Кіріспе

Көбелектер түрі

Сирек кездесетін қырылқан қанатты (Iphiclides podalirius) – Papilionidae тұқымдасына жататын көбелек. Оны желкенді қырылқан қанатты немесе алмұрт ағашы қырылқан қанатты деп те атайды. Iphiclides podalirius podalirius (Орталық және Оңтүстік Еуропа) Iphiclides podalirius feisthamelii (Солтүстік Африка, Испания және Оңтүстік-Батыс Франция) Iphiclides podalirius persica Verity, 1911 Iphiclides podalirius virgatus (Батлер, 1865)

Iphiclides podalirius feisthamelii кейде дербес түр ретінде қарастырылады, Iphiclides feisthamelii. Сирек кездесетін қырылқан қанаттыдан бірнеше мысал Орталық Швеция мен Ұлыбританиядан хабарланған, бірақ олар, басы артық келгендер болған және қоныс аударушылар емес.

Тіршілік ету ортасы

Бұл бауырластар бау-бақшаларда, қалаларда және ауылдарда, далаларда және сирек орманды жерлерде мекендейді. Олар қалыңдығы аз бұталы жерлерде, әсіресе жеміс бауларында кездеседі. Альп тауларында олар 2000 метр биіктікке дейін табылған, бірақ көбінесе тау етегі мен төменгі жазықтарды ұнатады. Iphiclides podalirius түрінің Словакия Республикасындағы Морава өзенінің тасқын алабында кездесуі, орманды далалық өсімдіктері бар, салыстырмалы түрде жақсы сақталған ксеротермиялық шабындық жерлердің жақсы көрсеткіші болып табылады, мұндай жерлерде шабуылдау болған емес. Ол сирек және құрылына жақын түр ретінде қарастырылады, сонымен қатар Австрияның кейбір провинцияларында қорғалады, ал Еуропа бойынша мәртебесі анықталмаған. Арменияда бұл түрдің популяциясы тұрақты және қауіпсіз деп бағаланады. Кейбір мамандар оны "әлсіз" санаға жатқызса да, ол IUCN Қызыл кітабына енбеген.

Сипаттама

Iphiclides podalirius қанатының ұзындығы еркектерде, әйелдерде - мм. Бұл өте үлкен, ерекше бауыршақ. Қанаттарының негізгі түсі кремі түсті ақ немесе ашық сары. Алдыңғы қанаттарында алты жолбарыс жолағы және үшбұрышты белгілер бар. Артқы қанаттарының сыртқы жиегінде көк жарты ай тәрізді белгілер, артқы бұрышында сопақ, қызғылт сары дақ және салыстырмалы түрде ұзын құйрығы бар. Бұл түр Papilio machaon, Papilio hospiton, Papilio alexanor және Protographium marcellus түрлеріне ұқсас.

Биология

Ересек Iphiclides podalirius көбелектері наурыздан қазанға дейін ұшады. Жылына бір, екі немесе үш буын кездеседі. Испанияда Iphiclides podalirius қуыршақтарын зерттеу нәтижесінде, қуыршақтардың екі түсі – жасыл және қоңыр түсте маскировка үшін пайда болатыны анықталды. Жасыл қуыршақтар қоректік өсімдіктерде тікелей дамып жетілсе, қоңыр қуыршақтар жапырақ тіндісінде диапаузаға енеді. Қуыршаққа айналатын дернәсілдер тамыз айына дейін көбінесе жасыл қуыршақтарды, ал тамыздан кейін қоңыр қуыршақтарды қалыптастырады. Жарық кезеңінің ұзақтығы қуыршақтың даму бағытын анықтайтын механизм болып көрінеді. Зерттеу нәтижелері жасыл қуыршақтардың қоректік өсімдіктерде шағын сүтқоректілер мен құстардан қорғану үшін, ал қоңыр қуыршақтардың жапырақ тіндісінде құстардан қорғану үшін дамитынын көрсетеді.