pleasures of the Garden, but to provide a philosophical justification for assassinating a tyrant. Cicero associates Cassius's new Epicureanism with a willingness to seek peace in the aftermath of the civil war between Caesar and Pompeius. Miriam Griffin dates his conversion to as early as 48 BC, after he had fought on the side of Pompeius at the Battle of Pharsalus but decided to come home instead of joining the last holdouts of the civil war in Africa. Momigliano placed it in 46 BC, based on a letter by Cicero to Cassius dated January 45. Shackleton Bailey points to a date of two or three years earlier. The dating bears on, but is not essential to, the question of whether Cassius justified the murder of Caesar on Epicurean grounds. Griffin argues that his intellectual pursuits, like those of other Romans, may be entirely removed from any practical application in the realm of politics. Romans of the Late Republic who can be identified as Epicureans are more often found among the supporters of Caesar, and often literally in his camp. Momigliano argued, however, that many of those who opposed Caesar's dictatorship bore no personal animus toward him, and Republicanism was more congenial to the Epicurean way of life than dictatorship. The Roman concept of libertas had been integrated into Greek philosophical studies, and though Epicurus' theory of the political governance admitted various forms of government based on consent, including but not limited to democracy, a tyrannical state was regarded by Roman Epicureans as incompatible with the highest good of pleasure, defined as freedom from pain. Tyranny also threatened the Epicurean value of parrhesia (παρρησία), "truthful speaking," and the movement toward deifying Caesar offended Epicurean belief in abstract gods who lead an ideal existence removed from mortal affairs. Momigliano saw Cassius as moving from an initial Epicurean orthodoxy, which emphasised disinterest in matters not of vice and virtue, and detachment, to a "heroic Epicureanism." For Cassius, virtue was active. In a letter to Cicero, he wrote:

I hope that people will understand that for all, cruelty exists in proportion to hatred, and goodness and clemency in proportion to love, and evil men most seek out and crave the things which accrue to good men. It's hard to persuade people that ‘the good is desirable for its own sake'; but it's both true and creditable that pleasure and tranquility are obtained by virtue, justice, and the good. Epicurus himself, from whom all your [[Catius

Sedley agrees that the conversion of Cassius should be dated to 48, when Cassius stopped resisting Caesar, and finds it unlikely that Epicureanism was a sufficient or primary motivation for his later decision to take violent action against the dictator. Rather, Cassius would have had to reconcile his intention with his philosophical views. Cicero provides evidence that Epicureans recognized circumstances when direct action was justified in a political crisis. In the quotation above, Cassius explicitly rejects the idea that morality is good to be chosen for its own sake; morality, as a means of achieving pleasure and ataraxia, is not inherently superior to the removal of political anxieties. The inconsistencies between traditional Epicureanism and an active approach to securing freedom ultimately could not be resolved, and during the Empire, the philosophy of political opposition tended to be Stoic. This circumstance, Momigliano argues, helps explain why historians of the Imperial era found Cassius more difficult to understand than Brutus, and less admirable.

Мәдени суреттер

Дантенің "Тозақ" (Canto XXXIV) поэмасында Кассиус – үш адамның бірі. Ол Юлий Цезарды өлтіргені үшін жаза ретінде тозақтың ортасында, Шайтанның үш аузының бірінде мәңгілікке дейін шайналатын күнәкар деп есептеледі. Қалған екеуі – оның серігі Брут және Исаға опасыздық жасаған Яһуда Искариот. Цезарьді өлтіруге қатысқан үшінші жетекші Децим Брут неге осы тозақтың тереңіне көрсетілмегені белгісіз. Кассиус Шекспирдің "Юлий Цезарь" пьесасында да маңызды рөл атқарады (I. ii. 190–195), Цезарьді өлтіруге жасалған қастандықтың жетекшісі ретінде. Цезарь оған сенімсіздікпен қарайды және «Сол Кассиус сүйекті, ашкөз көрінеді; Ол тым көп ойлайды: мұндай адамдар қауіпті» дейді. Пьесаның соңғы сахналарының бірінде Кассиус өзінің біріне 3 қазан күні туған күні екенін айтады және көп ұзамай қайтыс болады.