Кіріспе

2003 жылы жарық көрген Терри Пратчеттің "Диск әлемі" романы. "Қорқынышты полк" - британдық жазушы Терри Пратчеттің "Диск әлемі" сериясындағы 31-ші романы. Ол атын Джон Нокстың 16 ғасырда жазылған, әйелдер билігіне қарсы "Әйелдердің қорқынышты полкіне қарсы кернейдің алғашқы үрпі" атты трактатынан алған. Британдық басылымның мұқабасындағы Пол Кидби салған сурет, Джо Розентальдың "Иво Джимадағы туды көтеру" фотосуретіне жасалған пародия. "Қорқынышты полк" 2004 жылы Locus Award сыйлығына ие болды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

"Монументалды полк" романының басты бөлігі Борогравияның шағын, жанкешті елінде өтеді. Бұл өте консервативті ұлт, халқы өзінің сүйікті құдайы Нугганның күннен-күнге ерекшеленіп, зиянды болатын бұйрықтарына сәйкес өмір сүреді. Оның дінінің ең басты ерекшелігі – Жеккөрініштер, тыйым салынған нәрселердің ұзақ, жиі жаңартылатын тізімі. Бұл тізімге сарымсақ, мысықтар, қызылша иісі, қызылша шашты адамдар, алты түймелі көйлектер, үш футтан кем еңбішіктер (атап айтқанда, гномдар, балалар мен нәрестелер), жұмбақтау, пазл, шоколад (бір кезде Борогравияның негізгі экспорт тауары болған, елді кедейлікке ұшыратқан), егіс ауыстыру (Борогравияның азық-түлік қорын кемсіткен) және көк түс кіреді. "Нугганға Жеккөрініштер" тізімі жиі Борогравияның көршілерімен қақтығыстарға себеп болады, Нугганның қайда екендігі және ізгілікпен қалай өмір сүру керектігі туралы белгісіздік Борогравия халқын өз герцогинясын құдайландыруға итермелейді, олар оған Нугганит шіркеуінің дәстүрлі басшысы ретінде дұға етеді. Бұл жайлап проблемалар тудырады, өйткені Диск әлемінде сенім күш сыйлайды. Борогравия көршілес елдердің одағына қарсы соғыстың ортасында, бұл Злобения елімен шекаралық даудан туындады. Басқа факторлардың ішінде Борогравия тағына Злобения ханзадасы Генрихтің талабы (оның әпкесі, ұзақ уақыттан бері көрінбеген герцогиня қайтыс болды деп санайды) және Борогравияның Клакс мұнараларын жойғанынан кейін Анк Морпорктың дипломатиялық араласуы бар. Соғыс Борогравия үшін жаман жүріп жатыр деген қауесет тарады, бірақ елдің басшылығы ("барлығы") оны жоққа шығарады. Поли Перкстің інісі Пол Борогравия армиясында жоғалып кетті. Пол наив және қайнар көздің сенімділігіне және саяси көзқарасына қарамастан, оған айтылғандарға сенеді. Поли отбасылық бизнесті (әйгілі "Герцогиня" пабын) басқаруға көбірек қабілетті болса да, Нугганит заңына сәйкес, әйелдер мүлікке ие бола алмайды, сондықтан Пол оралмаса, паб олардың әкесі қайтыс болғанда олардың мас туысына өтеді. Көбінесе өзінің болашағын қамтамасыз ету үшін, бірақ негізінен Полдің тірі екенін анықтау үшін Поли оны табу үшін әскерге қосылуға шешім қабылдайды. Әскерге кіретін әйелдер Нугганға жеккөрініш саналады, сондықтан Поли еркек болып киінеді (басқа жеккөрініш) және жеке Оливер Перкс ретінде тіркеледі (аты "Sweet Polly Oliver" халық әнінен алынған), бұл ән оның әкесі оған кішкентай кезінде айтатын. Тіркелу кезінде Поли өте патриоттық капрал Страппи және тоқ сержант Джекруммен кездеседі. Страппиге қатысты алаңдауларына қарамастан, ол герцогиняны сүйеді, яғни ол аталған асыл адамның суретіне сүйеді және осылайша қатарына қосылады. Әскерлердің жетіспеушілігіне байланысты оның сарбаздарының арасында Маладикт есімді вампир, Карборунд есімді тролль және Игор есімді Игорь бар. Сондай-ақ, "Тонкер" Халтер, "Шуфти" Маникль, "Вазер" Гум және "Лофти" Тьюит. Сол түні Поли табиғатқа шақырылғанда, оның қыз екенін білгенімен, оны жасырмайтынын айтқан белгісіз қолдаушымен кездеседі. Ол оған қалай жасырынуға болатыны туралы да кеңес береді. Келесі бірнеше күнде Поли таңғажайып жаңалық ашады: Лофти де қыз. Лофти мен Тонкер әрдайым бірге болғандықтан, Поли Лофти өзінің жігітін іздеп әскерге қосылған деп ойлайды, дәл "Sweet Polly Oliver" сияқты. Кейіннен ол Шуфтидің де қыз екенін және жүкті екенін біледі. Ол да өзінің жігітін табу үшін әскерге келген, бұл жағдайда ол баласының әкесі, оны бірнеше күн ғана білген, оның аты Джонни. Бірте-бірте Поли өзінің полкіндегілердің барлығы әйел екенін ғана емес, сонымен қатар Борогравияның қиын жағдайын анықтайды. Оның елінің күштерінің көп бөлігі тұтқындалған немесе қашып жүрген, ал азық-түлік қоры шектеулі. Бұл мәселе Игорь (әдетте Игорина) хирургиялық шеберлігін көрсетіп, ауыр жарақат алған қашқан сарбаздар тобының бірнеше өмірін құтқару арқылы нақтыланады. Полк, тәжірибесіз командирі лейтенант Блаустың басшылығымен, жаудың орналасқан ордасына қарай жолға шығады. Осы арада, полк білместен, принц Генрихті қоса алғанда, элиталық Злобения жасағын бағындырып, қорлағанда, олардың ерлігі Уильям де Уорде мен оның газеті "Анк Морпорк Таймс" арқылы сыртқы әлемге белгілі болады. Олардың жетістіктері әсіресе, Капитолийдегі одақтастықпен арнайы елші болып қызмет атқаратын командир Ваймстің қызығушылығын туғызады. Ваймс өз офицерлеріне полк туралы мәліметтерді қадағалап отырады, кейде жасырын түрде көмек көрсетеді. Маладикт кофе жасау құралдарын жоғалтқаннан кейін кофеге тәуелділіктен зардап шегуі салдарынан, ол және полктің басқа мүшелері Жердің Вьетнам соғысына "флэшбэктер" басынан өткізеді. Поли және полктің көп бөлігі ордаға кіруге қабілетті, оларды кір жуушылар ретінде жасырып, ішке кіргеннен кейін тұтқындалған Борогравия сарбаздарын босатуды жоспарлайды. Олар мұны істейді, Борогравия орданың көп бөлігін қайта басып алады, бірақ Поли олар әйел екенін мойындағанда, олардың өз күштері оларды қақтығыстан алып тастайды және оларды жоғары шенді офицерлер кеңесіне әкеледі, онда олардың тағдыры шешіледі. Кеңес оларды демобилизациялауға және үйге қайтаруға асығып жатқанда, Джекрум кіріп, араласады, әскерилердің үштен бірінің жоғары шенді офицерлерінің (бас штаб бастығы генерал Фрокты қоса алғанда) әйел екенін ашады. Бірақ осы ашылудың ортасында герцогиня, енді Борогравиялықтардың сенімімен шағын құдай деңгейіне көтерілген, Вазердің ең құштар жақтасына ие болады. Герцогиня барлық генералдарды соғыстан бас тартуға және елдерін жаңарту үшін үйге оралуға шақырады, оларға қызмет көрсету сүйісін қайтарады және оның міндеттемесін аяқтайды. Нугган енді қайтыс болғаны анықталды, ол тек ысқырыққа дейін төмендеді, ал жаңа Жеккөрініштер (соңғысы тастар, құлақтар және аккордеоншылар) оның "жақтастарының" ұжымдық алаңдауынан туындайды. Джекруммен жеке сөйлескенде Поли сержантқа ол енді (физикалық) әйел екенін біледі және Джекрумды өзінің ұлы Уильямның үйіне барып, ұзақ уақыттан бері жоғалған әкесі екенін ашуға көндіреді. Полк жауға жіберіледі және сәтті келісімге келеді, сондай-ақ әскери ережелер әйелдердің ашық түрде қызмет етуіне рұхсат беретіндей өзгертіледі және Маладикт өзінің шын атын - Маладикта екенін ашады. Поли өзінің аман-сау және жақсы күйдегі бауырларын табады және олар герцогинямен бірге үйге оралады, Шуфти оларға қосылады, ол Полимен бірге оның жынысы мен отбасылық жағдайына қарамастан, бағынудан бас тартуға ниет білдіреді. Полктің басқа мүшелері олардың азаттығынан бұрын ойламаған өмірге қадам басады, мысалы, Игорина көптеген әйелдердің әйел дәрігерді көруді қалайтынын білгендіктен, әйелдер клиникасын ашады. Кейіннен, олар күрескен бейбітшілікке қарамастан, қайтадан қақтығыс орын алады. Сержант Джекрумнан хат алған Поли пабтан шығып, ол қол жеткізген ықпалды пайдаланып, соғыс жүргізудің жаңа жолдарын іздейді және өзінің жігіттерге ұқсайтын жас әйелдердің соғысқа аттанатын шеруіне командир болып тағайындалады, содан кейін Маладиктамен қайта қосылады.

Қабылдау

The New York Times журналы «Monstrous Regiment» романының «салмақты» екенін айтты, Пратчетттің «соғыстың қасіреті» туралы бейнелеуін Уилфред Оуэнмен салыстырды. The Chicago Reader журналы 2014 жылғы сахналық қойылымды «дәстүрлі гендерлік рөлдердің сұйықтығына сатира» деп бағаласа, Publishers Weekly оның «билік, діни төзбеушілік және жыныстық стереотиптерге қатысты өткір ойларын» атап өтті. Boing Boing сайтында Кори Доктороу Пратчетттің «таңғажайып қайғыға толу», «эпикалық» кейіпкерлерді сомдау және «жетілдірілген» сюжет құру қабілетін жоғары бағалады, сондай-ақ романның философиялық тақырыптары мәтінге үйлесімді енгізілгенін атап өтті. PopMatters кітабында тереңдік жетіспейді деп санайды, бірақ ол «бір өлшемді емес» екенін айтады, Пратчеттті «насихаттаудың шегінде жүріп, одан асып кетпегені үшін» және Борогравиялық қақтығысқа себеп болған мәселелерге «айқын шешімнің» жоқ екенін көрсеткені үшін мақтайды. Дегенмен, BuzzFeed бұл романды «қабақты» деп сипаттап, Пратчетттің Альцгеймер ауруына шалдыққаны туралы хабарланғанға дейін жарық көрген ересектерге арналған Диск әлемі романдарының арасында соңғы орынға қойды.