Кіріспе

11 ғасырдағы Еуропадағы шайқас

Валь-эс-Дюна шайқасы 1047 жылы нормандық герцог I Вильгельм мен француз королі I Генрихтың біріккен күштері, I Вильгельмнің туысы Брионн графы Гю бастаған бірнеше көтерілісші норман барондарына қарсы болды. Шайқаста жеңіске жеткенінің нәтижесінде Вильгельм өзінің титулын сақтап, герцогтігінің батыс жартысын бақылауында ұстап тұрды.

Өмірбаян

1035 жылы Уильям алдыңғы герцог Роберт I-нің жеті жасар заңсыз ұлы ретінде титулын мұраға алды. Вильгельмнің бірнеше туыстары (оның ішінде оның туысы Бургундиялық Гай) титулға өздерінің құқығы артық деп есептеді, бірақ Вильгельм король Генрих I және басқа да ықпалды дворяндардың қолдауын алды. 1046 жылы Вильгельмнің кейбір жаулары соңғы рет шабуыл жасауға бел буды. Котентин түбегіндегі Валоньеге жақын жерде жасалған шабуыл сәтсіз аяқталғаннан кейін, бүлікшіл дворяндар – Бургундиялық Гай, Сен-Саувердің Нель II, Бессиннің Раннульф, Тюридің Ральф Тессон, Плессистің Гримоалд және Креулидің Хамон Дентатус (Хаймо) шамамен 25 000 адамнан тұратын әскер жинады. Шабуылдан құтылғаннан кейін Вильгельм Пуассидегі король Генрихтің сарайына тікелей барып, корольға өзінің адал вассалына қарсы көтеріліс – өзіне қарсы көтеріліс екенін еске салды. Вассалын және одақтасын қорғауға ниеттенген король Генрих Нормандияға жорық жасау үшін шамамен 10 000 сарбаз жинады.

Шайқас

1047 жылдың жазында Генрих патшаның әскері көтерілісшілердің аумағының ортасында, Каен қаласының жанында герцог Вильгельмнің (Жеңімпаз) әлдеқайда кіші Норман әскерімен бірікті. Шайқастың басында Ральф Тессон кімге адал екенін түсінді, содан кейін ол және оның әскері жақтарын ауыстырып, патша әскеріне қосылып, көтерілісшілерге артынан шабуыл жасады. Келесі күні әскерлер қазіргі Контевиль қаласының жанындағы Вал-эс-Дюна жазығында шайқасты. Шайқас негізінен атты әскерлердің шайқасынан тұрды. Көтерілісшілер әскері патша әскерінен сандар жағынан көп болғанымен, соңғысының үйлесімділігі мен басшылығынан мүресіз болды. Круллилік Хаймо (Хаймон немесе Хамо Дентат) Генрих патшаны аттан түсірді, бірақ оны жарақаттауға үлкермей қайтыс болды. Бірнеше шайқаста жеңілгеннен кейін, көтерілісшілер әскері ыдырап, үрейленіп, батысқа қашты. Патша әскері тызды қуып, мыңдаған көтерілісшілерді өлтіріп, олардың әскерінің қалдықтарын Атис бекінісі мен Флери-сюр-Орне маңындағы Орне өзеніне дейін қуды. Көзі куәгер болғандардың бірі жазғандай, Орне өзенінен өтуге тырысқан көтерілісшілердің денелері сонша көп болды, олар өзен ағысымен келе жатқанда Барбильон диірменін толығымен жапты. Бұл шайқас дәстүрлі түрде 10 тамызда болған деп есептеледі, бірақ бұл күнді растайтын нақты дәлел жоқ. Тарихшы Дэвид Дуглас 1047 жылдың басындағы күнді ұсынады, себебі қашқан әскердің суға батуы Орне өзенінің тасығандығын көрсетеді, бұл қыс немесе көктем мезгіліне нұсқайды. Алайда, Дэвид Бейтс бұл пікірге келіспейді, Орне өзенінің табиғаты суға батудың себебін түсіндіре алады дейді. Оның ойынша, шайқас әлдеқайда жаз айында болған.

Салдары

Патша әскері бүлікшілердің көп бөлігін батысқа қарай қуғанда, Бургундиялық Ги және оның аман қалған күштері шығыстағы жерлеріне қашып, Брионн қамалында бекінді. Енергиялық қоршауға қарамастан, Вильгельм 1050 жылға дейін қамалды бағындыра алмады, және сол уақытта Брионннен тыс жатқан герцогтығының шығыс үштен бірінде өкіметін орната алмады. Вал-эс-Дюн шайқасынан кейін Норман ақсүйектері арасында Вильгельмге қарсылық әлі де күшті болды, бірақ олар 1047 жылдың қазан айында Каенде «Құдайдың тыныштығын» жариялауға мәжбүр болды. Шіркеутің толық қолдауымен бекітілген бұл тыныштық, сәрсенбі кештен дүйсенбі таңға дейін жеке соғыстарға немесе жеке кек алуға тыйым салды. Бұл тыныштық Вильгельмге өзінің тағын және қоғамдық тәртіпті қорғауға арнайы құқықтар берді; ол, Генрих I патшамен бірге, бұл бұйрыққа бағынуға міндетті емес еді. Вильгельмнің жағдайы әлі де нашар болса да, Бургундиялық Ги әлі де қарсы тұрып тұрды және Вильгельм оған қарсы шыққан көптеген барондарды кешіруге мәжбүр болды, келесі ірі көтеріліске дейін бес жыл күтуге тура келді.