Жүйелік тәуекел: Қаржы жүйесінің күйреу қаупі

Кіріспе

Бүкіл қаржы жүйесінің немесе бүкіл нарықтың құлдырау қаупі. Қаржы саласында жүйелік тәуекел – бұл жекелеген ұйымның, топтың немесе жүйенің бір бөлігінің құлдырауы жүйеге зиян келтірмей шектеліп қойылса, бүкіл қаржы жүйесінің немесе бүкіл нарықтың құлдырау қаупінен өзгеше. Бұл жүйедегі немесе нарықтағы өзара байланыстар мен тәуелділіктерден туындайтын тәуекелдерді білдіреді, онда бір ұйымның немесе ұйымдар тобының құлдырауы тізбектей құлдырауға алып келуі мүмкін, бұл бүкіл жүйенің немесе нарықтың банкротқа ұшырауына немесе тоқырауына себеп болуы мүмкін. Оны кейде қате түрде "жүйелі тәуекел" деп те атайды.

Түсіндірме

Жүйелік тәуекел банкке қарсы шабуылмен байланысты, бұл алғашқы қиындыққа тап болған банк ақшалай міндеттемелері бар басқа банктерге тікелей әсер етеді, нәтижесінде тізбектей сәтсіздіктерге алып келеді. Депозиттердің дефолттың әсерін сезінуі және ақша нарықтарында ликвидтік мәселелер туындауы салдарынан, үрей нарыққа тарап, сапалы активтерге кенеттен сұраныс артады, көп сатушылар, бірақ азын сатып алушылар пайда болады. Осы өзара байланыстар мен банктердің "жинақталуы" жүйелік тәуекелге қарсы қорғау шараларын қарастырған саясаткерлердің назарында болады. Үкіметтер мен нарықты бақылайтын институттар (мысалы, АҚШ-тың Бағалы қағаздар және биржалар комиссиясы (SEC) және орталық банктер) көбінесе нарықтың мүдделерін қорғау мақсатымен саясат пен ережелерді енгізуге тырысады, қаржы нарықтарындағы қатысушылардың өзара байланыстылықтан туындайтын тәуелділіктер желісінде баяу қалып отырғанын мәлімдейді. Қарапайым тілмен айтқанда, кейбір компаниялар тым үлкен және өте байланысқандықтан сәтсіздікке ұшырамайды деп есептеледі. Саясаткерлер жүйедегі кез келген жеке тұлғаны емес, жүйенің тұрақтылығын қорғауға көбірек мән береді. Тәуекелді басқару әдебиеті экономика мен қаржының тұжырымдамаларына балама көзқарас ұсынады, жүйелік сәтсіздіктің мәнін, оның себептерін, салдары мен пайда болу мүмкіндігін ажыратады. Ол жүйелік сәтсіздік тәуекелін анықтау үшін "операциялық мінез-құлық" тәсілін қолданады: "Белгілі бір уақытқа дейін жүйенің жүйелік сәтсіздікке енуінің жалпы ықтималдығының өлшемі, онда қаржылық қызметтердің ұсынысы реттеуші талаптарға сәйкес сұранысты қанағаттандырмайды, жаңа жеңілдету шараларының болмауы жағдайында жүйенің болашақ мінез-құлқы туралы белгісіздік өлшемімен сипатталады". Бұл анықтама тәуекелді азайтудың практикалық қолдануына ыңғайлы, бұл 2008 жылғы Исландияның қаржы жүйесінің құлауын модельдеу арқылы жақындағы зерттеулерде көрсетілген. Жүйелік тәуекелді нарықтық немесе бағалық тәуекелмен шатастыруға болмайды, өйткені соңғысы сатып алынатын немесе сатылатын тауарға тән, ал нарықтық тәуекелдің әсері тек осы тауармен айналысатын ұйымдарға ғана қатысты. Мұндай тәуекелді инвестицияны кері саудаға қатыстыру арқылы қысқартуға болады. "Жүйелік тәуекелдерге" қарсы сақтандыруды алу көбінесе оңай, өйткені сақтандыруды ұсынатын тарап сыйлықақыны алып, акционерлерге дивиденд төлеуге, апатты жағдай туғанда банкротқа өтуге және шектеулі жауапкершілік артында жасырынуға мүмкіндік алады. Алайда, мұндай сақтандыру сақтандырылған тарап үшін тиімді емес. Деривативтік келісімшарттар бойынша банкроттық істерде қаржы институттарының ерекше артықшылықтар алуына қолданылған бір аргумент – нарықтың маңызды және осал екендігі туралы мәлімдеме. Жүйелік тәуекелді, сондай-ақ, үлкен жүйеге тиімсіз салдардың болу ықтималдығы және оның ауқымы ретінде де анықтауға болады. Федералды қаржылық реттеуге қатысты, қаржы институтының жүйелік тәуекелі – бұл институттың қызметінің жалпы экономикаға теріс әсер ету ықтималдығы және оның ауқымы, нәтижесінде әсерді жеңілдету үшін ерекше және күшті федералдық араласу қажет болады. 2010 жылы жүйелік тәуекелдің математикалық тәсілдерімен, модельдік болжамдарымен немесе бір институтқа ғана назар аудармай, сонымен қатар қаржылық, саяси, экологиялық және басқа да көптеген тәуекелдердің жүйелік сипатын қамтитын жүйелік тәуекелдің алғашқы операциялық анықтамасы ұсынылды. Лондон экономика мектебінің Жүйелік тәуекел орталығы жүйелік тәуекелді зерттеумен айналысады. Ол жүйелік тәуекелдің эндогендік тәуекелдің бір түрі екенін анықтады, бұл жүйелік тәуекелдің эмпирикалық өлшеулерін қиындатады.

Systemic risk has been associated with a bank run which has a cascading effect on other banks which are owed money by the first bank in trouble, causing a cascading failure. As depositors sense the ripple effects of default, and liquidity concerns cascade through money markets, a panic can spread through a market, with a sudden flight to quality, creating many sellers but few buyers for illiquid assets. These interlinkages and the potential "clustering" of bank runs are the issues which policy makers consider when addressing the issue of protecting a system against systemic risk. Governments and market monitoring institutions (such as the U. S. Securities and Exchange Commission (SEC), and central banks) often try to put policies and rules in place with the justification of safeguarding the interests of the market as a whole, claiming that the trading participants in financial markets are entangled in a web of dependencies arising from their interlinkage. In simple English, this means that some companies are viewed as too big and too interconnected to fail. Policy makers frequently claim that they are concerned about protecting the resiliency of the system, rather than any one individual in that system. The risk management literature offers an alternative perspective to notions from economics and finance by distinguishing between the nature of systemic failure, its causes and effects, and the risk of its occurrence. It takes an "operational behaviour" approach to defining systemic risk of failure as: "A measure of the overall probability at a current time of the system entering an operational state of systemic failure by a specified time in the future, in which the supply of financial services no longer satisfies demand according to regulatory criteria, qualified by a measure of uncertainty about the system's future behaviour, in the absence of new mitigation efforts." This definition lends itself to practical risk mitigation applications, as demonstrated in recent research by a simulation of the collapse of the Icelandic financial system in circa 2008. Systemic risk should not be confused with market or price risk as the latter is specific to the item being bought or sold and the effects of market risk are isolated to the entities dealing in that specific item. This kind of risk can be mitigated by hedging an investment by entering into a mirror trade. Insurance is often easy to obtain against "systemic risks" because a party issuing that insurance can pocket the premiums, issue dividends to shareholders, enter insolvency proceedings if a catastrophic event ever takes place, and hide behind limited liability. Such insurance, however, is not effective for the insured entity. One argument that was used by financial institutions to obtain special advantages in bankruptcy for derivative contracts was a claim that the market is both critical and fragile. Systemic risk can also be defined as the likelihood and degree of negative consequences to the larger body. With respect to federal financial regulation, the systemic risk of a financial institution is the likelihood and the degree that the institution's activities will negatively affect the larger economy such that unusual and extreme federal intervention would be required to ameliorate the effects. A general definition of systemic risk which is not limited by its mathematical approaches, model assumptions or focus on one institution, and which is also the first operationalizable definition of systemic risk encompassing the systemic character of financial, political, environmental, and many other risks, was put forth in 2010. The Systemic Risk Centre at the London School of Economics is focused on the study of systemic risk. It finds that systemic risk is a form of endogenous risk, hence frustrating empirical measurements of systemic risk.

TBTF/TCTF

Американың мүліктік-каскалық сақтандырушылар қауымдастығының мәлімдемесіне сәйкес, жүйелік тәуекелді бағалау үшін екі маңызды критерий бар: "төмен қақпайтын үлкен" (TBTF) және "төмен қақпайтын (өзара) байланысты" (TCTF немесе TICTF) тесттері. Біріншіден, TBTF тестісі – мемлекеттік араласу қажеттігін бағалауға арналған дәстүрлі талдау. TBTF мекеменің ұлттық және халықаралық нарыққа қатысты өлшемдері, нарық үлесінің шоғырлану деңгейі, бәсекеге кедергілер немесе өнімді алмастырудың оңайлығы арқылы өлшенуі мүмкін. Екіншіден, TCTF тестісі – мекеменің қызметін жалғастыра алмауы салдарынан экономикаға орта мерзімді тигізетін теріс әсердің ықтималдығы мен шамасын анықтайды. Бұл әсер мекеменің өнімдері мен қызметінен асып, оның қызметіне тікелей байланысты барлық басқа коммерциялық қызметтердің экономикалық мультипликаторын қамтиды. Сондай-ақ, бұл әсер мекеменің бизнесінің басқа жүйелік тәуекелдермен қаншалықты байланысты екеніне де байланысты.

Өте үлкен

Мемлекеттік араласу қажеттілігін бағалау үшін дәстүрлі талдау – "тымырсықтап құлауға шамасы жоқ" (TBTF) тесті. TBTF мекеменің ұлттық және халықаралық нарыққа қатысты мөлшері, нарық үлесінің шоғырлануы (мысалы, Херфиндаль-Хиршман индексі арқылы), сондай-ақ бәсекелестікке кедергілер немесе өнімді ауыстырудың қаншалықты оңай екендігі тұрғысынан өлшенуі мүмкін. Көптеген қаржы нарықтарында ірі компаниялар болғанымен, ұлттық сақтандыру нарығы мыңдаған компаниялар арасында бөлінген, ал капитал басты фактор болатын бизнеске кіруге кедергілер салыстырмалы түрде төмен. Тұрғын үйді сақтандыру шартын бір компаниядан екіншісіне оңай ауыстыруға болады немесе мемлекеттік резервтік нарық провайдері қабылдауы мүмкін, ал андеррайтингтің (кепілдірудің) еркіндігіне шектеулер көбінесе штаттар бойынша баға белгілеу және капиталдың қозғалдылығы сияқты реттеуші кедергілерден туындайды. Соңғы қаржы дағдарысы кезінде American International Group (AIG) компаниясының құлдырауы қаржы жүйесі үшін маңызды жүйелік тәуекел тудырды. АҚШ нарығында TBTF болып табылатын сақтандырушылар жоқ немесе өте сирек.

Қателікпен күресу үшін байланыстар

Традициялық ТБТТ тестінен гөрі жүйелік тәуекелді өлшеудің тиімді әдісі – "ажырауға тым байланысты" (АТБ) бағалауы. АТБ-ның түсінікті талдауы соңғы федералдық қаржылық төтенше жағдайларға қатысты шешімдердің көпшілігінің негізінде жатыр. АТБ – мекеменің қызметін жалғастыра алмауының нәтижесінде экономикаға тиетін орта мерзімді жалпы жағымсыз әсердің ықтималдығы мен мөлшерін өлшейді. Жүйелік тәуекелге өзара байланыстың әсерін сандық тұрғыда бағалау әдісі ретінде желілік модельдер ұсынылған. Әсер тек мекеменің өнімдері мен қызметтерімен ғана емес, сонымен қатар осы мекемеге тікелей байланысты барлық басқа коммерциялық қызметтердің экономикалық мультипликаторы арқылы өлшенеді. Бұл сондай-ақ мекеменің бизнесінің басқа жүйелік тәуекелдермен қаншалықты байланысты екеніне де байланысты.

Жүйелік тәуекелдерді өлшеуді сынға алу

Жүйелік тәуекел өлшемдеріне сын: Danielsson және авторлар SRISK және CoVaR сияқты жүйелік тәуекел өлшемдеріне қатысты алаңдаушылық білдіреді, себебі олар жылына бірнеше рет болатын нарықтық жағдайларға негізделген. Сондықтан, өлшенген жүйелік тәуекел ықтималдығы қаржы жүйесіндегі нақты жүйелік тәуекелге сәйкес келмейді. Типикалық ЕҚДБ елі үшін жүйелік қаржылық дағдарыстар 43 жылда бір рет болады, ал жүйелік тәуекелді өлшеу осы ықтималдықты қамтуға бағытталған болуы керек.

СРІК

Қаржылық мекеме жүйелік тәуекелді көрсетеді, егер қаржы жүйесінің жалпы капиталы жеткіліксіз болған кезде ол өзінің капиталын жеткіліксіз деңгейге дейін төмендетсе. Браунлиз бен Энгл бір факторлы модель негізінде SRISK деп аталатын жүйелік тәуекел өлшемін құрады. SRISK бірнеше пайдалы қасиеттерге ие: SRISK ақшалай түрде көрсетіледі, сондықтан оны түсіну оңай. SRISK компаниялар бойынша оңай жинақталып, салалық және тіпті елдік жиынтықтарды алуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, SRISK есебінде тәуекел өлшемдері ретінде қарастырылатын айнымалылар бар. Бұл қаржылық мекеменің мөлшері, активтердің нарықтық капиталға қатынасы және мекеменің кірісінің нарықпен қалай өзгеретінін көрсететін өлшем (уақыт бойынша өзгеретін шартты бета, бірақ үлестірілімнің соңғы бөлігіне баса назар аударылады). Браунлиз бен Энглдің бастапқы моделі АҚШ нарығына бағытталған болса, Энгл, Жондо және Рокингердің кеңейтілген моделі еуропалық нарықтарға көбірек сәйкес келеді. Бір фактор қаржы нарықтарының әлемдік өзгерістерін, ал екіншісі – еуропалық нарықтардың өзгерістерін қамтиды. Бұл кеңейту елге тән факторды ескереді. Әртүрлі факторларды ескере отырып, АҚШ немесе Азия нарықтарындағы шоктар Еуропаға әсер етуі мүмкін, сонымен қатар Еуропадағы жағымсыз жаңалықтар (мысалы, елдердің бірінің банкроттық жағдайы туралы хабарлар) Еуропа үшін маңызды. Сонымен қатар, Еуропа мен АҚШ-қа әсер етпейтін, бірақ нақты бір ел үшін маңызды болатын елдік жаңалықтар болуы мүмкін. Эмпирикалық тұрғыдан алғанда, соңғы фактор әлемдік немесе еуропалық факторға қарағанда аз маңызды. SRISK валюталық өлшемде өлшенетіндіктен, салалық жиынтықтар жалпы ішкі өніммен байланысты болуы мүмкін. Осылайша, жүйелік маңызды банктердің ішкі өлшемін алуға болады. SRISK жүйелік тәуекел индикаторы апта сайын автоматты түрде есептеліп, қауымдастыққа қолжетімді етіледі. АҚШ моделі үшін SRISK және басқа статистика NYU Stern School веб-сайтындағы Volatility Lab-та, ал еуропалық модель үшін HEC Lausanne-ның Risk Management Center (CRML) веб-сайтында таба аласыз.

A financial institution represents a systemic risk if it becomes undercapitalized when the financial system as a whole is undercapitalized. In a single risk factor model, Brownlees and Engle build a systemic risk measure named SRISK. SRISK can be interpreted as the amount of capital that needs to be injected into a financial firm as to restore a certain form of minimal capital requirement. SRISK has several nice properties: SRISK is expressed in monetary terms and is, therefore, easy to interpret. SRISK can be easily aggregated across firms to provide industry and even country specific aggregates. Last, the computation of SRISK involves variables which may be viewed on their own as risk measures. These are the size of the financial firm, the leverage (ratio of assets to market capitalization), and a measure of how the return of the firm evolves with the market (some sort of time varying conditional beta but with emphasis on the tail of the distribution). Whereas the initial Brownlees and Engle model is tailored to the US market, the extension by Engle, Jondeau, and Rockinger is more suitable for the European markets. One factor captures worldwide variations of financial markets, another one the variations of European markets. This extension allows for a country specific factor. By accounting for different factors, one captures the notion that shocks to the US or Asian markets may affect Europe, but also that bad news within Europe (such as the news about a potential default of one of the countries) matters for Europe. Also, there may be country specific news that does not affect Europe or the US, but matters for a given country. Empirically the last factor is less relevant than the worldwide or European factor. Since SRISK is measured in terms of currency, the industry aggregates may also be related to Gross Domestic Product. As such one obtains a measure of domestic, systemically important banks. The SRISK Systemic Risk Indicator is computed automatically on a weekly basis and made available to the community. For the US model, SRISK and other statistics may be found under the Volatility Lab of NYU Stern School website and for the European model under the Center of Risk Management (CRML) website of HEC Lausanne.

Жұптық/жеміс бұтақ

Vine copula қаржылық активтер портфеліндегі жүйелік тәуекелді модельдеу үшін қолданылуы мүмкін. Бір әдіс – Клейтонның каноникалық Vine Copula-сын vine құрылымы шеңберіндегі активтер жұптарын модельдеуге қолдану. Клейтон копуласы қолданылғанда, асимметриялық (яғни сол жақ құйрық) тәуелділік деңгейі неғұрлым жоғары болса, Клейтон копуласының параметрі де соғұрлым жоғары болады. Сондықтан, барлық Клейтон копула параметрлерін қосуға болады, және бұл параметрлердің қосындысы неғұрлым жоғары болса, жүйелік тәуекелдің алдын ала ықтималдығы да соғұрлым артады. Бұл әдістеме АҚШ акция нарықтарындағы соңғы төрт онжылдықтағы өрбулерді анықтауға мүмкіндік берді, олар 1970-ші жылдардағы Мұнай дағдарысы мен Энергетикалық дағдарыс, 1980-ші жылдардағы «Қара дүйсенбі» және Перс шығанағындағы соғыс, 1990-шы жылдардағы Ресейдің дефолты/LTCM дағдарысы, және 2000-шы жылдардағы Технологиялық көпіршік пен Lehman дефолты сияқты оқиғаларды қамтыды. Манцо және Пикка t-студенттік Апаттық сақтандыру премиясын (tDIP) енгізеді, бұл жүйелік тәуекелді субъектілердің несие портфеліндегі күтілетін құйрық шығындары ретінде өлшейтін, Еуропадағы мемлекеттік және қаржылық жүйелік тәуекелді сандықпен бағалауға арналған копулаға негіделген әдіс.

Классикалық бағалау модельдерінің жеткіліксіздігі

Жүйелік тәуекел аясында туынды қаржы құралдарын, борышты немесе акцияларды бағалаудағы бір мәселе – қаржылық өзара байланысты модельдеу қажеттігі. Нақты бір қиындық жабық бағалау тізбектерімен байланысты, мысалы, төрт фирма – А, В, С және D: В, А фирмасының акцияларын ұстауы мүмкін, С, В фирмасының бір бөлігін борыш ретінде ұстауы мүмкін, D, С фирмасы шығарған туынды құралға ие, ал А, D фирмасының бір бөлігін борыш ретінде ұстауы мүмкін.

Мысалы, А фирмасы акцияларының бағасы өзінің бағасын қоса алғанда, барлық басқа активтердің құнына әсер етуі мүмкін.

Мертонның (1974) моделі

Жоғарыда түсіндірілгендей, дамыған қаржы нарықтарында кездесетін жағдайларды жеке фирмаға арналған Мертон моделімен, сондай-ақ, өзара байланысты активтері болуы мүмкін бірнеше фирмаға қарапайым кеңейту арқылы модельдеуге болмайды. Мұндай жағдайларда, мерзімі келгендегі мәні мынамен анықталады:

Бұл мысал көрсетіп тұрғандай, қаржылық өзара байланыс түріндегі жүйелік тәуекел, егер тек екі фирма ғана қатысса, активтердің құны үшін тривиальды емес, сызықтық емес теңдеулер жүйесіне алып келуі мүмкін.

Емсіздік ықтималдығын асыра бағалау және төмен бағалау

Кредиттік тәуекелді модельдеу кезінде борыш немесе акциялардың өзара иелігін ескермеу дефолт ықтималдығын төмен немесе жоғары бағалауға алып келуі мүмкін екені мәлім. Сондықтан, сандық тәуекелді басқаруда – ғылыми зерттеулерде де, практикада да – қаржылық өзара байланыстың дұрыс құрылымдық модельдеріне қажеттілік анық.

Қаржылық өзара байланыстағы құрылымдық модельдер

Қаржы жүйелерінде әр фирма басқа фирмалардың қарыздарына ие бола алатын құрылымдық модельдерді қарастырған алғашқы авторлар 2001 жылы Айзенберг пен Ноэ болды. Судзуки (2002) өзара байланысты талдауды борыштық және меншікті талаптардың өзара меншігін модельдеу арқылы кеңейтті. Айзенберг пен Ноэ (2001) жұмысына сүйене отырып, Сифуэнтес, Ферруччи және Шин (2005) дефолт құнының желілік тұрақтылыққа тигізетін әсерін қарастырды. Эльсингер Айзенберг пен Ноэ (2001) моделін әртүрлі басымдыққа ие қаржы талаптарын қосып дамытты. Ачемоглу, Оздаглар және Тахбаз Салехи (2015) қиындықтардан туындаған шығындар мен әртүрлі басымдықтарға ие борыштық талаптарды қамтитын құрылымдық жүйелік тәуекел моделін жасады және осы модельді желілік өзара байланыстың қаржылық тұрақтылыққа тигізетін әсерін зерттеу үшін пайдаланды. Олар өзара байланыстың белгілі бір деңгейге дейін қаржылық тұрақтылықты арттыратынын көрсетті. Дегенмен, байланыс тығыздығының белгілі бір шегінен асып кеткен жағдайда, қаржы желісінің тығыздығының одан әрі өсуі тәуекелді күшейтеді. Глассерман және Янг (2015) Айзенберг пен Ноэ (2001) әдісін банктік желілерге тиетін соққылардың әсерін модельдеуге қолданды. Олар желілік байланыстың дефолт ықтималдығына тигізетін әсеріне қатысты жалпы шекараларды анықтады. Көптеген жүйелік тәуекел туралы зерттеулерден өзгеше, олардың нәтижелері өте жалпыланған және нақты желілік архитектураны немесе нақты соққылардың таралуын қабылдауды талап етпейді.

Реттеу

Нарықты реттеудің басты себептерінің бірі – жүйелік тәуекелді азайту. Банктер жоғары тәуекел (демек, жоғары табыс) бар жағдайларда несие бере алмайтындықтан, мұндай мәмілелерді негізінен сақтандыру секторы өз мойнына алды. Осылайша жүйелік тәуекел бір секторден екінші секторға көшті және тек бір саланың реттелуі жүйелік тәуекелдерге қарсы жалғыз қорғаныс бола алмайтынын көрсетеді.

Жоба тәуекелдері

Жобаларды басқару және шығындарды есептеу саласында жүйелік тәуекелдерге белгілі бір жобаға ғана тән емес және жоба тобының белгілі бір сәтте басқаруы қиын тәуекелдер жатады. Олар микро немесе ішкі факторларға, яғни жоба жүйесінің/мәдениетінің ерекшеліктерінен туындайтын белгісіздікке байланысты болады. Кейбіреулер осыған "ішкі тәуекел" терминін қолданады. Осы жүйелік тәуекелдер жеке жоба тәуекелдері деп аталады, мысалы, PMI PMBOK(R) нұсқаулығында. Бұл тәуекелдер компанияның жоба жүйесінің сипатына (мысалы, жобаның көлемі анықталмастан қаржыландыру), қабілеттеріне немесе мәдениетіне байланысты болуы мүмкін. Сонымен қатар, жобадағы технология деңгейіне, жоба көлемінің немесе орындау стратегиясының күрделілігіне байланысты туындауы да мүмкін. Жүйелік тәуекелдің жақын арадағы мысалы – 2008 жылы Lehman Brothers банкінің банкротқа ірілуі, ол қаржы жүйесі мен экономикаға күшті соққы берді. Керісінше, нақты бір жобаға тән тәуекелдер жалпы жоба тәуекелдері деп аталады, қаржы терминологиясында олар жүйелік тәуекелдер деп те аталады. Бұл жобаға тән тәуекелдер кейде шартты тәуекелдер немесе тәуекел оқиғалары деп аталады. Бұл жүйелік тәуекелдер макроэкономикалық немесе сыртқы орта факторларының белгісіздігінен туындайды. 2000 жылдардың соңындағы "Ұлы дағдарыс" жүйелік тәуекелдің мысалы болып табылады.

Талқылау

Жүйелік тәуекел – үлкен жүйеге тигізетін зиянның ықтималдығы мен ауқымын бағалау. «Жүйелік тәуекел» термині экономикалық дағдарыстарға байланысты соңғы талқылауларда жиі қолданылады, мысалы, субпрайм ипотекалық дағдарыс. Қаржы институтының жүйелік тәуекелі – оның қызметінің жалпы экономикаға тигізетін зиянның ықтималдығы мен ауқымы, нәтижесінде, салдарларын жеңілдету үшін ерекше және күшті мемлекеттік араласу қажет болуы мүмкін. 2008 жылы қаржы фирмаларының банкротқа ұшырауы жалпы экономика үшін жүйелік тәуекел тудырды. Конгрессмен Барни Франк жоғары қаржылық тұтқындықпен жұмыс істейтін жүйелердің жүйелік тәуекелге осалдығына алаңдаушылық білдірді, ал АҚШ үкіметі қаржылық қызметтерді реттеу реформасы мен жүйелік тәуекелді қалай шешуге болатынын талқылады. 1990-2000 жылдар аралығында жарияланған эмпирикалық зерттеулер дерегуляция мен күшейген бәсекелестік банктердің пайда маржасын төмендетіп, пайданы арттыру үшін артық несие тәуекелдерін қабылдауға моральдық тәуекелді ынталандыратынын көрсетті. Екінші жағынан, осындай әсер банк секторындағы олигополияда да байқалды, онда банк секторындағы нарық операторларының шектеулі саны нарықтағы үлесі мен шартық өкілеттіктері арқасында несие ставкаларының жоғары деңгейін белгілеуге бейім болды. Кейде нарық операторларының көп саны баға соғысын және банктердің жаппай банкроттығын тудыру үшін нарық бағасынан төмен сату арқылы әдейі енгізілді, содан кейін нарықтық картель құрылды: осы екі кезең жалпы төмен (кейін жоғары) бағада келісуге бағытталған бірдей мүдделердің көрінісі ретінде қарастырылды, бұл осы екі құбылыстың алдын алуға бағытталған реттеудің жетіспеуіне байланысты мүмкін болды. Банктер әділ құн иерархиясының 2- немесе 3-деңгейіне жататын қаржы құралдарын үлкен көлемде ұстауының нәтижесінде бағалау тәуекеліне ең көп ұшырайтын ұйымдар болып табылады. 2020 жылдың соңында Еуропадағы Еуропалық Орталық Банктің (ЕОБ) тікелей қадағалауындағы банктердегі әділ бағаланған қаржы құралдарының жалпы сомасы 8,7 триллион еуроны құрады, оның 6,6 триллион еуросы 2- немесе 3-деңгейге жатқызылды. 2- және 3-деңгейлі құралдар банктердің ең жоғары сапалы капиталының (Tier 1 капитал деп аталады) 495% және 23% -ын құрады. Осының салдарынан, мұндай қаржы құралдарының бағалауындағы тіпті шағын қателер де банктердің капиталына елеулі әсер етуі мүмкін. 2020 жылдың ақпанында Еуропалық жүйелік тәуекел жөніндегі кеңес есебінде банктердің балансындағы күрделі ерекшеліктері бар және төмен өтімділікке ие қаржы құралдарының көп мөлшері жаһандық қаржы жүйесінің тұрақтылығына қауіп төндіретінін ескертті. 2020 жылдың соңында Еуропадағы Еуропалық Орталық Банктің (ЕОБ) тікелей қадағалауындағы банктердегі әділ құнға есептелген қаржы құралдарының жалпы сомасы 8,7 триллион еуроны құрады. Олардың 6,6 триллион еуросы әділ құн иерархиясында 2- немесе 3-деңгейге жатқызылды, яғни олар бағалау тәуекеліне, яғни нақты нарықтық құнына қатысты белгісіздікке ұшырауы мүмкін. 2- және 3-деңгейлі құралдар банктердің ең жоғары сапалы капиталының 495% және 23% -ын құрады (Tier 1 капитал деп аталады). Осының салдарынан, мұндай қаржы құралдарының бағалауындағы тіпті шағын қателер де банктердің капиталына елеулі әсер етуі мүмкін.

Systemic risk evaluates the likelihood and degree of negative consequences to the larger body. The term "systemic risk" is frequently used in recent discussions related to the economic crisis, such as the Subprime mortgage crisis. The systemic risk of a financial institution is the likelihood and the degree that the institution's activities will negatively affect the larger economy such that unusual and extreme federal intervention would be required to ameliorate the effects. The failing of financial firms in 2008 caused systemic risk to the larger economy. Chairman Barney Frank has expressed concerns regarding the vulnerability of highly leveraged financial systems to systemic risk and the US government has debated how to address financial services regulatory reform and systemic risk. A series of empirical studies published between the 1990s and 2000s showed that deregulation and increasingly fierce competition lowers bank's profit margin and encourages the moral hazard to take excessive credit risks to increase profits. On the other hand, the same effect was measured in presence of a banking oligopoly in which banking sector was dominated by a restricted number of market operators encouraged by their market share and contractual power to set higher loan mean rates. An excessive number of market operators was sometimes deliberately introduced with a below market value selling to cause a price war and a wave of bank massive failures, subsequently degenerating in the creation a market cartel: those two phases had been seen as expressions of the same interest to collude at generally lower prices (and then higher), resulting possible because of a lack of regulation ordered to prevent both of them. Banks are the entities most likely to be exposed to valuation risk as a result of their massive holdings of financial instruments classified as Level 2 or 3 of the fair value hierarchy. In Europe, at the end of 2020 the banks under the direct supervision of the European Central Bank (ECB) held fair valued financial instruments in an amount of €8.7 trillion, of which €6.6 trillion classified as Level 2 or 3. Level 2 and Level 3 instruments respectively amounted to 495% and 23% of the banks' highest quality capital (so called Tier 1 Capital). As an implication, even small errors in such financial instruments' valuations may have significant impacts on banks' capital. In February 2020 the European Systemic Risk Board warned in a report that substantial amounts of financial instruments with complex features and limited liquidity that sit in banks' balance sheets are a source of risk for the stability of the global financial system. In Europe, at the end of 2020 the banks under the direct supervision of the European Central Bank (ECB) held financial instruments subject to fair value accounting in an amount of €8.7 trillion. Of these, €6.6 trillion were classified as Level 2 or 3 in the so called Fair Value Hierarchy, which means that they are potentially exposed to valuation risk, i. e. to uncertainty about their actual market value. Level 2 and Level 3 instruments respectively amounted to 495% and 23% of the banks' highest quality capital (so called Tier 1 Capital). As an implication, even small errors in such financial instruments' valuations may have significant impacts on banks' capital.