Кіріспе
Алжирлік саясаткер Ахмед Зауи (أحمد الزاوي, 26 қараша 1961 жылы туған) – алжирлік босқын. Ол 2002 жылдың 4 желтоқсанында Жаңа Зеландияға келді және босқын мәртебесі сұрады. 2007 жылдың қыркүйегінде Қауіпсіздік қызметінің қарсылығы алынып тасталды, соның арқасында ол Жаңа Зеландияда қалуға мүмкіндік алды. 2014 жылы ол Жаңа Зеландия азаматтығын алды.
Ahmed Zaoui (أحمد الزاوي born 26 November 1961) is an Algerian refugee. He arrived in New Zealand on 4 December 2002 where he sought refugee status. Objections from the Security Intelligence Service were withdrawn in September 2007, allowing him to remain in New Zealand. He was granted New Zealand citizenship in 2014.
1991 жылға дейін
Ахмет Зауи Алжирдің Джельфа вилаясындағы Эль-Идрисияда он баланың бірі болып дүниеге келді және әкесі – сүнни мұсылман имамы болған. Оның отбасы ол кішкентай кезінде Медея қаласына көшіп барды. Орта мектепті бітіргеннен кейін 1980-1985 жылдар аралығында Сауд Арабиясының Эр-Рияд қаласындағы Имам Мұхаммед ибн Сауд Ислам университетіне оқуға түсіп, бакалавр дәрежесін алды. Осы жылдары ол алжирлік әйелге құда түсіп, үйленді. Еліне оралғаннан кейін Алжир университетінде аспирантураны бітіріп, имам қызметін атқарды, сондай-ақ Алжир университетінде теологиядан доцент болып жұмыс істеді.
1991-2000: Алжир және Еуропа
1991 жылы Алжир тәуелсіздік алғаннан бері алғашқы көппартиялық сайлауын өткізді. Ахмед Зауи Ислам құтқару майданының (Front Islamique du Salut немесе FIS) кандидат ретінде қатысты. Бірақ, үкімет 1991 жылғы сайлаудың бірінші турындағы нәтижелер FIS жеңіске жететінін көрсеткеннен кейін, исламисттік партия демократияны жояды деген опасымен сайлауды тоқтатты. Үкімет FIS-ті тыйым салып, мыңдаған мүшелерін қамауға алғаннан кейін, исламисттік партизандық күштер жылдам пайда болып, үкіметке және оның қолдаушыларына қарсы қарулы күреске шықты, бұл Алжир азаматтық соғысына ұласты. 1993 жылы Зауи Еуропаға қашып кетті. Алжир үкіметі оны қатысусыз сотқа тартып, айып тақты. Ол 1996 жылдың мамырында «мемлекеттік институттарды тұрақсыздандыру және халықты қорқыту мақсатында террористік ұйым құрғаны» және 1997 жылдың ақпанында «мемлекетке қарсы қастандық жасағаны, қылмыстық сөздер таратқаны, қарулы көтеріліске шақырғаны, кісі өлтірулер мен мүлікті жоюға қатысқаны» үшін кінәлі деп танылды. Екі айыптың да жазасы – өмір бойына бас бостандығынан айыру. Интерполдың хабарламаларын толық емес деп есептеп, Зауи алты өмір бойына және екі өлім жазасы бар екенін мәлімдеді, бұл туралы Жаңа Зеландияның босқын мәртебесін анықтау органы (RSAA) растады. Адам құқықтарын қорғайтын ұйымдар Алжирдегі сот процестерін әділдіктің негізгі принциптерін бұзғаны үшін сынады. 1994 жылдың наурыз айында Бельгия оны «қылмыстық ұйымның жетекшісі немесе ұйымдастырушысы» және жалған паспорттарды пайдаланғаны үшін екі бап бойынша айыптады. Ол алғашқы сотта ақталды, бірақ апелляциялық сотта айыпты деп танылып, төрт жылға шартты жаза алды. Белгиядағы үй қамауында болып, тек тұрған көшесімен ғана шектелген қозғалысы бар кезде, ол Швейцарияға заңсыз өтті. Швейцария билігі оның саяси қызметіне байланысты оған баспана беруден бас тартты және Зауи мен оның отбасын Буркина-Фасоға депортациялау туралы келісім жасады, сонымен бірге Зауиге ай сайын 1500 швейцариялық франк көмек ақшасы берді.
2000-2002: Азияға, содан кейін Жаңа Зеландияға саяхат
Зауи 2000 жылы Буркина-Фасодан үй-бүлөсімен Малайзияға көшіп барды. Ол эмиграциядағы FIS қызметінде саяси белсенділікпен айналысты. 2001 жылы Франция оны «террорлық актілерді дайындау мақсатындағы қылмыстық ұйымға қатысқандығы» үшін қатысусыз соттады. Малайзияда болған кезінде Алжир полиция қызметінің басшысы Малайзия полициясының әдістерін тамашалау үшін келді. Зауи мұның сылтау ғана екенін, ал нақты себебі Малайзияда оның болуы және Малайзия билігінің оны ұстауға дайындалып жатқаны деп ойлады. Ол Малайзиядан кетуге шешім қабылдады және 2 желтоқсан 2002 жылы Вьетнам арқылы Жаңа Зеландияға Оңтүстік Африка паспортының жалған нұсқасымен келді.
Жаңа Зеландиядағы түрме
Жаңа Зеландияға жол тартқанда Зауи өзінің жалған Оңтүстік Африка паспортын жоюға әрекеттенді, ал елге келгеннен кейін босқын мәртебесіне үміткерлік етті. Оның жеке басы бастапқыда құпия сақталғанмен, оның аты заңсыз түрде бұқаралық ақпарат құралдарына таратылып, саяси пікірталас пен медианың қатаң бақылауына түсті. Жаңа Зеландия иммиграциялық қызметінің Босқын мәртебесі жөніндегі бөліміне (RSB) бірінші рет берген өтініші қабылданбады. Оның қуғын-сүргіннен қорқуы анықталғанмен, Жаңа Зеландияның қауіпсіздік қызметі (SIS) берген мәліметтерге және Бельгиядағы сот үкіміне сүйене отырып, оның қатысты болуы мүмкін деген күдік туды, сондықтан ол мәртебеден шеттетілді. SIS 2003 жылғы наурыз айында қауіптілік туралы сертификат берді. Зауи сертификатты қайта қарауды сұрады. 2004 жылғы ақпандағы Жоғарғы соттың шешімімен SIS өзінің айыптауларының мазмұнын Зауидің адвокаттарына беруге міндеттелді, олар бұл ақпаратты бұқаралық ақпарат құралдарына жеткізді. Мазмұнда SIS жариялауға міндетті емес құпия ақпарат болған жоқ. Зауидің адвокаттары мазмұнға қатысты нақты жауап берді. Қамауға алынғаннан кейін ол бастапқыда он ай бойы ең қауіпті Paremoremo түрмесінде "қарым-қатынассыз режимде" ұсталды. Зауи мен оның қолдаушылары бұл оқшаулану екенін айтса, Түзету департаменті мұны "аңыз" деп жоққа шығарды. Алайда, 2003 жылғы қазан айында оның ісі қайта қаралып, "сот процесінің аяқталуына дейін күтілетін уақыт" ескеріліп, Зауи орташа қауіпсіздіктегі Окленд алдын ала тергеу түрмесіне ауыстырылды, онда ол "қалыпты қарым-қатынас режиміне" орналастырылды.
Босқын мәртебесі
2003 жылдың тамызында босқын мәртебесін сақтау жөніндегі апелляциялық орган оның Бельгиядағы және Франциядағы сот процестерін "қауіпсіз емес" деп жариялады және Зауиге босқын мәртебесін берді. Зауидің шағымын бағалау үшін қолжетімді ақпарат туралы пікір білдірген RSAA, "ақпараттың өте шектеулі болғанына және оның бір бөлігінің күмәнді сипатта болғанына таңқалдық" деді, сондай-ақ "ол, Босқын туралы конвенцияның 1F бабына сәйкес, оны қорғаудан шығаруға негіз болатын зорлық-зомбылық немесе терроризм актісіне қатысқандығын, оны ұйымдастырғандығын немесе бағыттап, қатысқандығын дәлелдемейді" деп мәлімдеді.
Convention."
Саяси назар және атақты іс
Бұл оқиға бұқаралық ақпарат құралдары мен саяси шеңберде кеңінен талқыланды. Жаңа Зеландия үкіметі Зауиге қатысты қабылданған шараларды қорғады және оның сенімді қауіп төндіретіні туралы ақпаратқа ие екенін мәлімдеді. 2004 жылдың қыркүйегінде премьер-министр Хелен Кларктың кеңсесі Зауидің «Әл-Қаида» ұйымымен байланысы бар екенін айтты, бірақ Кларк кейіннен бұл мәлімдемеден бас тартып, кеңсесінің «бұл байланысты көрсетуде шамадан тыс кеткен болуы мүмкін» екенін жеткізді. Жаңа Зеландияның бірінші партиясы Зауидің пана сұрауын сынап, ал «Жасылдар» партиясы оның түрмеге қамалуы мен депортация қаупіне себеп болған процестерге қарсы шықты. 2004 жылдың 20 қазанында оның көптеген қолдаушылары Веллингтондағы Beehive фойесінде оның өмірбаянына арналған кітаптың тұсаукесеріне қатысты. 2005 жылдың қазан айында Зауи түрмеде отырған кезінде жазған 24 өлеңнен тұратын «Көшпелі құстар» атты кітабын жариялады. Өлеңдер араб және ағылшын тілдерінде жазылған. 25-ші өлең, «Ол қайтып келеді, мен күтіп отырамын», «Жаңа Зеландияның ең жақсы өлеңдері 2004» жинағының редакторы Эмма Нилдің пікірінше, 2004 жылдың ең маңызды жаңа зеландиялық өлеңі деп танылды. Оның ісіне көптеген белгілі тұлғалар мен көрнекті жаңа зеландиялықтардың назары ауды. Ол Дейв Доббиннің «Welcome Home» әнінің бейнеклипінде түсті және Жаңа Зеландия музыкалық сыйлықтары салтанатында Доббинмен бірге сахнада өнер көрсетті.
Кепіл
2004 жылғы 9 желтоқсанда Жаңа Зеландияның Жоғарғы соты Зауиге босатуға кепілдік берді. Мемлекеттік айыптаушының қарсылығына қарамастан, сот оған Окленд қаласының орталығындағы Доминикан монастырында тұруға рұқсат берді. Ол аптасына екі рет полицияға тіркеліп, әр түнді сағат 22:00-ден 06:00-ға дейін монастырьта өткізуге міндетті болды.