Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Екіншілік ауызша сөйлеу – сауатты мәдениетке және жазудың болуына тәуелді ауызша сөйлеу, мысалы, телеарна жаңалығын оқыған немесе радиодағы хабар беруші. Ол дыбыс түрінде болғанымен, біріншілік ауызша сөйлеуге тән ерекшеліктерге ие емес, себебі ол сауатты ойлау мен өрнектеп айтуға негізделеді, тіпті жазба материалды оқыған адамдар да осыған қатысты болуы мүмкін. Сондықтан, екіншілік ауызша сөйлеу әдетте біріншілік ауызша сөйлеу сияқты қайталана бермейді, артық айтылмайды, қақтығыстарға бейімделмейді және т.б. Екіншілік ауызша сөйлеуге көп көңіл бөлетін мәдениеттер, мінез-құлқы жағынан біріншілік ауызша мәдениеттерге ұқсамайды. Екіншілік ауызша сөйлеуді "ауызша сөздің қалдықтарымен" шатастыруға болмайды, онда мәдениет толыққанды сауатты/жазба мәдениетке көшпеген және біріншілік ауызша мәдениеттерге тән көптеген қасиеттерін сақтап қалған. Екіншілік ауызша сөйлеу – сауаттылықтан кейінгі құбылыс, ал ауызша сөздің қалдықтары – сауатсыздықтан сауаттылыққа көшу кезеңі.
Secondary orality is orality that is dependent on literate culture and the existence of writing, such as a television anchor reading the news or radio. While it exists in sound, it does not have the features of primary orality because it presumes and rests upon literate thought and expression, and may even be people reading written material. Thus, secondary orality is usually not as repetitive, redundant, agonistic, etc. the way primary orality is, and cultures that have a lot of secondary orality are not necessarily similar to primarily oral cultures. Secondary orality should not be confused with "oral residue" in which a culture has not fully transitioned to literate / written culture and retains many of the characteristics of primary oral cultures. Secondary orality is a phenomenon of post literacy, whereas oral residue is a stage in the transition from pre literate to literate.
Терминология
Уолтер Дж. Онг екінші ауызшалық ұғымын алғаш рет өзінің "Риторика, романтика және технология" (1971) атты жарияланымда сипаттады:
Walter J. Ong first described the concept of secondary orality in his publication Rhetoric, Romance, and Technology (1971):
Екінші ауызшалық жазу, баспа және рационализм дәуірінің жекелендірілген, ішкі беткейлігінен туындайды, бірақ одан да ерекшеленеді. Бұл дәуір бастапқы ауызшалық пен оның арасында орналасып, қазір де біздің бір бөлігіміз болып табылады. Тарих тұрақты түрде сақталады, бірақ өзгермейді емес, жеке тұлғаның құрылымы ретінде қалады. Онгтың бастапқы және екінші ауызшалық туралы ең танымал түсіндірмесі оның "Ауызша сөйлеу және сауаттылық" (1982; 2-ші басылымы 2002) кітабында жарияланды, онда ауызша және сауатты мәдениеттер арасындағы айырмашылықтар талқыланды. Онг "екінші ауызшалық" терминін "жазу және баспаның тұрақты қолданысына негізделген, көбінесе саналы және өзіне-өзі сезімтал ауызша сөйлеу" деп сипаттады. Оның пікірінше, екінші ауызшалық – бұл сауатты мәдениеттердің ауызша сөйлеуі, бастапқы ауызшалық емес, яғни әліпби білмейтін мәдениеттердің ауызша сөйлеуі. Ауызша қоғамдар көп уақыттылық уақыт бойынша жұмыс істеді, бір уақытта көптеген оқиғалар орын алды. Әлеуметтену осы мәдениеттердің жұмыс істеуінде маңызды рөл атқарды, есте сақтау және жаттау айқын маңызға ие болды, бұл молдық пен қайталануды арттырды. Ауызша мәдениеттер бағынышты емес, қосымша болып табылды, адамның өмірлік әлеміне жақын және сауатты мәдениеттердің абстрактілі сипаттарына қарағанда жағдайға байланысты және қатысуға бейім болды.
Secondary orality is founded on—though it departs from—the individualized introversion of the age of writing, print, and rationalism which intervened between it and primary orality and which remains as part of us. History is deposited permanently, but not inalterably, as personality structure. Ong's most popular exposition of primary orality and secondary orality came with his book Orality and Literacy (1982; 2nd ed. 2002), which discussed the differences between oral and literate cultures. Ong used the phrase "secondary orality," describing it as "essentially a more deliberate and self conscious orality, based permanently on the use of writing and print." According to his way of thinking, secondary orality is not primary orality, the orality of pre literate cultures. Oral societies operated on polychronic time, with many things happening at once—socialization played a great role in the operation of these cultures, memory and memorization were of greater importance, increasing the amount of copiousness and redundancy. Oral cultures were additive rather than subordinate, closer to the human life world, and more situational and participatory than the more abstract qualities of literate cultures.
Гутенбергтің түйіндері
Оң адамдар арасындағы қарым-қатынастың ауызша мәдениет басымдығын, ал сауаттылықтың алғашқы белгілері 6 мың жыл бұрын ғана пайда болғанын айтады. Том Петтит Оңмен келіседі, сауатты оқытуды қағида емес, ерекшелік деп есептейді. Ол бұл Гутенбергтен кейінгі дәуір екенін, онда білім цифрлық медиа арқылы қалыптасады және интернет арқылы таратылады деп санайды. Ларс Оле Сауэрберг ұсынған "Гутенберг аралығы" терминін пайдалана отырып, Петтит алдыңғы 500 жылды осылай сипаттайды. Гутенбергке дейін білім ауызша жолмен берілген, ал қазір, Гутенбергтен кейінгі дәуірде білім интернеттегі "екінші ауызшалық" арқылы қалыптасады.
Ong notes that human communication has been dominated by oral culture, and the first signs of literacy date only 6 000 years ago. Tom Pettitt agrees with Ong, by considering literate learning more the anomaly than the rule. He considers this to be a post Gutenberg era where knowledge is formed through digital media, delivered over the internet. Calling the previous 500 years a "Gutenberg Parenthesis," a term coined by Lars Ole Sauerberg, Pettitt explains that before Gutenberg, knowledge was formed orally and, now, in this post Gutenberg era, knowledge is formed—increasingly—through "secondary orality" on the Internet.
Маклюэннің жаһандық ауылы
Маршалл Маклюан "Гутенберг галактикасы" (1962) кітабында "жалпы әлемдік ауыл" деген ұғымын талқылайды, бұл ұғымды Онгтың екіншілік ауызшалық туралы айтуымен байланыстыруға болады. Лилиана Бунегру әлеуметтік желілердің (мысалы, Facebook) және микроблогтардың (мысалы, Twitter) пайда болуы мәдениеттерді қайтадан тайпалық құрылымға бағыттайтынын атап көрсетті. Осы әлеуметтік кеңістіктердегі әңгімелер жазбаша түрінде болады, бірақ жазбаша хабарламаларға қарағанда көбірек сөйлесу сипатына ие; олар "көптеген адамдармен ауызша баяндауға ұқсас жылдамдықпен шапшаң байланыс құруға мүмкіндік береді, бірақ тыңдаушылармен ортақ физикалық кеңістікте болудың қажеті жоқ".
Marshall McLuhan discusses in The Gutenberg Galaxy (1962) his notion of the "global village", a concept that can be related to Ong's account of secondary orality. Liliana Bounegru notes the emergence of social media (e. g. Facebook) and microblogging (i. e. Twitter) are re tribalizing our cultures. Conversations in these social spaces are written, but are more conversational in tone than written communications; they are "rapid communication with large groups of people in a speed that would resemble oral storytelling, without having to share the same physical space with your audience."