Жаңа Йорк қалалық метросының тарихы мен жүйесі

Кіріспе

Нью-Йорк қаласының жылдам транзит жүйесі

Нью-Йорк қаласының метрополитені Нью-Йорк қаласының бес ауданының төртеуіне қызмет көрсетеді: Бронкс, Бруклин, Манхэттен және Куинс. Операторы – Нью-Йорк қаласының транзит басқармасы, ол өзі Нью-Йорк метрополитені басқармасының бақылауында. 2015 жылы жүйеден күніне орташа есеппен 5,65 миллион жолаушы пайдаланды, бұл оны АҚШ-тағы ең жұқ жүйеге және әлемдегі 11-ші ең жұқ жүйеге айналдырды. Қазіргі Нью-Йорк метрополитені 1940 жылы біріккен үш бұрынғы бөлек жүйеден тұрады: Интербороу жылдам транзит компаниясы (IRT), Бруклин–Манхэттен транзит корпорациясы (BMT) және Тәуелсіз метро жүйесі (IND). 1902 жылы құрылған жекеменшік IRT Нью-Йорктегі алғашқы жер асты теміржол желісін салып, пайдалануға берді. 1904 жылғы 27 қазанда алғашқы желі ашылған күні қазіргі Нью-Йорк метрополитенінің құрылған күні деп есептеледі, бірақ бастапқыда Нью-Йорк метрополитеніне енген, бірақ кейін бұзылған IRT және BMT желілерінің бір бөлігі одан бұрын пайда болған. Ең көне, әлі де жұмыс істеп тұрған жер үсті желілері 1885 жылы салынған. 1923 жылы құрылған және жекеменшік болып табылатын BMT, Бруклин жылдам транзит компаниясының банкроттығынан пайда болды. IND 1921 жылы Нью-Йорк қаласымен екі жеке компанияға балама ретінде құрылды. 1940 жылғы маусымда Нью-Йорк қаласының көлік басқармасы үш жүйені бір оператордың басқаруына біріктірді. 1953 жылы құрылған Нью-Йорк қаласының транзит басқармасы – қоғамдық мүдделерді қорғайтын корпорация, ол Транспорт басқармасының жылдам транзит және жер үсті желілерінің (автобустар мен трамвайлар) инфрақұрылымын сатып алды және бүгінгі күні Нью-Йорк метрополитенінің операторы болып табылады. Станциялардың ресми саны ; алайда, бұл санауда кейбір ауысу станциялары екі немесе одан көп станция ретінде жіктеледі, олар Нью-Йорк метрополитенінің терминологиясында «станция кешендері» деп аталады. Егер станция кешендері бір станция ретінде есептелсе, станциялардың саны отыз екіге жетеді. Жоғары санның себебі Нью-Йорк метросының тарихында: IRT, BMT және IND станциялары әдетте бөлек есептеледі, әсіресе егер олардың желілері параллель болмаса және бір-біріне жақын немесе әртүрлі деңгейде орналасқан болса. Станциялар қалай есептелгеніне қарамастан, Нью-Йорк метрополитені әлемдегі ең көп жылдам транзит станцияларына ие. IRT және BMT басқарған жер үсті желілерінің бұзылуынан туындаған көптеген Нью-Йорк метрополитені станциялары жабық, олар кейіннен салынған жер асты желілеріне қажетсіз болып қалды. Нью-Йорк қаласының ең жаңа метро станциялары Екінші авеню метрополитенінің бөлігі болып табылады және Екінші авенюде 72-ші, 86-шы және 96-шы көшелерде орналасқан. Олар 2017 жылғы 1 қаңтарда ашылды. Бірдей көше атын бөлісетін станциялар желі атауымен және/немесе олармен байланысты көше арқылы ажыратылады. Мысалы, «125th Street станциясы» төрт бөлек станцияға сілтеме жасай алады: IND Eighth Avenue Line-дегі 125th Street, IRT Broadway–Seventh Avenue Line, IRT Lenox Avenue Line және IRT Lexington Avenue Line. Мұндай жағдайлар жиі кездеседі.

The New York City Subway is a rapid transit system that serves four of the five boroughs of New York City, New York: the Bronx, Brooklyn, Manhattan, and Queens. Its operator is the New York City Transit Authority, which is itself controlled by the Metropolitan Transportation Authority of New York. In 2015, an average of 5.65 million passengers used the system daily, making it the busiest rapid transit system in the United States and the 11th busiest in the world. The present New York City Subway system is composed of three formerly separate systems that merged in 1940: the Interborough Rapid Transit Company (IRT), the Brooklyn–Manhattan Transit Corporation (BMT), and the Independent Subway System (IND). The privately held IRT, founded in 1902, constructed and operated the first underground railway line in New York City. The opening of the first line on October 27, 1904, is commonly cited as the opening of the modern New York City Subway, although some elevated lines of the IRT and BMT that were initially incorporated into the New York City Subway system but then demolished predate this. The oldest sections of elevated lines still in operation were built in 1885. The BMT, founded in 1923 and also privately held, was formed from the bankruptcy of the Brooklyn Rapid Transit Company. The IND was created by the City of New York in 1921 to be a municipally owned competitor of the two private companies. Unification in June 1940 by the New York City Board of Transportation brought the three systems under one operator. The New York City Transit Authority, created in 1953 to be a public benefit corporation that acquired the rapid transit and surface line (buses and streetcars) infrastructure of the Board of Transportation, remains the operator of the New York City Subway today. The official count of stations is ; however, this tabulation classifies some transfer stations as two or more stations, which are called "station complexes" within the nomenclature of the New York City Subway. If station complexes are counted as one station each, the number of stations is Thirty two such station complexes exist. The reason for the higher count generally lies in the history of the New York City Subway: IRT, BMT and IND stations are usually counted separately, particularly if their lines are not parallel and are adjacent to or on another level to each other. Regardless of how stations are counted, the New York City Subway has the largest number of rapid transit stations in the world. There are numerous New York City Subway stations that are closed, many of which stem from the demolition of elevated lines once operated by the IRT and the BMT that were made largely but not completely redundant to underground lines subsequently constructed. The newest New York City Subway stations are part of the Second Avenue Subway, and are located on Second Avenue at 72nd, 86th and 96th streets. They opened on January 1, 2017. Stations that share identical street names are disambiguated by the line name and/or the cross street each is associated with. For example, "125th Street station" can refer to four separate stations: 125th Street on the IND Eighth Avenue Line , the IRT Broadway–Seventh Avenue Line , the IRT Lenox Avenue Line , and the IRT Lexington Avenue Line This situation occurs numerous times.

Станциялардың құрылғылары мен жайлылықтары

Жүйедегі станциялардың бір бөлігі күніне 24 сағат бойы жұмыс істейді. Нью-Йорк метрополитенінің жер асты станцияларына көшеден төмен түсетін баспалдақтар арқылы кіріледі. Осы баспалдақтардың көпшілігі дизайнында шамалы немесе айқын айырмашылықтары бар, бірақ жасыл түске боялған. Ал кейбір станциялардың кіреберістері орналасқан жеріне немесе салыныс мерзіміне қарай ерекшеленеді. Мысалы, бірнеше станция кіреберісінің баспалдақтары көршілес ғимараттармен біріктірілген.

Турнистелдер мен кіреберіс қақпалары

Нью-Йорк метрополитенінде негізінен екі типтегі турникет қолданылады: белге дейін жететін турникет және толық биіктіктегі, Жоғары кіру-шығу турникеті (HEET) деп аталатын турникет. Жүйеде ең көп кездесетін белге дейін жететін турникеттер 1993 жылы MetroCard енгізілген кезде орнатыла бастады, бірақ бастапқыда олар жетондарды қабылдады. Олар Теннесси штатында Cubic Corporation компаниясымен өндіріледі. Кейбір белге дейін жететін турникеттер 20-ғасырдың соңына дейін сақталған, сол кезде жол ақысын төлеу үшін жетондар қолданылды; сондықтан оларда әлі де жетондарды қайтаруға арналған бөлімдер бар. Жаңа HEET турникеттері бұл үлгінің бірнеше ескі турникеттеріне ұқсайды, олар бейресми түрде «темір қыз» деп аталады және жол ақысын төлеуден жалтарғандарды тоқтату үшін кассасыз метро кіреберістерінде жиі кездеседі, сондай-ақ үлкен заттары бар (мысалы, коляскалар мен багаж) жолаушылар үшін де ыңғайлы. Бұл қақпалар шұғыл жағдайда шығу үшін де қолданылады, бірақ көлемді станцияларда әдеттегі шығу үшін де пайдаланылады. 2020 жылдары жаңа турникет үлгілері енгізілді. 2021 жылы MTA 2022 жылдың ортасына дейін бес метро стансасында мүгедектерге арналған кең өткелді тарифтік қақпаларды орнататынын хабарлады; алайда, бұл қақпаларды орнату бір жылға кешіктірілді. Сонымен қатар, жол ақысын төлеуден жалтарғандарды азайту мақсатында, MTA 2023 жылдың мамырында жартылай және толық биіктіктегі плексиглас турникеттердің бірнеше үлгілерін көрсетті, олар қолданыстағы белге дейін жететін турникеттерді алмастыруы тиіс. 2023 жылдың 4 желтоқсанында Sutphin Boulevard–Archer Avenue–JFK Airport стансасында алғашқы кең өткелді тарифтік қақпалар орнатылды. Екі ай ішінде стансада жол ақысын төлейтін жолаушылардың саны сәл өсті, бірақ жолаушылар жаңа турникеттерге еңкейіп, қозғалыс сенсорларын іске қосып, жол ақысынан жалтарып кетуге мүмкіндік алды.

Жарық

Жүйенің көптеген кіреберістері мен шығыстарында шар немесе текше пішіндес, түрлі түсті шамдары бар бір-екі шам бағанасы орнатылған. Бұл шамдар станцияның қолжетімділігін көрсетеді (яғни, қаншалықты жиі қолжетімді екенін): жасыл – әрқашан толыққанды, тәулік бойы кіруге болады және әдетте ең көп келіп-кетуші жерде орналасқан 24 сағаттық кабина бар екенін білдіреді. Қызыл – жартылай штатты немесе штаттық емес кабина бар екенін, демек, тек шығуға болады немесе көбінесе MetroCard арқылы HEET жүйесімен тәулік бойы кіруге болады. Ескі шамдар толығымен жасыл немесе қызыл түске боялған. Жаңа шамдар, «жарты ай» деп аталатын, тек жоғарғы жартысы боялған, ал төменгі жартысы сүттей ақ түсті болып келеді, бұл жарықты күшейту үшін жасалған. Жартылай боялған шамдардың мағынасы толық боялған шамдармен бірдей. Бұл тым күрделі болып шықты және 1990 жылдардың басында сары түс қолданудан алынды. Қызыл шамдар енді жартылай штатты немесе тек шығуға болатын жағдайды көрсетеді. Жүйе енгізілген кезде «жасыл – кіруге болады, қызыл – кірмеуге болады. Ал сары – такси шақыру керек» деген әзіл айтылған (Нью-Йорк таксилері сары түсті). 1994 жылы MetroCard енгізілгеннен кейін, MTA көптеген бұрынғы тек шығуға арналған кіреберістерді HEET жүйесі арқылы тәулік бойы кіруге болатын жерлерге айналдырды. Мезаннин жолаушыларға қиылыста бірнеше жерден кіруге және көшеден өтудің қажеті болмай, дұрыс платформаға баруға мүмкіндік береді. Көбік қиылыстарда олар жаяу өткелдердің астыңғы немесе үстіңгі жағы ретінде қызмет етеді. Жер астындағы метро станцияларында, жер бетіне жақын немесе тар көшелердің астында салынған, IRT және BMT құрылысының ертедегі ерекшелігі, тарифтік бақылау аймағы платформа деңгейінде орналасқан, ал мезанниндегі өткелдер жоқ. Көптеген жер үсті станцияларында да платформа деңгейінде тарифтік бақылау бар, сондай-ақ қызмет бағыттары арасында ортақ станциялық үй жоқ. Станцияға кіргеннен кейін жолаушылар станция кабиналарынан (бұрынғы жеребелік кабиналар) немесе автоматтардан билет сатып ала алады, олар MetroCard-қа сақталады. Әр станцияда кем дегенде бір кабина тәулік бойы жұмыс істейді, әдетте ең көп келіп-кетуші кіреберісте орналасқан. Картаны турникеттен өткізгеннен кейін, жолаушылар станцияның тарифтік аймағына кіріп, платформаларға жүреді. Әртүрлі себептерге байланысты, соның ішінде техникалық қызмет көрсетуге кеткен шығындар, жолаушылар ағынының төмендеуі, қылмыс және қауіпсіздік мәселелері, көптеген станцияларда тарифтік бақылау аймақтары, мезаннин аймақтары және кіреберістер жабылды. Бұрын станцияның бүкіл ұзындығын алып жатқан көптеген мезаннин бөліктері қоршаулармен немесе тұрақты қабырғалармен бөлінді. Бұл жабық аймақтар тасталып қалған немесе Транзит операциялары немесе Нью-Йорк қалалық полиция департаменті үшін пайдаланылатын орынға айналдырылды. Grand Central–42nd Street станциясында да осындай салқындату жүйелері бар; алайда, метро станцияларының көпшілігінде олардың қымбаттығына байланысты ауа салқындату жүйелері жоқ, тек бірнеше станцияларда төбе желдеткіштері орнатылған.

At most of the system's entrances and exits, there is a lamppost or two bearing a colored spherical or cube shaped lamp. These lights roughly indicate the station's availability (i. e. how often it is accessible): green means always a full time, 24/7 entrance and the presence of a 24 hour booth, typically located at the busiest entrance. Red means either a part time booth or no booth, hence either exit only or more and more often 24/7 entrance with MetroCard exclusively via HEETs. Older lamps are completely colored green or red. Newer ones, called "half moons", have only the top half colored, while the bottom half is milky white; this is to provide more light. The half colored globes have the same meanings as the globes with full colors. This proved too complicated and yellow was dropped in the early 1990s. Red globes now indicate both part time entrance or exit only. A joke when the system was introduced was that "green meant go in, red meant don't. And yellow meant to take a cab." (NYC medallion taxis are yellow). With the introduction of the MetroCard in 1994, the MTA converted many previous exit only entrances to full time entrances via HEETs. Mezzanines allow for passengers to enter from multiple locations at an intersection and proceed to the correct platform without having to cross the street before entering. At busy intersections, they act as a pedestrian underpass or overpass. In underground subway stations built close to ground level or under narrow streets, a characteristic of early IRT and BMT construction, the fare control area is at platform level with no mezzanine crossovers. Many elevated stations also have platform level fare control with no common station house between directions of service. Upon entering a station, passengers may use station booths, formerly known as token booths, or vending machines to buy their fare, which is stored in a MetroCard. Each station has at least one booth open 24/7, typically located at the busiest entrance. After swiping the card at a turnstile, customers enter the fare controlled area of the station and continue to the platforms. For various reasons, including maintenance costs, decreases in ridership, along with crime and safety issues, many stations have fare control areas, mezzanine areas and entrances that have been closed. Many mezzanines that previously stretched the entire length of a station have been split or partitioned by fencing or permanent walls. These closed areas have been abandoned or converted into space for Transit Operations or the New York City Police Department. The existing Grand Central–42nd Street station also has these cooling systems; however, for the most part, subway stations lack air cooling systems due to their expense, and only a few stations have ceiling fans.

Көркем шығарма

Көптеген станциялар күрделі керамикалық плиткалармен әшекейленген, олардың кейбіреулері 1904 жылы метро алғаш ашылған кезде жасалған. Метро плиткасымен көркем безендіру дәстүрі "Өнерге процент" бағдарламасы арқылы жалғасуда. МТА Өнер және дизайн бағдарламасы метро жүйесіндегі өнерді басқарады. Мүсіндер, мозаикалар және қабырға суреттері сияқты тұрақты инсталляциялар, сондай-ақ жарық қораптарында көрсетілген фотосуреттер адамдарды жаппақ көліктерді пайдалануға ынталандырады. Бұған қоса, станцияларда және пойыздардағы пайдаланылмаған жарнама орындарында орналасқан тапсырыс бойынша жасалған өнер туындылары мен "өнер карталары" да бар, олардың кейбіреулерінде өлеңдер де жазылған. Кейбір туындылар Элизабет Мюррейдің "Blooming" сияқты әйгілі суретшілерге тиесілі, ол Лексингтон авенюі/59-шы көше станциясында қойылған.

Қолжетімділік

Жүйенің көп бөлігі 1990 жылға дейін, Мүгедектерге арналған заң (ADA) күшіне енген жылға дейін салынғандықтан, Нью-Йорк қаласының көптеген метро станциялары мүгедектерге қолжетімді болу үшін жоспарланбаған. Содан бері, ADA талаптарына сәйкес келу үшін жаңа салынған станцияларда лифттер орнатылды. Көптеген жердегі станцияларға ADA стандарттарына сәйкес келу үшін аз ғана өзгеріс енгізу қажет болды. MTA жоғары трафиктік және/немесе географиялық тұрғыдан маңызды "негізгі станцияларды" анықтады, олар кең ауқымды жөндеуден өткен кезде ADA талаптарына сәйкес болуы керек. 2018 жылғы мәліметтер бойынша, жүйедегі барлық станциялардың 119-ы қолжетімді; олардың көпшілігі AutoGate жүйесімен жабдықталған. Стейтен-Айленд теміржолының бес станциясына қолжетімділік бар. ADA талаптарына сәйкес келмейтін, бірақ платформалық және басқа да бір платформадағы ауысулар бар тағы 16 станция бар. Дегенмен, MTA бұл станциялардағы пойыз вагондары мен платформа арасындағы кеңістік ADA-да белгіленген максималды шектен асып кетуі мүмкін екенін ескертті. Кез келген музыкант немесе артист метроның вестибюльдерінде және платформаларында өнер көрсетуге болады. Платформаларда күшейткіш құралдарды пайдалануға рұқсат жоқ, себебі бұл MTA саясатының бөлігі: Цитата| Нью-Йорк қалалық транзиті (NYCT) [ ] метро станцияларындағы еркін өрнек берудің мынадай түрлерін рұқсат етеді: "Халыққа сөз сөйлеу; жазбаша материалдарды тарату; қайырымдылық, діни немесе саяси мақсаттар үшін ақша жинау; және суретшілердің өнер көрсетулері, соның ішінде сыйлықтарды қабылдау". 1987 жылдан бері MTA "Music Under New York" (MUNY) бағдарламасын қолдап келеді, онда көше музыканттары бәсекеге қатысып, жоғары трафиктік орындарға тағайындалады. Жыл сайын өтініштер қаралып, шамамен 70 талапкер іріктеліп, тікелей эфирде өтетін кастингке қатысу үшін шақырылады. Қазіргі таңда МУНИ бағдарламасына 100-ден астам жеке орындаушы мен топ қатысып, транзиттік жүйедегі 25 орында апта сайын 150-ден астам концерт өткізеді. Мысалы, музыкалық аралық аспапты орындайтын Наталья Паруз Юнион-скверде өнер көрсетеді.

Дәретханалар

Метрода дәретханалар сирек кездеседі. 2010 жылы жүйедегі 468 станцияның 81-інде 133 ашық дәретхана болған. Бұрын көпшілікке ашық болған көптеген станциялардағы дәретханалар жабылып, қоймаға немесе қызметкерлердің пайдалануына берілді. 42-ші көшедегі Порт Автобустық Терминалы, Чемберс көшесі, 57-ші көшедегі Седьмая авеню, Кони-Айленд – Стилвелл авеню және Лексингтон авеню / 59-шы көше сияқты бірнеше ірі станцияларда жұмыс істейтін дәретханалар бар. Нью-Йорк метросындағы дәретханалардың көпшілігі экспресс және ауысу станцияларында, мүгедектерге қолжетімді станцияларда және терминалдарда орналасқан, бірақ аталған станциялардың барлығында дәретханалар жоқ. Жаңа метро станцияларында да дәретханалар бар, мысалы, 34-ші көшедегі Хадсон Ярдс (IRT Flushing Line) және екінші авенюдегі үш станцияда. 2010 жылдары МТА бұрын жабық болған дәретханаларды "жөндеуден" өткізіп қайта ашуды жоспарлады. 2020 жылы Нью-Йоркте COVID-19 пандемиясы салдарынан жүйедегі барлық дәретханалар жабылды. 2022 жылы, пойыздарда адам қалдықтары табылған "ластанған пойыз" оқиғаларының саны күрт өскеніне қарамастан, бұл дәретханалар жабық күйінде қалды. МТА 2023 жылдың қаңтарында сегіз станциядағы дәретханаларды қайта ашты. Ол кезде жүйедегі 472 станцияның 69-ында дәретханалар болды, ал жүйе бойынша барлығы 163 дәретхана жұмыс істеді. 2024 жылғы мәліметтер бойынша, жүйе бойынша 58 ашық дәретхана бар.

Кішігірім сауда

Кейбір платформаларда газет стендтері бар, олар газеттер мен тағамдар сияқты түрлі тауарларды сатады. МТА таңдалған станцияларда, соның ішінде Таймс-сквер – Порттық басқарма кешенінің және 42-ші көшедегі Брайант паркіндегі Алтыншы авенюдің вестибюльдерінде ақы төленетін аймақтарда сауда орындарын орнатты. МТА мәліметінше, Нью-Йорк метрополитенінде 345 сауда орны бар, ол 2009 жылы мемлекетке 70 миллионнан астам АҚШ доллары жалға төлемі мен лицензиялық алымдар түсірді. МТА метро жүйесінде көбірек түрлі саудагерлер мен сатушыларды дүкен ашуға тартуға жұмыстарын жалғастыруда. 2017 жылғы мәліметтер бойынша, жүйеде 111 газет стенді бар, оның 20-сы бос. Бұл сол жылы ашылған Екінші авеню метрополитеніндегі үш бос стендті де қамтиды.

Жарықтандыру

Метро жүйесі бастапқыда қыздырғыш шамдарды қолданды; алғашқы қыздырғыш шамдар 1904 жылы алғашқы метро желісінің ашылуымен бірге орнатылды. Бір кезде метрода 50-ге жуық қыздырғыш шамның түрі қолданылған. Жарықтандыру құрылғыларын ұрлаудың алдын алу үшін Нью-Йорк метросы кері бұралатын шамдарды пайдаланды, оларды тұрғын үй шамдарына бұрауға болады. Жылдар өте келе, станциялардағы барлық қыздырғыш шамдар флуоресцентті шамдарға алмастырылды. 2024 жылы МТА қауіпсіздік шарасы ретінде 2026 жылға дейін метро жүйесінің барлық станцияларына 150 000 LED шам орнататынын хабарлады. Адамдарды жолға секіруден тиысу үшін бірнеше метро станцияларында көк түсті шамдар орнатылған.

Байланыстар

Жедел транзит және теміржол байланыстары Amtrak, Long Island Rail Road, AirTrain JFK, Metro North Railroad, New Jersey Transit және PATH белгіленген станцияларда қолжетімді. Стейтен-Айленд паромдарына және NYC Ferry, NY Waterway және New York Water Taxi сияқты жекеменшік паромдарға, сондай-ақ Порт Авторитеті Автобус терминалы мен Джордж Вашингтон көпірі Автобус терминалындағы қалааралық және қалалық автобус бағыттарына да қосылу мүмкіндігі бар. MTA New York City Transit автобустарына (Select Bus Service автобустық жедел қызметі қоса), MTA Bus Company, Nassau округының NICE автобустарына және Westchester округының Bee Line автобустарына MetroCard арқылы тегін ауысуға болады.

Станцияларды басқару

2018 жылы Нью-Йорк қалалық көлік басқармасының президенті Энди Байфорд «топтық станция менеджерлері» бағдарламасын енгізді, онда 24 адам 25 станцияға дейін бақылау үшін жұмысқа қабылданатын болды. Бұл бұрынғы жүйеге қарамастан, онда станция менеджерлері 100 станцияға дейін жауапты болатын. Топтық станция менеджерлері негізінен жөндеу және операцияларды үйлестірумен, сондай-ақ өз қарауындағы әр станцияда клиенттерге қызмет көрсетумен айналысты. 2020 жылдың басына дейін осы топтық станция менеджерлері 62 000-нан астам мәселені шешті.