Мексикалық песо дағдарысы және экономикалық салдары
Mexican peso crisis
Мексиканың 1994 жылғы экономикалық дағдарысы: песоның құнсыздануы, капитал қашуы, саяси тұрақсыздық. NAFTA-ның әсері, себептері мен салдары туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мексикадағы экономикалық дағдарыс
Economic crisis in Mexico
Мексикалық песо дағдарысы – 1994 жылғы желтоқсанда Мексика үкіметінің АҚШ долларына қатысты песоны күрт девальвациялауынан туындаған валюта дағдарысы. Бұл капитал қашуынан туындаған алғашқы халықаралық қаржы дағдарыстарының бірі болды. 1994 жылғы президент сайлауы кезінде биліктегі әкімшілік экспансиялық фискалдық және ақша-кредит саясатын іске қосты. Мексиканың қазынасы шетелдік инвесторларды тарту үшін АҚШ долларымен кепілденген, ішкі валютадағы қысқа мерзімді борыштық құралдарды шығара бастады. Мексика Солтүстік Америка еркін сауда аймағына (NAFTA) қол қойғаннан кейін инвесторлардың сенімі артып, халықаралық капиталға жаңа мүмкіндіктер ашылды. Алайда, Чиапас штатындағы зорлық-зомбылық пен президенттік үміткер Луис Дональдо Колосионың қазасы саяси тұрақсыздыққа алып келді, бұл инвесторларды Мексика активтеріне қатысты тәуекел премиумды арттырды. Жауап ретінде Мексиканың орталық банкі, песоның АҚШ долларына шағылысқан бағамын сақтау үшін валюта нарығына араласып, песо сатып алу үшін доллармен номиналдалған мемлекеттік қарыз шығарды. Песоның күші Мексикада импортқа сұраныстың өсуіне әкеп, сауда дефицитіне соқты. Спекулянттар песоның шамадан тыс бағаланғанын байқап, капитал Мексикадан АҚШ-қа ағыла бастады, бұл песоға төмен бағытталған нарықтық қысымды күшейтті. Сайлау қысымының нәтижесінде Мексика ақша ұсынымын сақтау және пайыздық ставканың өсуін болдырмау үшін өз қазыналық облигацияларын сатып алды, бұл банк резервтерін азайтты. Ақша ұсынымын қолдау үшін доллармен номиналдалған қарызды көбірек сатып алу және осы қарызды бірден өтеу 1994 жылдың соңына қарай банк резервтерін сарқып жіберді. Орталық банк 1994 жылдың 20 желтоқсанында песоны девальвациялады, ал шетелдік инвесторлардың қорқынышы тәуекел премиумды одан да жоғарылатты. Туындаған капитал қашуын тоқтату үшін банк пайыздық ставкаларды көтерді, бірақ қарыз алудың қымбаттауы экономикалық өсімге зиян келтірді. Мексика мемлекеттік қарыздың жаңа шығарылымдарын сата алмады немесе девальвацияланған песомен тиімді түрде доллар сатып ала алмады, нәтижесінде дефолтқа тап болды. Екі күннен кейін банк песоның еркін жүзуге рұқсат берді, содан кейін оның құны төмендеуді жалғастырды. Мексика экономикасы шамамен 52% инфляцияны бастан кешірді, ал өзара қорлар Мексика активтерін, сондай-ақ дамып келе жатқан нарықтар активтерін сатуды бастады. Бұл әсер Азия мен Латын Америкасының қалған бөлігіндегі экономикаларға тарады. 1995 жылдың қаңтарында АҚШ, Халықаралық валюта қорының (ХВҚ) қолдауымен, G7 және Халықаралық есеп айырысу банкінің қолдауымен Мексикаға 50 миллиард долларлық құтқару пакетін ұйымдастырды. Дағдарыстан кейін Мексиканың бірнеше банкі ипотекалық несиелердің төленбеуіне байланысты құлдырады. Мексика экономикасы ауыр рецессияны бастан кешірді, кедейлік пен жұмыссыздық артты.
The Mexican peso crisis was a currency crisis sparked by the Mexican government's sudden devaluation of the peso against the U. S. dollar in December 1994, which became one of the first international financial crises ignited by capital flight. During the 1994 presidential election, the incumbent administration embarked on an expansionary fiscal and monetary policy. The Mexican treasury began issuing short term debt instruments denominated in domestic currency with a guaranteed repayment in U. S. dollars, attracting foreign investors. Mexico enjoyed investor confidence and new access to international capital following its signing of the North American Free Trade Agreement (NAFTA). However, a violent uprising in the state of Chiapas, as well as the assassination of the presidential candidate Luis Donaldo Colosio, resulted in political instability, causing investors to place an increased risk premium on Mexican assets. In response, the Mexican central bank intervened in the foreign exchange markets to maintain the Mexican peso's peg to the U. S. dollar by issuing dollar denominated public debt to buy pesos. The peso's strength caused demand for imports to increase in Mexico, resulting in a trade deficit. Speculators recognized an overvalued peso and capital began flowing out of Mexico to the United States, increasing downward market pressure on the peso. Under election pressures, Mexico purchased its own treasury securities to maintain its money supply and avert rising interest rates, drawing down the bank's dollar reserves. Supporting the money supply by buying more dollar denominated debt while simultaneously honoring such debt depleted the bank's reserves by the end of 1994. The central bank devalued the peso on December 20, 1994, and foreign investors' fear led to an even higher risk premium. To discourage the resulting capital flight, the bank raised interest rates, but higher costs of borrowing merely hurt economic growth. Unable to sell new issues of public debt or efficiently purchase dollars with devalued pesos, Mexico faced a default. Two days later, the bank allowed the peso to float freely, after which it continued to depreciate. The Mexican economy experienced inflation of around 52% and mutual funds began liquidating Mexican assets as well as emerging market assets in general. The effects spread to economies in Asia and the rest of Latin America. The United States organized a $50 billion bailout for Mexico in January 1995, administered by the International Monetary Fund (IMF) with the support of the G7 and Bank for International Settlements. In the aftermath of the crisis, several of Mexico's banks collapsed amidst widespread mortgage defaults. The Mexican economy experienced a severe recession and poverty and unemployment increased.
Алдын ала өнімдер
1994 жылы оның әкімшілігінің соңғы жылы болғандықтан (елдің алты жылдық өкіметтік мерзімінің шегі), президент Карлос Салинас де Гортари Луис Дональдо Колосионы Мексиканың 1994 жылғы жалпы сайлауы үшін Институционалдық-революциялық партияның (ПРИ) президенттік үміткері ретінде жақтады. Сайлау жылдары партиялық дәстүрге сәйкес, Салинас де Гортари есептелмеген шығындарға бой берді. Мексиканың ағымдағы шоттағы дефициті сол жылы ЖІӨ-нің шамамен 7%-ына дейін өсті, ал Салинас де Гортари Қаржы және мемлекеттік кредиттер хатшылығына, Мексиканың қазынасына, АҚШ долларымен төленетін кепілдікпен қысқа мерзімді песолық қазына векселін – «тесобоно» шығаруға рұқсат берді. Бұл вексельдер Мексиканың дәстүрлі песолық қазына векселі – «сете»-ден төмен кіріс ұсынды, бірақ доллармен төленетін кірісі шетелдік инвесторлар үшін тартымды болды. Солтүстік Америка еркін сауда аймағына (NAFTA) қол қойылғаннан кейін инвесторлардың сенімі артты. 1994 жылдың 1 қаңтарында NAFTA күшіне енгеннен кейін, мексикалық бизнес пен үкімет шетелдік капиталға қол жеткізді, себебі шетелдік инвесторлар көбірек ақша беруге ынта білдірді. Алайда, Сапатист Ұлттық азаттық армиясы мексикалық үкіметке соғыс жариялап, Чиапаста зорлық-зомбылық көтерілісін бастаған кезде Мексиканың саяси тәуекелдері туралы халықаралық пікір өзгерді. Инвесторлар Мексиканың саяси тұрақсыздығы мен сенімділігіне күмән келтірді, өйткені ПРИ президенттік үміткері Луис Дональдо Колосио 1994 жылдың наурыз айында Тихуанада үгіт жүргізу кезінде қаза тапты және мексикалық қаржы активтеріне жоғары тәуекел сыйақысын қоя бастады. Бастапқыда жоғары сыйақы песоның құнына әсер етпеді, себебі Мексикада бекітілген айырбас бағамы болды. Мексиканың орталық банкі, Банко де Мексико, песоның құнын АҚШ долларына байланысты айырбас бағамын сақтап, песоның долларға қатысты тар диапазонда құн көтеруіне немесе құнсыздануына мүмкіндік берді. Бұл үшін орталық банк ашық нарықта жиі араласып, песо сатып алып немесе сататын. Орталық банктың араласу стратегиясы АҚШ долларымен номиналдалған жаңа қысқа мерзімді мемлекеттік қарыз құралдарын шығаруды қамтыды. Олар қарыз алған долларлық капиталды шетел валюта нарығында песо сатып алуға пайдаланды, бұл песоның құнын арттырды. Банк песоның құнсыздануын болдырмау мақсатында ішкі валютаның күрт әлсіреуінен туындаған инфляциялық тәуекелдерден қорғауға тырысты, бірақ песоның күшейгеніне байланысты, ішкі бизнес пен тұтынушылар импортты көбірек сатып ала бастады, ал Мексика үлкен сауда дефицитіне тап болды. Спекулянттар песоның жасанды түрде асыра бағаланғанын мойындап, капиталдың қашуына әкелді, бұл песоға деген нарықтың төмендеу қысымын күшейтті. Тұрақты айырбас бағамы мен капиталдың еркін ағыны бар елде ақша-кредит саясатының тәуелсіздігінен бас тартуды көздейтін макроэкономикалық трилеммаға сәйкес, орталық банктың песоны қайта бағалауға жасаған араласуы Мексиканың ақша ұсынымын қысқартуға әкелді (айырбас бағамы болмаса, валютаның құнсыздануына жол берілген болар еді). Орталық банктың валюлық резервтері азайды және 1994 жылдың желтоқсан айында АҚШ доллары толығымен таусылды.
With 1994 being the final year of his administration's sexenio (the country's six year executive term limit), then President Carlos Salinas de Gortari endorsed Luis Donaldo Colosio as the Institutional Revolutionary Party's (PRI) presidential candidate for Mexico's 1994 general election. In accordance with party tradition during election years, Salinas de Gortari began an unrecorded spending spree. Mexico's current account deficit grew to roughly 7% of GDP that same year, and Salinas de Gortari allowed the Secretariat of Finance and Public Credit, Mexico's treasury, to issue short term peso denominated treasury bills with a guaranteed repayment denominated in U. S. dollars, called "tesobonos". These bills offered a lower yield than Mexico's traditional peso denominated treasury bills, called "cetes", but their dollar denominated returns were more attractive to foreign investors. Investor confidence rose after the North American Free Trade Agreement (NAFTA) was signed. Upon NAFTA's entry into force on January 1, 1994, Mexican businesses as well as the Mexican government enjoyed access to new foreign capital thanks to foreign investors eager to lend more money. International perceptions of Mexico's political risk began to shift, however, when the Zapatista Army of National Liberation declared war on the Mexican government and began a violent insurrection in Chiapas. Investors further questioned Mexico's political uncertainties and stability when PRI presidential candidate Luis Donaldo Colosio was assassinated while campaigning in Tijuana in March 1994, and began setting higher risk premiums on Mexican financial assets. Higher premiums initially had no effect on the peso's value because Mexico had a fixed exchange rate. Mexico's central bank, Banco de México, maintained the peso's value through an exchange rate peg to the U. S. dollar, allowing the peso to appreciate or depreciate against the dollar within a narrow band. To accomplish this, the central bank would frequently intervene in the open markets and buy or sell pesos to maintain the peg. The central bank's intervention strategy partly involved issuing new short term public debt instruments denominated in U. S. dollars. They then used the borrowed dollar capital to purchase pesos in the foreign exchange market, which, in turn, caused the peso to appreciate. The bank's purpose in mitigating the peso's depreciation was to protect against inflationary risks of having a markedly weaker domestic currency, but with the peso stronger than it ought to have been, domestic businesses and consumers began purchasing increasingly more imports, and Mexico began running a large trade deficit. Speculators began recognizing that the peso was artificially overvalued and led to speculative capital flight that further reinforced downward market pressure on the peso. Consistent with the macroeconomic trilemma in which a country with a fixed exchange rate and free flow of financial capital sacrifices monetary policy autonomy, the central bank's interventions to revalue the peso caused Mexico's money supply to contract (without an exchange rate peg, the currency would have been allowed to depreciate). The central bank's foreign exchange reserves began to dwindle and it completely ran out of U. S. dollars in December 1994.
Құтқару
1995 жылдың қаңтар айында АҚШ президенті Билл Клинтон АҚШ-тың жаңадан тағайындалған Қаржы министрі Роберт Рубинмен, АҚШ Федералдық резерв төрағасы Алан Гринспенмен және сол кездегі Қаржы министрінің орынбасары Ларри Саммерспен кездесіп, американдық жауапты талқылады. Саммерстің кездесу туралы естеліктеріне сәйкес:
In January 1995, U. S. President Bill Clinton held a meeting with newly confirmed U. S. Treasury Secretary Robert Rubin, U. S. Federal Reserve Chairman Alan Greenspan and then Under Secretary for the Treasury Larry Summers to discuss an American response. According to Summers' recollection of the meeting:
Министр Рубин жағдайды қысқаша баяндады. Содан кейін, әдетінше, ол жағдайды және біздің ұсынысымызды толыққанды түсіндіруді маған, яғни басқа біреуге тапсырды. Мен p=$ қажет деп ойлағанымды айттым, ал Президенттің саяси кеңесшілерінің бірі: «Ларри, сіз p=$ дедіңіз бе?» деді. Мен: «Жоқ, мен p=$ дедім» дедім. Бөлмеде бірқалыпты уайым пайда болды, сосын Президенттің тағы бір саяси кеңесшісі: «Мырза Президент, егер сіз осы ақшаны Мексикаға жіберсеңіз және ол 1996 жылға дейін қайтарылмаса, сіз 1996 жылдан кейін қайта оралмайсыз» деді.
Secretary Rubin set the stage for it briefly. Then, as was his way, he turned to someone else, namely me, to explain the situation in more detail and our proposal. And I said that I felt that p=$ was required, and one of the President’s political advisers said, “Larry, you mean p=$.” And I said, “No, I mean p=$.” There was a certain pall over the room, and one of his [Clinton's] other political advisers said, “Mr. President, if you send that money to Mexico and it doesn’t come back before 1996, you won’t be coming back after 1996.”
Клинтон, десе де, Конгресстен көмек алуға тырысып, Саммерспен бірге Конгресстен міндеттемелер алу үшін жұмыс істей бастады. Заңсыз көші-қонның күрт өсуіне жол бермеу және инвесторлардың Мексикаға деген сенімсіздігінің басқа дамып келе жатқан елдерге таралуын азайту мақсатында, АҚШ 1995 жылдың қаңтарында 50 миллиард долларлық көмек пакетін ұйымдастырды, ол ХВҚ арқылы басқарылып, G7 және Халықаралық есеп айырысу банкінің (BIS) қолдауына ие болды. Пакет Мексиканың мемлекеттік қарызына кепілдік беруді көздеді, бұл оның тәуекел премиясын төмендетуге және инвесторлардың экономикасына деген сенімін арттыруға бағытталған. Көмек көрсетілгеніне қарамастан, Мексика экономикасы ауыр рецессияға ұшырады және песоның құны айтарлықтай құлдырады. Өсім тек 1990 жылдардың соңында қайта жанданды. Клинтон әкімшілігінің Мексикаға көмек көрсетуді ұйымдастыруға жасаған тырабы қиындықтарға толы болды. Бұл АҚШ Конгресінің мүшелерінен сыни пікірлерге және жаңалықтар құралдарының қатаң бақылауына ұшырады. АҚШ Конгресі Мексиканы тұрақтандыру туралы заңды қабылдамағаннан кейін, Клинтон әкімшілігі бастапқыда қабылданбаған, АҚШ Қаржы министрлігінің Тұрақтандыру қорынан қаражатты Мексикаға кепілдік беруге бағытталған ұсынысты мәжбүрлі түрде мақұлдады. Бұл несиелер 600 миллион доллар көлемінде үлкен пайда әкелді және тіпті мерзімінен бұрын өтелді.
Clinton decided nevertheless to seek Congressional approval for a bailout and began working with Summers to secure commitments from Congress. Motivated to deter a potential surge in illegal immigration and to mitigate the spread of investors' lack of confidence in Mexico to other developing countries, the United States coordinated a $50 billion bailout package in January 1995, to be administered by the IMF with support from the G7 and the Bank for International Settlements (BIS). The package established loan guarantees for Mexican public debt aimed at alleviating its growing risk premia and boosting investor confidence in its economy. The Mexican economy experienced a severe recession and the peso's value deteriorated substantially despite the bailout's success in preventing a worse collapse. Growth did not resume until the late 1990s. The Clinton administration's efforts to organize a bailout for Mexico were met with difficulty. It drew criticism from members of the U. S. Congress as well as scrutiny from the news media. Following the U. S. Congress's failure to pass the Mexican Stabilization Act, the Clinton administration reluctantly approved an initially dismissed proposal to designate funds from the U. S. Treasury's Exchange Stabilization Fund as loan guarantees for Mexico. These loans returned a handsome profit of $600 million and were even repaid ahead of maturity.
Экономикалық әсері
Мексика экономикасы песоның құнсыздануы және қауіпсіз инвестицияларға ағылған ақшаның нәтижесінде ауыр рецессияны бастан өткерді. 1995 жыл ішінде елдің ЖІӨ 6,2%-ға төмендеді. Мексиканың қаржы секторы дағдарыстың ең ауыр соққысын алды, банктер құлдырап, төмен сапалы активтер мен алаяқтық несие беру амалдарына тап болды. Мексика азаматтары өсімдік мөлшерлемелерінің өсуімен күрескен кезде мыңдаған ипотекалық несиелер төленбей қалды, нәтижесінде үйлердің кеңінен қайтарып алынуына әкелді. ЖІӨ өсуінің төмендеуімен қатар, Мексикада ауыр инфляция болды және нақты жалақылар төмендегенімен, жұмыссыздық шамалы екі есеге жуық өсті. 1995 жылы бағалар 35%-ға өсті. Номиналды жалақылар сақталды, бірақ нақты жалақылар сол жылы 25-35%-ға төмендеді. 1995 жылы жұмыссыздық 7,4%-ға жетті, ал 1994 жылы дағдарысқа дейін 3,9% құрады. Тек ресми секторда ғана миллионнан астам адам жұмысын жоғалтты және орташа нақты жалақы 1995 жылы 13,5%-ға төмендеді. Жалпы үй шаруашылықтарының табысы сол жылы 30%-ға азайды. Мексикадағы ең нашар қалпы 1994 жылы 21% болса, 1996 жылы 37%-ға өсті, бұл кедейлікті азайтуға бағытталған алдыңғы он жылдық жұмысты жойды. Елдегі кедейлік деңгейі 2001 жылға дейін қалыпқа келмейтін. Мексикадағы кедейлік қалалық аймақтарға ауылдық аймақтарға қарағанда күштірек әсер етті, себебі қала тұрғындары еңбек нарығының құбылмалылығына және макроэкономикалық жағдайларға сезімтал болды. Қала тұрғындары жұмыс нарығының тұрақтылығына, несиеге қол жеткізуге және тұтыну тауарларына тәуелді болды. Дағдарыс кезінде тұтыну бағаларының инфляциясы және несие нарығының тартылуы қалалық жұмысшылар үшін қиындықтар туғызды, ал ауылдық отбасылар өзін-өзі қамтамасыз етуге бағытталған шаруашылыққа көшті.
Mexico's economy experienced a severe recession as a result of the peso's devaluation and the flight to safer investments. The country's GDP declined by 6.2% over the course of 1995. Mexico's financial sector bore the brunt of the crisis as banks collapsed, revealing low quality assets and fraudulent lending practices. Thousands of mortgages went into default as Mexican citizens struggled to keep pace with rising interest rates, resulting in widespread repossession of houses. In addition to declining GDP growth, Mexico experienced severe inflation and extreme poverty skyrocketed as real wages plummeted and unemployment nearly doubled. Prices increased by 35% in 1995. Nominal wages were sustained, but real wages fell by 25 35% over the same year. Unemployment climbed to 7.4% in 1995 from its pre crisis level of 3.9% in 1994. In the formal sector alone, over one million people lost their jobs and average real wages decreased by 13.5% throughout 1995. Overall household incomes plummeted by 30% in the same year. Mexico's extreme poverty grew to 37% in 1996 from 21% in 1994, undoing the previous ten years of successful poverty reduction initiatives. The nation's poverty levels would not begin returning to normal until 2001. Mexico's growing poverty affected urban areas more intensely than rural areas, in part due to the urban population's sensitivity to labor market volatility and macroeconomic conditions. Urban citizens relied on a healthy labor market, access to credit, and consumer goods. Consumer price inflation and a tightening credit market during the crisis proved challenging for urban workers, while rural households shifted to subsistence agriculture.