Уильям I, Нормандия герцогі, Англия королі (1028-1087). Өмірі, билікке келуі, қиындықтары мен Фландриямен әріптестігі туралы мақала. Тарих, Нормандия, Англия.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Англия королі, Нормандия герцогы (1028–1087 жж.)
King of England, Duke of Normandy (c. 1028–1087)
Уильям – Нормандия герцогы Роберт I мен оның сүйіктісі Герлеваның заңды емес ұлы. Оның заңсыз тууы мен жастығы, әкесінен кейін билікке келгенде оған қиындықтар туғызды, сондай-ақ оның билігінің алғашқы жылдарындағы анархия да осы қиындықтарға себеп болды. Балалық және жасөспірім шағында Норман аристократиясының мүшелері герцогтың билігін қолға алу үшін де, өз мүдделері үшін де күресті. 1047 жылы Уильям бүліктерді басып, герцогтықта өзінің билігін орнатуға кірісті, бірақ бұл процесс 1060 жылға дейін толыққан жоқ. 1050 жылдары Фландриялық Матильдаға үйленуі оған көршілес Фландрия графтығында қуатты одақтас әкелді. Уильям үйленгеннен кейін өзінің жақтастарын Норман шіркеуінің епископтары мен аббаттары етіп тағайындады. Оның билігін нығайтуы оған көкжиегін кеңейтуге мүмкіндік берді және 1062 жылға қарай көршілес Мэн графтығын бағындырды. 1050-ші және 1060-шы жылдардың басында Уильям баласыз қалған Эдуард Исповедник иеленген Англия тағына талапкер болды, ол оның жетінші туысы еді. Басқа да талапкерлер болды, соның ішінде Эдуардтың өлімі алдында (1066 жылдың қаңтарында) король деп танылған күшті ағылшын графы Гарольд Годвинсон. Эдуард бұрын оған тақты уәде еткенін және Гарольд оның талабын қолдауға ант бергенін дәлелдеп, Уильям үлкен флот құрастырып, 1066 жылдың қыркүйегінде Англияға басып кірді. Ол 1066 жылдың 14 қазанында Гастингс шайқасында Гарольдты жеңіп, өлтірді. Одан кейін әскери күш-жігер жұмсағаннан соң, Уильям 1066 жылдың Рождество күні Лондонда король болып тағайындалды. Ол 1067 жылдың басында Нормандияға қайтып оралғанға дейін Англияны басқаруға дайындық жасады. Бірнеше сәтсіз көтерілістер болды, бірақ 1075 жылға қарай Уильямның Англиядағы билігі нығайып, оған өзінің билігінің көп бөлігін континенттік Еуропада өткізуге мүмкіндік берді. Уильямның соңғы жылдары континенттік иеліктеріндегі қиындықтармен, ұлы Робертпен қарым-қатынастағы мәселелермен және даниялықтардың Англияға басып кіру қаупімен байланысты болды. 1086 жылы ол "Domesday Book" құрастыруға бұйрық берді, бұл Англиядағы барлық жер иеліктерін, соғысқа дейінгі және қазіргі иелерімен бірге тізімдеген толық зерттеу. Ол 1087 жылдың қыркүйегінде Солтүстік Франциядағы жорық кезінде қайтыс болды және Кан қаласында жерленді. Англиядағы оның билігі қамалдар салумен, жаңа Норман аристократиясын қоныстандырумен және ағылшын дін қызметкерлерінің құрамындағы өзгерістермен ерекшеленді. Ол өзінің иеліктерін бірыңғай империяға біріктіруге тырыспады, керісінше, әр бөлігін жеке басқарды. Оның қайтыс болғаннан кейін жерлері бөлінді: Нормандия Робертке, ал Англия оның екінші аман қалған ұлы Уильям Руфусқа бұйырды.
William was the son of the unmarried Duke Robert I of Normandy and his mistress Herleva. His illegitimate status and youth caused some difficulties for him after he succeeded his father, as did the anarchy which plagued the first years of his rule. During his childhood and adolescence, members of the Norman aristocracy battled each other, both for control of the child duke, and for their own ends. In 1047, William was able to quash a rebellion and begin to establish his authority over the duchy, a process that was not complete until about 1060. His marriage in the 1050s to Matilda of Flanders provided him with a powerful ally in the neighbouring county of Flanders. By the time of his marriage, William was able to arrange the appointment of his supporters as bishops and abbots in the Norman church. His consolidation of power allowed him to expand his horizons, and he secured control of the neighbouring county of Maine by 1062. In the 1050s and early 1060s, William became a contender for the throne of England held by the childless Edward the Confessor, his first cousin once removed. There were other potential claimants, including the powerful English earl Harold Godwinson, whom Edward named as king on his deathbed in January 1066. Arguing that Edward had previously promised the throne to him and that Harold had sworn to support his claim, William built a large fleet and invaded England in September 1066. He decisively defeated and killed Harold at the Battle of Hastings on 14 October 1066. After further military efforts, William was crowned king on Christmas Day, 1066, in London. He made arrangements for the governance of England in early 1067 before returning to Normandy. Several unsuccessful rebellions followed, but William's hold was mostly secure on England by 1075, allowing him to spend the greater part of his reign in continental Europe. William's final years were marked by difficulties in his continental domains, troubles with his son, Robert, and threatened invasions of England by the Danes. In 1086, he ordered the compilation of the Domesday Book, a survey listing all of the land holdings in England along with their pre Conquest and current holders. He died in September 1087 while leading a campaign in northern France, and was buried in Caen. His reign in England was marked by the construction of castles, settling a new Norman nobility on the land, and change in the composition of the English clergy. He did not try to integrate his domains into one empire but continued to administer each part separately. His lands were divided after his death: Normandy went to Robert, and England went to his second surviving son, William Rufus.
Өмірбаян
Нормандияға алғаш рет 8 ғасырдың соңында шабуылдар жасала бастады. Скандинавиялық тұрақты қоныстану 911 жылға дейін болды, онда викинг басшыларының бірі Ролло мен Франция королі Шарль Жасыл Роллоға Руан графтығын беру туралы келісімге келді. Руан маңындағы жерлер кейінірек Нормандия герцогтығының ядросына айналды. 10 ғасырдың соңында Англияға скандинавиялық шабуылдар жаңадан басталғанда Нормандия база ретінде қолданылған болуы мүмкін, бұл Англия мен Нормандия арасындағы қарым-қатынасты нашарлатқан болар еді. 1002 жылы Англия королі Этельред Безумдық Нормандия герцогы Ричард II-нің қарындасы Эмманы екінші әйелі етіп алды. Данияның Англияға шабуылдары жалғасты, және Этельред Ричардтан көмек сұрап, 1013 жылы Дания королі I Свейн Этельредті және оның отбасын Англиядан қуғанда Нормандияға қашқан болатын. 1014 жылы Свейннің қайтысы Этельредтің отанына оралуына мүмкіндік берді, бірақ Свейннің ұлы Кнут Этельредтің оралуына қарсылық көрсетті. Этельред 1016 жылы күтпеген жерден қайтыс болды, ал Кнут Англияның королі атанды. Этельред пен Эмманың екі ұлы, Эдвард пен Альфред, аналары Эмма Кнуттың екінші әйелі болғаннан кейін Нормандияға жер аударылды. 1035 жылы Кнут қайтыс болғаннан кейін Англия тағына оның бірінші әйелінен туған ұлы Харольд Харфут отырды, ал Эммадан туған ұлы Хартакнут Дания королі болды. Англияда тұрақсыздық сақталды. Альфред 1036 жылы анасына барып, Харольдты патшалыққа таласу үшін Англияға оралды. Бір деректерде Уэссекс графы Годвин Альфредтің кейінгі өліміне кінәлі деп айтылса, енді біреулер Харольдты айыптайды. Эмма 1040 жылы Харольд қайтыс болғанға дейін Фландрияда жер аударылды, содан кейін Хартакнут патша болды, ал оның жартылай інісі Эдвард Хартакнуттан кейін Англияға келді; Эдвард Хартакнуттың 1042 жылғы маусымдағы қайтысынан кейін король деп жарияланды. Ол Ричард II-нің ұлы Роберт I-нің жалғыз ұлы болды. Оның анасы Герлева Фалездік Фулберттің қызы болған; ол тері илеуші немесе бальзамдаушы болған болуы мүмкін. Роберт I 1027 жылғы 6 тамызда ағасы Ричард III-ті герцогтік орнынан ығыстырды. Нормандиядағы жағдай тұрақсыз болды, өйткені ақсүйек отбасылар шіркеуді тонады, ал Бретаньнің Алан III герцогтікке қарсы соғыс жүргізді, мүмкін, оны бағындыруға тырысқан. 1031 жылға қарай Роберт көптеген ақсүйектердің қолдауын алды, олардың көпшілігі Уильямның өмірінде маңызды рөл атқарды. Олардың арасында герцогтің ағасы Роберт, бастапқыда герцогке қарсы болған Руан архиепископы; Ричард I-нің әйелі Гуннордың туысы Осберн; және Ричард I-нің немересі Брионнның Гилберт болды. Билікке келгеннен кейін Роберт солтүстік Францияда әлі де жер аударылып жүрген ағылшын князьдері Эдвард пен Альфредке Норманның қолдауын жалғастырды.
Norsemen first began raiding in what became Normandy in the late 8th century. Permanent Scandinavian settlement occurred before 911, when Rollo, one of the Viking leaders, and King Charles the Simple of France reached an agreement ceding the county of Rouen to Rollo. The lands around Rouen became the core of the later duchy of Normandy. Normandy may have been used as a base when Scandinavian attacks on England were renewed at the end of the 10th century, which would have worsened relations between England and Normandy. In an effort to improve matters, King Æthelred the Unready took Emma, sister of Richard II, Duke of Normandy, as his second wife in 1002. Danish raids on England continued, and Æthelred sought help from Richard, taking refuge in Normandy in 1013 when King Swein I of Denmark drove Æthelred and his family from England. Swein's death in 1014 allowed Æthelred to return home, but Swein's son Cnut contested Æthelred's return. Æthelred died unexpectedly in 1016, and Cnut became king of England. Æthelred and Emma's two sons, Edward and Alfred, went into exile in Normandy while their mother, Emma, became Cnut's second wife. After Cnut's death in 1035, the English throne fell to Harold Harefoot, his son by his first wife, while Harthacnut, his son by Emma, became king in Denmark. England remained unstable. Alfred returned to England in 1036 to visit his mother and perhaps to challenge Harold as king. One story implicates Earl Godwin of Wessex in Alfred's subsequent death, but others blame Harold. Emma went into exile in Flanders until Harthacnut became king following Harold's death in 1040, and his half brother Edward followed Harthacnut to England; Edward was proclaimed king after Harthacnut's death in June 1042. efn|Although the chronicler William of Poitiers claimed that Edward's succession was due to Duke William's efforts, this is highly unlikely, as William was at that time practically powerless in his own duchy. He was the only son of Robert I, son of Richard II. His mother, Herleva, was a daughter of Fulbert of Falaise; he may have been a tanner or embalmer. Robert I succeeded his elder brother Richard III as duke on 6 August 1027. Conditions in Normandy were unsettled, as noble families despoiled the Church and Alan III of Brittany waged war against the duchy, possibly in an attempt to take control. By 1031 Robert had gathered considerable support from noblemen, many of whom would become prominent during William's life. They included the duke's uncle Robert, the archbishop of Rouen, who had originally opposed the duke; Osbern, a nephew of Gunnor the wife of Richard I; and Gilbert of Brionne, a grandson of Richard I. After his accession, Robert continued Norman support for the English princes Edward and Alfred, who were still in exile in northern France.
Қиындықтар
Вильгельм герцог болған кезде бірнеше қиындықтарға тап болды, соның ішінде заңсыз тууы мен жастығы: куәліктер оның сол кезде жеті немесе сегіз жаста болғанын көрсетеді. Ол үлкен ағасы, архиепископ Роберт және Франция королі Генрих І-нің қолдауын алды, бұл оған әкесінің герцогтығын мұраға алуға мүмкіндік берді. Герцогтіктегі тәртіпсіздік 1047 жылға дейін жалғасты, ал жас герцогты бақылауға алу билік үшін күрескендердің басымдықтарының бірі болды. Бастапқыда герцогты Бретаньдық Алан қорғады, бірақ Алан 1039 жылдың соңында немесе 1040 жылдың қазанында қайтыс болғаннан кейін, Брионндық Гилберт Вильгельмді өзіне алды. Гилберт бірнеше айдан кейін өлтірілді, ал тағы бір күзетші, Туршетил, Гилберт қайтыс болған кезде қаза тапты. Тағы бір күзетші, Осберн, 1040 жылдардың басында герцог ұйықтағанда Вильгельмнің бөлмесінде өлтірілді. Вильгельмнің анасының інісі Вальтер кейде жас герцогты шаруалардың үйлерінде жасыруға мәжбүр болды, бірақ бұл әңгіме Ордерик Виталистің қосымшасы болуы мүмкін. Тарихшы Элеонора Сёрл Вильгельмнің кейіннен мансабында маңызды рөл атқарған үш туысымен бірге өскенін болжайды – Вильгельм фит Осберн, Рожер де Бомон және Рожер Монтгомери. Вильгельмнің кәмелетке толмаған кезінде көптеген нормандық ақсүйектер жеке соғыстар мен жанжалдарға қатысқанмен, виконттар герцогтық үкіметті мойындады және шіркеулік иерархия Вильгельмді қолдады. Генрих жас герцогты қолдауын жалғастырды, бірақ 1046 жылдың соңында Вильгельмнің қарсыластары Төменгі Нормандияда көтеріліс ұйымдастырды, оған Котентин виконты Найжел және Бессен виконты Ранульф қолдау көрсетті, ал көтеріліс басшысы Бургундиялық Гай болды. Аңызға толы әңгімелерге сәйкес, Валоньдеде Вильгельмді ұстауға тырысты, бірақ ол қараңғылықта қашып, Генрих патшадан пана сұрады. 1047 жылдың басында Генрих пен Вильгельм Нормандияға оралды және Каенге жақын Вал-эс-Дюна шайқасында жеңіске жетті, бірақ шайқастың егжей-тегжейі аз жазылған. Пуатьелік Вильгельм шайқастың жеңісіне Вильгельмнің күш-жігері себеп болғанын мәлімдеді, бірақ бұрынғы жазбалар Генрих патшаның әскері мен басшылығының да маңызды рөл атқарғанын көрсетеді. Вал-эс-Дюна шайқасы Вильгельмнің герцогтықты басқарудағы бұрылыс болғанымен, ол дворяндыққа қарсы күрестің соңы емес еді. 1047 жылдан 1054 жылға дейінгі кезеңде соғыстар тоқтамай, 1060 жылға дейін дағдарыстар жалғасты.
William faced several challenges on becoming duke, including his illegitimate birth and his youth: the evidence indicates that he was either seven or eight years old at the time. He enjoyed the support of his great uncle, Archbishop Robert, as well as King Henry I of France, enabling him to succeed to his father's duchy. The anarchy in the duchy lasted until 1047, and control of the young duke was one of the priorities of those contending for power. At first, Alan of Brittany had custody of the duke, but when Alan died in either late 1039 or October 1040, Gilbert of Brionne took charge of William. Gilbert was killed within months, and another guardian, Turchetil, was also killed around the time of Gilbert's death. Yet another guardian, Osbern, was slain in the early 1040s in William's chamber while the duke slept. It was said that Walter, William's maternal uncle, was occasionally forced to hide the young duke in the houses of peasants, although this story may be an embellishment by Orderic Vitalis. The historian Eleanor Searle speculates that William was raised with the three cousins who later became important in his career – William fitzOsbern, Roger de Beaumont, and Roger of Montgomery. Although many of the Norman nobles engaged in their own private wars and feuds during William's minority, the viscounts still acknowledged the ducal government, and the ecclesiastical hierarchy was supportive of William. King Henry continued to support the young duke, but in late 1046 opponents of William came together in a rebellion centred in lower Normandy, led by Guy of Burgundy with support from Nigel, Viscount of the Cotentin, and Ranulf, Viscount of the Bessin. According to stories that may have legendary elements, an attempt was made to seize William at Valognes, but he escaped under cover of darkness, seeking refuge with King Henry. In early 1047 Henry and William returned to Normandy and were victorious at the Battle of Val ès Dunes near Caen, although few details of the actual fighting are recorded. William of Poitiers claimed that the battle was won mainly through William's efforts, but earlier accounts claim that King Henry's men and leadership also played an important part. Although the Battle of Val ès Dunes marked a turning point in William's control of the duchy, it was not the end of his struggle to gain the upper hand over the nobility. The period from 1047 to 1054 saw almost continuous warfare, with lesser crises continuing until 1060.
Билікті біріктіру
Вильгельмнің келесі күш-жігері Бургундиялық Гайға қарсы болды, ол Брионнедегі қамалын шегініп алды, оны Вильгельм қоршап алды. Ұзақ күрес соңында герцог Гуйді 1050 жылы елден қууға қол жеткізді. Анжу графының күшінің артуын тоқтату үшін Джеффри Мартель, әсіресе 1051 жылы Мэннің Хью IV қайтыс болғаннан кейін, Мэн графтығына билігін кеңейтуге тырысты. Мэнді бақылаудың кілті – Мэн мен Нормандия шекарасындағы Беллемді иеленген Беллем отбасының жерлері, сондай-ақ Аленсон және Домфронт бекіністері. Беллемнің жоғары тұрған билеушісі Франция королі болды, бірақ Домфронт Джеффри Мартельдің билігінде болды, ал герцог Вильгельм Аленсонның жоғары тұрған билеушісі еді. Үш түрлі жоғары тұрған билеушінің арасында стратегиялық тұрғыдан орналасқан Беллем отбасы, оларды бір-біріне қарсы ойнатып, дербестікке қол жеткізе алды. Мэннің Хью қайтыс болғаннан кейін Джеффри Мартель Мэнді басып алды, бұл Вильгельм мен король Генрих тарапынан қарсылыққа ұшырады. Ақырында олар Джеффриді графтықтан қууға қол жеткізді, соның нәтижесінде Вильгельм Беллем отбасының Аленсон мен Домфронт бекіністерін өзіне қаратуға мүмкіндік алды. Осылайша ол Беллем отбасының үстемдігін нығайтып, оларды нормандық мүдделерге сәйкес әрекет етуге мәжбүр етті. Алайда 1052 жылы король мен Джеффри Мартель Вильгельмге қарсы бірікті, сонымен қатар кейбір нормандық дворяндар Вильгельмнің күшінің артуына қарсылық көрсетуді бастады. Генрихтің бұл бетбұрысының себебі, әлдебір Нормандияға үстемдік ету ниеті болды, өйткені енді Вильгельмнің герцогтығын меңгеруі қауіп тудырды. Вильгельм 1053 жыл бойы өз дворяндарына қарсы, сондай-ақ Руанның жаңа архиепискобы Маугерге қарсы әскери шаралар жүргізді. 1054 жылдың ақпан айында король мен нормандық көтерілісшілер герцогтыққа екі жақты шабуыл жасады. Генрих Эвр графтығы арқылы негізгі күшті басқарды, ал корольдың жартылай бауыры Одо басқарған екінші топ шығыс Нормандияға шабуыл жасады. Вильгельм шабуылға қарсы әскерін екі топқа бөліп, күшін жинады. Біріншісін өзі басқарды және Генрихке қарсы шықты. Екіншісіне Вильгельмнің адал қолдаушылары, Эу графы Роберт, Уолтер Гиффард, Роджер Мортемер және Вильгельм де Варен сияқтылар кірді. Бұл екінші күш Мортемер шайқасында басқыншыларды жеңді. Бұл шайқас екі шабуылды тоқтатып қана қоймай, герцогтың діни қолдаушыларына архиепископ Маугерді қызметтен шеттетуге мүмкіндік берді. Мортемер Вильгельмнің герцогтықты бақылауындағы тағы бір маңызды кезеңді белгіледі, бірақ француз королі мен Анжу графымен қақтығысы 1060 жылға дейін жалғасты. Генрих пен Джеффри 1057 жылы Нормандияға тағы бір шабуыл жасады, бірақ Варавиль шайқасында Вильгельм оларды жеңді. Бұл Вильгельмнің өмірінде Нормандияға жасалған соңғы шабуыл болды. 1058 жылы Вильгельм Дрю графтығына басып кірді және Тильер-сюр-Авр мен Тимертті басып алды. Генрих Вильгельмді ығыстыруға тырысты, бірақ Тимерттің қоршауы екі жылға созылды, Генрихтің өлімімен аяқталды. 1060 жылы граф Джеффри мен корольдің өлімі Вильгельмге қарай билік тепе-теңдігінің өзгеруін бекітті. Вильгельмнің пайдасына әсер еткен факторлардың бірі – Фландрия графы Бальдуин V-тің қызы Фландриялық Матильдамен некесі болды. Бұл одақ 1049 жылы жасалды, бірақ Рим папасы IX Леон 1049 жылдың қазан айында Реймс соборында бұл некеге тыйым салды. Дегенмен, неке 1050-ші жылдардың басында, әлдебір папаның келісімінсіз өтті. Сенімді емес деректерге сәйкес, папаның келісімі 1059 жылға дейін алынбаған, бірақ 1050-ші жылдардағы папалық-нормандық қатынастар жақсы болғандықтан және нормандық дін қызметкерлері 1050 жылы Римге ешқандай кедергісіз бара алғандықтан, бұл келісім ертерек алынған болуы мүмкін. Папаның некеге келісімі Каенде екі монастырь құруды талап еткен көрінеді – біреуін Вильгельм, екіншісін Матильда салған. Бұл неке Вильгельмнің мәртебесін арттыруға көмектесті, өйткені Фландрия француз корольдік үйімен және неміс императорларымен байланысы бар Францияның ең қуатты аймақтарының бірі болды. Жазбаларда оның денелі, күшті және дауысы қалың болғаны туралы айтылады. Ол қартайғанша жақсы денсаулықта болды, бірақ кейінірек семізді. Ол басқалардың көтере алмайтын садақты тартып, ұзаққа шыдайтын күшке ие болды. Оның қалған сүйегінің арасынан табылып, зерттелген тібік сүйегінің нәтижесінде оның бойы шамамен 2 метр болғаны анықталды. Вильгельмнің басты хоббиі – аң аулау. Оның Матильдамен некесі өте жақын болған, оған адал болған – орта ғасырлық монарх үшін ерекше жағдай. Орта ғасырлық жазушылар Вильгельмді ашкөздігі мен қатыгездігі үшін сынаған, бірақ оның жеке діни сенімі замандастары тарапынан мақтауға ие болды. Оның құрамына сарайбасшылар, шарапшылар және маршалдар кіретін кеңесшілер тобы болды. Герцог герцогтықта үнемі саяхаттап, жарлықтарды бекітіп, кірістерді жинады. Кірістің көп бөлігі герцогтық жерлерден, сондай-ақ жол төлемінен және бірнеше салықтардан түсті. Бұл кіріс палата арқылы жиналды, ол үй шаруашылығының бөлімшелерінің бірі болды. 1035 жылдан 1066 жылға дейін нормандық аристократия кемінде жиырма жаңа монастырь құрды, оның ішінде Вильгельмнің Каендегі екі монастыры, герцогтықтағы діни өмірдің керемет өркендеуі.
William's next efforts were against Guy of Burgundy, who retreated to his castle at Brionne, which William besieged. After a long effort, the duke succeeded in exiling Guy in 1050. To address the growing power of the Count of Anjou, Geoffrey Martel, Geoffrey attempted to expand his authority into the county of Maine, especially after the death of Hugh IV of Maine in 1051. Central to the control of Maine were the holdings of the Bellême family, who held Bellême on the border of Maine and Normandy, as well as the fortresses at Alençon and Domfront. Bellême's overlord was the king of France, but Domfront was under the overlordship of Geoffrey Martel and Duke William was Alençon's overlord. The Bellême family, whose lands were quite strategically placed between their three different overlords, were able to play each of them against the other and secure virtual independence for themselves. On the death of Hugh of Maine, Geoffrey Martel occupied Maine in a move contested by William and King Henry; eventually, they succeeded in driving Geoffrey from the county, and in the process, William had been able to secure the Bellême family strongholds at Alençon and Domfront for himself. He was thus able to assert his overlordship over the Bellême family and compel them to act consistently with Norman interests. However, in 1052 the king and Geoffrey Martel made common cause against William at the same time as some Norman nobles began to contest William's increasing power. Henry's about face was probably motivated by a desire to retain dominance over Normandy, which was now threatened by William's growing mastery of his duchy. William was engaged in military actions against his own nobles throughout 1053, as well as with the new Archbishop of Rouen, Mauger. In February 1054 the king and the Norman rebels launched a double invasion of the duchy. Henry led the main thrust through the county of Évreux, while the other wing, under the king's half brother Odo, invaded eastern Normandy. William met the invasion by dividing his forces into two groups. The first, which he led, faced Henry. The second, which included some who became William's firm supporters, such as Robert, Count of Eu, Walter Giffard, Roger of Mortemer, and William de Warenne, faced the other invading force. This second force defeated the invaders at the Battle of Mortemer. In addition to ending both invasions, the battle allowed the duke's ecclesiastical supporters to depose Archbishop Mauger. Mortemer thus marked another turning point in William's growing control of the duchy, although his conflict with the French king and the Count of Anjou continued until 1060. Henry and Geoffrey led another invasion of Normandy in 1057 but were defeated by William at the Battle of Varaville. This was the last invasion of Normandy during William's lifetime. In 1058, William invaded the County of Dreux and took Tillières sur Avre and Thimert. Henry attempted to dislodge William, but the siege of Thimert dragged on for two years until Henry's death. The deaths of Count Geoffrey and the king in 1060 cemented the shift in the balance of power towards William. One factor in William's favour was his marriage to Matilda of Flanders, the daughter of Count Baldwin V of Flanders. The union was arranged in 1049, but Pope Leo IX forbade the marriage at the Council of Rheims in October 1049. The marriage nevertheless went ahead some time in the early 1050s, possibly unsanctioned by the pope. According to a late source not generally considered to be reliable, papal sanction was not secured until 1059, but as papal Norman relations in the 1050s were generally good, and Norman clergy were able to visit Rome in 1050 without incident, it was probably secured earlier. Papal sanction of the marriage appears to have required the founding of two monasteries in Caen – one by William and one by Matilda. The marriage was important in bolstering William's status, as Flanders was one of the more powerful French territories, with ties to the French royal house and to the German emperors. There are some written descriptions of a burly and robust appearance, with a guttural voice. He enjoyed excellent health until old age, although he became quite fat in later life. He was strong enough to draw bows that others were unable to pull and had great stamina. Examination of William's femur, the only bone to survive when the rest of his remains were destroyed, showed he was approximately 5 feet (2 m) in height. William's main hobby appears to have been hunting. His marriage to Matilda appears to have been quite affectionate, and there are no signs that he was unfaithful to her – unusual in a medieval monarch. Medieval writers criticised William for his greed and cruelty, but his personal piety was universally praised by contemporaries. which consisted of a group of officers including stewards, butlers, and marshals. The duke travelled constantly around the duchy, confirming charters and collecting revenues. Most of the income came from the ducal lands, as well as from tolls and a few taxes. This income was collected by the chamber, one of the household departments. from 1035 to 1066, the Norman aristocracy founded at least twenty new monastic houses, including William's two monasteries in Caen, a remarkable expansion of religious life in the duchy.
Ағылшын және континенттік мәселелер
1051 жылы Англияның баласыз патшасы Эдуард өзінің мұрагері ретінде Уильямды таңдаған сияқты. Уильям – Эдуардтың анасының інісі, Нормандия герцогі Ричард II-нің немересі болған. Эдуард 1043 жылы Годвиннің қызы Эдитке үйленген, ал Годвин Эдуардтың таққа талап етуіне қолдау көрсеткендердің бірі болған көрінеді. Дегенмен, 1050 жылға қарай патша мен граф арасындағы қарым-қатынас суынып, 1051 жылы Годвин мен оның отбасы Англиядан қуылды. Осы қуғыннан кейін Эдуард Уильямға тақты ұсынды. Годвин 1052 жылы әскермен елге оралды, патша мен граф арасында келісімге қол жеткізілді, граф пен оның отбасы жерлеріне қайта оралды, ал Эдуард Кентербери архиепискобы етіп тағайындаған нормандық Роберт Жюмиежді Винчестер епискобы Стигандпен алмастырды. Англия деректерінде архиепископ Роберттің Уильямға мұрагерлік уәдесін жеткізген елшілік туралы ешқандай мәлімет жоқ, ал оны айтқан екі нормандық дереккөз – Уильям Жюмиеж және Уильям Пуатье осы сапардың қашан болғаны туралы нақты мәлімет бермейді. 1062 жылы Мэн графы Герберт II қайтыс болды, ал Уильям үлкен ұлы Робертті Герберттің әпкесі Маргаретқа үйлендіріп, графтықты ұлы арқылы иеленді. Жергілікті ақсүйектер бұл талапқа қарсылық көрсетті, бірақ Уильям шабуыл жасап, 1064 жылға қарай аймақты бақылауға алды. 1065 жылы Уильям Ле-Ман епископтығына нормандықтарды тағайындады. Ол сондай-ақ ұлы Роберт Куртозға Анжудың жаңа графы, Бородақты Джеффриге құрмет көрсетуге рұқсат берді. Осылайша Уильямның батыс шекарасы қорғалды, бірақ Бретаньмен шекарасы әлі де қауіпсіз емес еді. 1064 жылы Уильям Бретаньға шабуыл жасады, бұл жорықтың мән-жайлары әлі де толыққанды белгілі емес. Дегенмен, оның нәтижесі Бретаньды тұрақсыздандырып, герцог Конан II-ні экспансияға емес, ішкі мәселелерге назар аударуға мәжбүр етті. 1066 жылы Конанның өлімі Уильямның Нормандиядағы шекарасын одан әрі нығайтты. Уильям Бретань жорығынан кейін, 1066 жылы Англияға шабуыл жасағанда қолдау көрсеткен кейбір бретондық ақсүйектердің де қолдауын алды. Англияда 1053 жылы граф Годвин қайтыс болды, ал оның ұлдары билікке жол ашты: Гарольд әкесінің графтығына ие болды, ал тағы бір ұлы Тостиг Нортумбрия графы болды. Кейіннен басқа ұлдарына да графтық атақтар берілді: 1057 жылы Гирт Шығыс Англия графы, ал Леофвин 1055 және 1057 жылдар аралығында Кент графы атанды. Кейбір деректерге сәйкес, Гарольд 1064 жылы Уильямның Бретань жорығына қатысып, жорық соңында Уильямның ағылшын тағына талап етуін қолдауға ант берген. Осы уақытта таққа тағы бір үміткер пайда болды – Эдмунд Айронсайдтың ұлы және Этельред II-нің немересі Эдвард 1057 жылы Англияға оралды. Ол оралғаннан кейін көп ұзамай қайтыс болса да, өзімен бірге екі қызы Маргарет пен Кристинаны және ұлы Эдгар Этелингті әкелді. 1065 жылы Нортумбрия Тостигке қарсы көтерілді, көтерілісшілер Тостигтің орнына Мерсия графы Эдвиннің кіші інісі Моркарды граф етіп таңдады. Гарольд, мүмкін, Эдвин мен Моркардың қолдауын алу үшін көтерілісшілерді қолдап, король Эдуардты Тостигтің орнына Моркарды тағайындауға көндірді. Тостиг әйелі Джудитпен бірге Фландрияға қуылды, Джудит Фландрия графы Бальдуин IV-нің қызы болған. Эдуард ауырып, 1066 жылдың 5 қаңтарында қайтыс болды. Эдуардтың өлім төсегінде не болғаны әлі де белгісіз. Эдуардтың өмірбаянына негізделген Vita Ædwardi-ден алынған бір әңгімеде оның қасында әйелі Эдит, Гарольд, архиепископ Стиганд және Роберт ФицВаймарк болған және король Гарольдты өзінің мұрагері етіп тағайындаған делінеді. Нормандық дереккөздер Гарольдтың келесі патша ретінде тағайындалғанын жоққа шығармайды, бірақ олар Гарольдтың анттары мен Эдуардтың бұрынғы уәдесі Эдуардтың өлім төсегінде өзгертілмейтінін мәлімдейді. Кейінгі ағылшын дереккөздерінде Гарольдты Англияның дін қызметкерлері мен ақсүйектері патша етіп сайлағандығы айтылады.
In 1051 the childless King Edward of England appears to have chosen William as his successor. William was the grandson of Edward's maternal uncle, Richard II of Normandy. Edward had married Edith, Godwin's daughter, in 1043, and Godwin appears to have been one of the main supporters of Edward's claim to the throne. By 1050, however, relations between the king and the earl had soured, culminating in a crisis in 1051 that led to the exile of Godwin and his family from England. It was during this exile that Edward offered the throne to William. Godwin returned from exile in 1052 with armed forces, and a settlement was reached between the king and the earl, restoring the earl and his family to their lands and replacing Robert of Jumièges, a Norman whom Edward had named Archbishop of Canterbury, with Stigand, the Bishop of Winchester. No English source mentions a supposed embassy by Archbishop Robert to William conveying the promise of the succession, and the two Norman sources that mention it, William of Jumièges and William of Poitiers, are not precise in their chronology of when this visit took place. Count Herbert II of Maine died in 1062, and William, who had betrothed his eldest son Robert to Herbert's sister Margaret, claimed the county through his son. Local nobles resisted the claim, but William invaded and by 1064 had secured control of the area. William appointed a Norman to the bishopric of Le Mans in 1065. He also allowed his son Robert Curthose to do homage to the new Count of Anjou, Geoffrey the Bearded. William's western border was thus secured, but his border with Brittany remained insecure. In 1064 William invaded Brittany in a campaign that remains obscure in its details. Its effect, though, was to destabilise Brittany, forcing the duke, Conan II, to focus on internal problems rather than on expansion. Conan's death in 1066 further secured William's borders in Normandy. William also benefited from his campaign in Brittany by securing the support of some Breton nobles who went on to support the invasion of England in 1066. In England, Earl Godwin died in 1053 and his sons were increasing in power: Harold succeeded to his father's earldom, and another son, Tostig, became Earl of Northumbria. Other sons were granted earldoms later: Gyrth as Earl of East Anglia in 1057 and Leofwine as Earl of Kent sometime between 1055 and 1057. Some sources claim that Harold took part in William's Breton campaign of 1064 and swore to uphold William's claim to the English throne at the end of the campaign, Meanwhile, another contender for the throne had emerged – Edward the Exile, son of Edmund Ironside and a grandson of Æthelred II, returned to England in 1057, and although he died shortly after his return, he brought with him his family, which included two daughters, Margaret and Christina, and a son, Edgar the Ætheling. In 1065 Northumbria revolted against Tostig, and the rebels chose Morcar, the younger brother of Edwin, Earl of Mercia, as earl in place of Tostig. Harold, perhaps to secure the support of Edwin and Morcar in his bid for the throne, supported the rebels and persuaded King Edward to replace Tostig with Morcar. Tostig went into exile in Flanders, along with his wife Judith, who was the daughter of Baldwin IV, Count of Flanders. Edward was ailing, and he died on 5 January 1066. It is unclear what exactly happened at Edward's deathbed. One story, deriving from the Vita Ædwardi, a biography of Edward, claims that he was attended by his wife Edith, Harold, Archbishop Stigand, and Robert FitzWimarc, and that the king named Harold as his successor. The Norman sources do not dispute the fact that Harold was named as the next king, but they declare that Harold's oath and Edward's earlier promise of the throne could not be changed on Edward's deathbed. Later English sources stated that Harold had been elected as king by the clergy and magnates of England.
Гарольдтың дайындықтары
1066 жылы 6 қаңтарда Харольд Эдуардтың жаңа нормандық стильдегі Вестминстер аббаттығында таж киді, бірақ осы рәсімді кім өткізгені туралы пікір таластар бар. Ағылшын деректері Йорк архиепископы Элдред рәсімді өткізді деп мәлімдейді, ал нормандық деректері таққа отырғызу рәсімін папалық каноникалық емес архиепископ саналған Стиганд жүргізді дейді. Харольдтың таққа деген құқығы толыққанды кепілді емес еді, себебі басқа да талапкерлер болды, мүмкін олардың ішінде оның қуылған інісі Тостиг те бар еді. Норвегия королі Харальд Хардрада да 1040 жылы Хартакнутпен келісім жасасқан король Магнус I-нің туысы және мұрагері ретінде таққа талапкер болды. Егер Магнус немесе Хартакнут мұрагерсіз қайтыс болса, екіншісі таққа отырады деп келісімде жазылған. Сонымен қатар, Пуатьелік Вильгельм герцогтың Папа Александр II-нің келісімін алып, сонымен қатар папалық туын да алғанын айтады. Шежіреші сондай-ақ герцогты Киелі Рим императоры Генрих IV және Дания королі Свейн II қолдады деп мәлімдейді. Алайда Генрих әлі кәмелетке толмаған еді, ал Свейн Харольдты қолдауы мүмкін, одан кейін Свейн Норвегия короліне қарсы көмектесе алады, сондықтан бұл мәлімдемелерге сақ болу керек. Александр жаулап алу сәтті аяқталғаннан кейін ғана папалық мақұлдауын бергенімен, басқа ешбір дерек жаулап алу алдында папаның қолдауы туралы айтпайды. efn|Бэйо тоқымасында Вильгельм әскерлерінің алып жүрген папалық туы бейнеленген болуы мүмкін, бірақ тоқымада оны осылай атамайды. Жаулап алудан кейінгі оқиғалар, оның ішінде Вильгельмнің тәубесі және кейінгі папалардың мәлімдемелері, папалық мақұлдау туралы айтылған сөздерге космерессіз қолдау көрсетеді. Нормандық мәселелермен айналысу үшін Вильгельм Нормандия үкіметін жаулап алу барысында әйеліне тапсырды.
Harold was crowned on 6 January 1066 in Edward's new Norman style Westminster Abbey, although some controversy surrounds who performed the ceremony. English sources claim that Ealdred, the Archbishop of York, performed the ceremony, while Norman sources state that the coronation was performed by Stigand, who was considered a non canonical archbishop by the papacy. Harold's claim to the throne was not entirely secure, as there were other claimants, perhaps including his exiled brother Tostig. King Harald Hardrada of Norway also had a claim to the throne as the uncle and heir of King Magnus I, who had made a pact with Harthacnut in about 1040 that if either Magnus or Harthacnut died without heirs, the other would succeed. William of Poitiers also relates that the duke obtained the consent of Pope Alexander II for the invasion, along with a papal banner. The chronicler also claimed that the duke secured the support of Henry IV, Holy Roman Emperor, and King Sweyn II of Denmark. Henry was still a minor, however, and Sweyn was more likely to support Harold, who could then help Sweyn against the Norwegian king, so these claims should be treated with caution. Although Alexander did give papal approval to the conquest after it succeeded, no other source claims papal support prior to the invasion. efn|The Bayeux Tapestry may depict a papal banner carried by William's forces, but this is not named as such in the tapestry. Events after the invasion, which included the penance William performed and statements by later popes, do lend circumstantial support to the claim of papal approval. To deal with Norman affairs, William put the government of Normandy into the hands of his wife for the duration of the invasion.
Тостиг пен Хардраданың шабуылдаулары
Тостиг Годвинсон мен Харальд Хардрада 1066 жылдың қыркүйегінде Нортумбрияға шапқындап, Йорк қаласының жанындағы Фулфорд шайқасында Моркар мен Эдвиннің басшылығындағы жергілікті әскерлерді жеңді. Король Гарольд олардың шабуылы туралы хабар алып, солтүстікке қарай жорық жасап, басып келгендерді жеңіп, 25 қыркүйекте Стэмфорд Көпірі шайқасында Тостиг пен Хардраданы өлтірді. Нормандар екі күннен кейін теңізге шығып, 28 қыркүйекте Англиядағы Певенси шығанағына қонды. Содан кейін Уильям бірнеше шақырым шығысқа қарай, Гастингс қаласына көшіп, ол жерде операциялық база ретінде қамал салды. Одан ол елдің ішін тонады және Гарольдтың солтүстіктен оралуын күтті, теңізден шалқап кетпеуге тырысты, себебі Нормандиямен байланыс жолы шамамен 200 миль (322 км) қашықтықта болды. Гарольд нормандарды тосыннан шабуылға алуға тырысқанмен, Уильямның барлаушылары герцогқа ағылшындардың келгенін хабарлады. Шайқасқа дейінгі нақты оқиғалар түсініксіз, көздерде қайшылықтар бар, бірақ барлығы Уильямның әскерін қамалынан шығарып, жауға қарай жылжуына келіседі. Гарольд Уильямның Гастингстегі қамалынан шамамен 6 миль (10 км) қашықтықтағы Сенлак төбесінде (қазіргі Батл, Шығыс Сассекс) қорғаныс позициясын алды. Шайқас 14 қазан күні сағат 9-да басталды және күні бойы жалғасты, бірақ оқиғалардың жалпы бағыты белгілі болса да, нақты мәліметтер көздердегі қайшылықты есептермен жасырылған. Екі жақта да шамамен тең сарбаз болғанмен, Уильямда атты және жаяу әскер, соның ішінде көптеген садақшылар болды, ал Гарольдта тек жаяу әскер және санаулы ғана садақшылар болды. Ағылшын әскері төбенің бойымен қалқан қабырғасын құрып, бастапқыда өте тиімді болды, сондықтан Уильямның әскері ауыр зиян шекті. Уильямның бретондық әскерлерінің бір бөлігі қорқып қашып кетті, ал ағылшын әскерінің бір бөлігі қашып бара жатқан бретондықтарды қуып, нормандық атты әскерлердің шабуылынан жойылғанға дейін қуды. Бретондықтардың қашуы кезінде нормандық әскерлерде герцог өлтірілгені туралы қауесет тарады, бірақ Уильям әскерлерін қайта жинауға үлкерді. Нормандар тағы екі рет шегініп, ағылшындарды қайтадан қууға мәжбүр етіп, нормандық атты әскерлердің қайта-қайта шабуылдарына ұшыратты. Қолда бар көздер түстен кейінгі оқиғалар туралы одан да шатастырылған, бірақ шешуші оқиға Гарольдтың өлімі болды, оның себебі туралы әртүрлі әңгімелер айтылады. Уильям Жюмиежский Гарольдты герцог өлтіргенін мәлімдеді. Байе гобеленінде Гарольдтың көзіне жебе тигені көрсетілген, бірақ бұл гобеленнің кейінірек өңделгені болуы мүмкін, себебі 12 ғасырдағы оқиғаларда Гарольдтың басына жебе тигені айтылады. Гарольдтың денесі шайқастан кейін бір күні оның қару-жарағы немесе денесіндегі белгілер арқылы танылды. Шайқас алаңында Гарольдтың бірнеше бауырлары мен оның үй қызметкерлері де бар, ағылшын әскерлерінің қаза тапқандары қалдырылды. Гарольдтың анасы Гитха Торкелсдоттер жеңіске жеткен герцогқа ұлының денесінің салмағына тең алтын ұсынды, бірақ оның ұсынысы қабылданбады. Уильям мәйітті теңізге лақтыруға бұйырды, бірақ осы бұйрық орындалды ма, жоқ па, белгісіз. Гарольд негізін салған Уолтем аббаттығы кейіннен оның денесі құпия түрде сол жерде жерленгенін мәлімдеді.
Tostig Godwinson and Harald Hardrada invaded Northumbria in September 1066 and defeated the local forces under Morcar and Edwin at the Battle of Fulford near York. King Harold received word of their invasion and marched north, defeating the invaders and killing Tostig and Hardrada on 25 September at the Battle of Stamford Bridge. The Norman fleet finally set sail two days later, landing in England at Pevensey Bay on 28 September. William then moved to Hastings, a few miles to the east, where he built a castle as a base of operations. From there, he ravaged the interior and waited for Harold's return from the north, refusing to venture far from the sea, his line of communication with Normandy. for the distance of approximately 200 mile (322 km). Although Harold attempted to surprise the Normans, William's scouts reported the English arrival to the duke. The exact events preceding the battle are obscure, with contradictory accounts in the sources, but all agree that William led his army from his castle and advanced towards the enemy. Harold had taken a defensive position at the top of Senlac Hill (present day Battle, East Sussex), about 6 mile (10 km) from William's castle at Hastings. The battle began at about 9 am on 14 October and lasted all day, but while a broad outline is known, the exact events are obscured by contradictory accounts in the sources. Although the numbers on each side were about equal, William had both cavalry and infantry, including many archers, while Harold had only foot soldiers and few, if any, archers. The English soldiers formed up as a shield wall along the ridge and were at first so effective that William's army was thrown back with heavy casualties. Some of William's Breton troops panicked and fled, and some of the English troops appear to have pursued the fleeing Bretons until they themselves were attacked and destroyed by Norman cavalry. During the Bretons' flight, rumours swept through the Norman forces that the duke had been killed, but William succeeded in rallying his troops. Two further Norman retreats were feigned, to once again draw the English into pursuit and expose them to repeated attacks by the Norman cavalry. The available sources are more confused about events in the afternoon, but it appears that the decisive event was Harold's death, about which differing stories are told. William of Jumièges claimed that Harold was killed by the duke. The Bayeux Tapestry has been claimed to show Harold's death by an arrow to the eye, but that may be a later reworking of the tapestry to conform to 12th century stories in which Harold was slain by an arrow wound to the head. Harold's body was identified the day after the battle, either through his armour or marks on his body. The English dead, who included some of Harold's brothers and his housecarls, were left on the battlefield. Gytha Thorkelsdóttir, Harold's mother, offered the victorious duke the weight of her son's body in gold for its custody, but her offer was refused. William ordered that the body was to be thrown into the sea, but whether that took place is unclear. Waltham Abbey, which had been founded by Harold, later claimed that his body had been secretly buried there.
Лондонға шабуыл
Вильгельм жеңіске жеткеннен кейін ағылшындар басылыстар деп үміттенген болуы мүмкін, бірақ олар басылмады. Оның орнына, ағылшын шіркеуінің кейбір өкілдері мен салтанаттылары Эдгар Этелингті патшалыққа ұсынды, бірақ олардың Эдгарға қолдауы ыстық емес еді. Біраз күткеннен кейін Вильгельм Доверді, Кенттің және Кентерберидің бір бөлігін бағындырды, сондай-ақ патшалық қазынасы орналасқан Винчестерді жаулап алу үшін әскер жіберді.
William may have hoped the English would surrender following his victory, but they did not. Instead, some of the English clergy and magnates nominated Edgar the Ætheling as king, though their support for Edgar was only lukewarm. After waiting a short while, William secured Dover, parts of Kent, and Canterbury, while also sending a force to capture Winchester, where the royal treasury was.
Бірінші іс-қимылдар
Уильям таққа отырғаннан кейін Англияда қалып, жергілікті салтанатты тұлғаларды татуластыруға тырысты. Қалған графтар – Эдвин (Мерсия), Моркар (Нортумбрия) және Уолтхоф (Нортгемптон) – өздерінің жерлері мен лауазымдарында бекітілді, сондай-ақ Эдвин мен Уильямның қызының арасында неке жасау ұсынылды. Эдгар Этелингке де жер берілген сияқты. Діни лауазымдарды шапқышлыққа дейін қызмет еткен епископтар, тіпті канондық емес Стиганд та ұстады. Нормандияға келген соң, жаңа ағылшын патшасы Руан қаласына және Фекамп аббаттығына барды, кейін екі норман монастырында жаңа шіркеулердің қасиетке толуына қатысты.
William remained in England after his coronation and tried to reconcile the native magnates. The remaining earls – Edwin (of Mercia), Morcar (of Northumbria), and Waltheof (of Northampton) – were confirmed in their lands and titles. and a marriage between Edwin and one of William's daughters was proposed. Edgar the Ætheling also appears to have been given lands. Ecclesiastical offices continued to be held by the same bishops as before the invasion, including the uncanonical Stigand. Once in Normandy the new English king went to Rouen and the Abbey of Fecamp, and then attended the consecration of new churches at two Norman monasteries.
Ағылшын қарсыласы
1068 жылы Эдвин мен Моркар Нортумбрия графы Госпатрик қолдауымен көтеріліс жасады. Хроникер Ордерик Виталис Эдвиннің көтерілу себебін Уильямның қызымен болжамдалып жатқан некеге тұрмауымен түсіндіреді, бірақ тағы бір себеп, мүмкін, Херефордширдегі Фитцосберн билігінің күшеюі Эдвиннің өз графтығындағы ықпалына әсер еткен болуы мүмкін. Патша Эдвиннің жері арқылы өтіп, Уорвик қамалын салды. Эдвин мен Моркар мойынсұнды, бірақ Уильям Йоркке барып, Йорк және Ноттингем қамалдарын салғаннан кейін оңтүстікке қайтты. Ол оңтүстікке қарай сапар шегіп, Линкольн, Хантингдон және Кембридж қамалдарын салуға кірісті. Уильям осы жаңа бекіністерге адал адамдарды тағайындады – олардың ішінде Ноттингемде Уильям Певерел және Уорвикте Генри де Бомонт болды. Содан кейін патша 1068 жылдың соңында Нормандияға оралды. Көтеріліске қатысқан Вальтеф Госпатрикпен бірге мойынсұнды, екеуіне де жерлерін сақтауға рұқсат берілді. Бірақ Уильям тоқтаған жоқ, ол қыста Пеннин тауларын басып өтіп, Шрусбериде қалған көтерілісшілерді жеңіп, Честер мен Стаффорд қамалдарын салды. Бұл науқан, корольдік әскерлер өтіп кеткен ауылдың бір бөлігін өртеп, қиратуын қамтыды, көбінесе «Солтүстіктің қирауы» деп аталады; ол 1070 жылдың сәуір айында, Уильям Уинчестерде Пасха күні салтанатты түрде таж киген кезде аяқталды.
In 1068 Edwin and Morcar revolted, supported by Gospatric, Earl of Northumbria. The chronicler Orderic Vitalis states that Edwin's reason for revolting was that the proposed marriage between himself and one of William's daughters had not taken place, but another reason probably included the increasing power of fitzOsbern in Herefordshire, which affected Edwin's power within his own earldom. The king marched through Edwin's lands and built Warwick Castle. Edwin and Morcar submitted, but William continued on to York, building York and Nottingham Castles before returning south. On his southbound journey, he began constructing Lincoln, Huntingdon, and Cambridge Castles. William placed supporters in charge of these new fortifications – among them William Peverel at Nottingham and Henry de Beaumont at Warwick. Then the king returned to Normandy late in 1068. Waltheof, who had joined the revolt, submitted, along with Gospatric, and both were allowed to retain their lands. But William was not finished; he marched over the Pennines during the winter and defeated the remaining rebels at Shrewsbury before building Chester and Stafford Castles. This campaign, which included the burning and destruction of part of the countryside that the royal forces marched through, is usually known as the "Harrying of the North"; it was over by April 1070, when William wore his crown ceremonially for Easter at Winchester.
Дін істері
1070 жылы Уинчестерде Уильям папаның жіберген үш легатымен – Джон Минут, Питер және Сиондық Эрменфридпен кездесті. Легаттар Уильямды Пасха мерекесінде салтанатты түрде тәж кигізді. Құлатылған епископтар мен абаттардың орнына норманды дін қызметкерлері тағайындалды, ал процестің соңында Эдуард Исповедник тағайындаған бірнеше шетелдік прелаттармен бірге тек екі ағылшын епискобы қызметте қалды. 1070 жылы Уильям Гестингс шайқасы болған жерде Батл аббаттығын – жаңа монастырь құрды, бұл шайқаста қаза болғандар үшін жасалған тәуба және өлгендерге арналған ескерткіш болды.
While at Winchester in 1070, William met with three papal legates – John Minutus, Peter, and Ermenfrid of Sion – who had been sent by the pope. The legates ceremonially crowned William during the Easter court. Norman clergy were appointed to replace the deposed bishops and abbots, and at the end of the process, only two native English bishops remained in office, along with several continental prelates appointed by Edward the Confessor. In 1070 William also founded Battle Abbey, a new monastery at the site of the Battle of Hastings, partly as a penance for the deaths in the battle and partly as a memorial to the dead.
Даниялық шабуылдар мен көтеріліс
Свен Англиядан кетуге уәде бергенімен, ол 1070 жылдың басында Хэмбер және Шығыс Англия аймандарында шабуылдар жасап, Иле аралына қарай жол тартты, онда ол жергілікті тегн Херевард Уэйкке қосылды. Херевардтың әскерлері Питерборо аббаттығына шабуыл жасап, оны басып алып, тонады. Уильям 1070 жылы Свен және оның флотының кетуін қамтамасыз етті, бұл оған 1069 жылы Ле-Ман қаласы көтеріліс жасаған Мэндегі мәселелерді шешу үшін континентке оралуға мүмкіндік берді. Тағы бір алаңдаушылық – 1070 жылдың шілде айында Фландрия графы Бальдуин VI-ның қазасы болды. Оның жесірі Рихильда екі кішкентай ұлы Арнульф пен Бальдуиннің орнына билік жүргізгендіктен, мұрагерлік дағдарысы туды. Бальдуиннің ағасы Роберт оның билігіне қарсылық көрсетті. Рихильда Нормандияда болған Уильям Фиц Осбернге үйленуді ұсынды, және Фиц Осберн келісті. Бірақ 1071 жылдың ақпанында Кассель шайқасында қаза тапқаннан кейін Роберт граф атағын иеленді. Ол король Уильямның континенттегі билігіне қарсы болды, сондықтан Кассель шайқасы солтүстік Франциядағы билік тепе-теңдігін бұзды және Уильямның маңызды қолдаушысын жоғалтты. 1071 жылы Уильям солтүстіктің соңғы көтерілісін жеңді. Эрл Эдвин өз адамдарының сатқындығынан қаза тапты, ал Уильям Херевард Уэйк пен Моркар жасырынған Иле аралын бағындыру үшін жол салды. Херевард қашып кетті, бірақ Моркар тұтқындалды, графтығынан айырылып, түрмеге қамалды. 1072 жылы Уильям Шотландияға шабуыл жасап, Англияның солтүстігіне жақында шабуыл жасаған Малкольмды жеңді. Уильям мен Малкольм Абернети шартына қол қойып, бейбітшілікке келісті, және Малкольм, мүмкін, бейбітшілік кепілі ретінде ұлы Дунканды берген болуы мүмкін. Шартта Эдгар Этелингті Малкольм сарайынан қуу туралы да талап қойылған болуы мүмкін. Содан кейін Уильям континентке көңіл бөлді, 1073 жылдың басында Нормандияға оралып, Анжу графы Фулк ле Решиннің Мэнге жасаған шабуылына қарсы күресті. Шапшаң науқанда Уильям Фулк әскерінен Ле-Манды басып алды және 1073 жылдың 30 наурызына дейін науқанды аяқтады. Бұл Уильямның солтүстік Франциядағы билігін нығайтты, бірақ Фландрияның жаңа графы Эдгарды өзінің сарайына қабылдады. Роберт сондай-ақ Франция королі Филиппке, Норман билігіне қарсы болған, өзінің жартылай қарындасы Бертаны үйлендірді. 1073 жылы Уильям өз әскерін қызметтен босату үшін Англияға оралды, бірақ тез Нормандияға қайтып оралды, онда ол 1074 жылдың барлық уақытын өткізді. Ол Англияны Ричард Фиц Гилберт және Уильям де Варен сияқты қолдаушыларының қолына қалдырды. Уильям Нормандияда болған кезде Эдгар Этелинг Фландриядан Шотландияға оралды. Француз корольі Уильямның билігіне қарсы шыққандарға бағыт беруді көздеп, Эдгарға Каналдағы Монтрейль-сюр-Мер қамалын беруді ұсынды, бұл Эдгарға Уильямға қарсы стратегиялық артықшылық берер еді.
Although Sweyn had promised to leave England, he returned in early 1070, raiding along the Humber and East Anglia toward the Isle of Ely, where he joined up with Hereward the Wake, a local thegn. Hereward's forces attacked Peterborough Abbey, which they captured and looted. William was able to secure the departure of Sweyn and his fleet in 1070, allowing him to return to the continent to deal with troubles in Maine, where the town of Le Mans had revolted in 1069. Another concern was the death of Count Baldwin VI of Flanders in July 1070, which led to a succession crisis as his widow, Richilde, was ruling for their two young sons, Arnulf and Baldwin. Her rule was contested by Robert, Baldwin's brother. Richilde proposed marriage to William fitzOsbern, who was in Normandy, and fitzOsbern accepted. But after he was killed in February 1071 at the Battle of Cassel, Robert became count. He was opposed to King William's power on the continent, thus the Battle of Cassel upset the balance of power in northern France as well as costing William an important supporter. In 1071 William defeated the last rebellion of the north. Earl Edwin was betrayed by his own men and killed, while William built a causeway to subdue the Isle of Ely, where Hereward the Wake and Morcar were hiding. Hereward escaped, but Morcar was captured, deprived of his earldom, and imprisoned. In 1072 William invaded Scotland, defeating Malcolm, who had recently invaded the north of England. William and Malcolm agreed to peace by signing the Treaty of Abernethy, and Malcolm probably gave up his son Duncan as a hostage for the peace. Perhaps another stipulation of the treaty was the expulsion of Edgar the Ætheling from Malcolm's court. William then turned his attention to the continent, returning to Normandy in early 1073 to deal with the invasion of Maine by Fulk le Rechin, the Count of Anjou. With a swift campaign, William seized Le Mans from Fulk's forces, completing the campaign by 30 March 1073. This made William's power more secure in northern France, but the new count of Flanders accepted Edgar the Ætheling into his court. Robert also married his half sister Bertha to King Philip I of France, who was opposed to Norman power. William returned to England to release his army from service in 1073 but quickly returned to Normandy, where he spent all of 1074. He left England in the hands of his supporters, including Richard fitzGilbert and William de Warenne, While William was in Normandy, Edgar the Ætheling returned to Scotland from Flanders. The French king, seeking a focus for those opposed to William's power, then proposed that Edgar be given the castle of Montreuil sur Mer on the Channel, which would have given Edgar a strategic advantage against William.
Графтардың көтерілісі
1075 жылы Уильям жоқ болғанда Норфолк графы Ральф де Гейл мен Херефорд графы Роджер де Бретейл «Графтар көтерілісі» кезінде Уильямды құлатуға тырысты. Роджер – Уильям Фиц Осберннің ұлы, норман, бірақ әкесінен кем билік алған. Ральфтың билігі де бұрынғы графтарға қарағанда әлсіз болған сияқты, және осы себепті ол көтеріліске қатысқан болуы мүмкін. Роджер мен Валтеф түрмеге қамалды, ал Валтеф 1076 жылғы мамыр айында өлім жазасына кесілді. Осыған дейін Уильям континентке қайтып келді, ал Ральф Бреттаниядан қарсылық көрсетуін жалғастырды.
In 1075, during William's absence, Ralph de Gael, the Earl of Norfolk, and Roger de Breteuil, the Earl of Hereford, conspired to overthrow William in the "Revolt of the Earls". Roger was a Norman, son of William fitzOsbern, but had inherited less authority than his father held. Ralph's authority seems also to have been less than his predecessors in the earldom, and this was likely the cause of his involvement in the revolt. Roger and Waltheof were kept in prison, where Waltheof was executed in May 1076. Before this, William had returned to the continent, where Ralph had continued the rebellion from Brittany.
Ішкі және сыртқы қиындықтар
Граф Ральф Дольдегі қаланы бақылауына алды, ал 1076 жылдың қыркүйегінде Вильгельм Бретаньға басып кіріп, қаланы қоршауға алды. Кейін Франция королі Филипп қоршауды жеңілдетіп, 1076 жылы Доль шайқасында Вильгельмді жеңіп, оны Нормандияға қайтаруға мәжбүр етті. Бұл Вильгельмнің шайқастағы алғашқы жеңілісі болғанымен, жағдайды көп өзгерте қоймады. 1076 немесе 1077 жылдың соңында Мэнге анжуліктер шабуыл жасады, бірақ граф Фульк ле Решин шабуылда жарақат алды. Одан да маңыздысы, Амиен графы Симон де Крепи монастырға кешіп кетті. Монах болмас бұрын Симон Вексен графтығын король Филиппке тапсырды. Вексен Нормандия мен француз королінің жерлері арасындағы бейтарап аймақ болды, ал Симон Вильгельмнің қолдаушысы еді. Симон Вильгельмнің жақтасы болғанымен, Вексен шын мәнінде король Филипптің билігінде болды, сондықтан Симон монахқа айналғанда Филипп графтықты бақылауға алды. 1077 жылдың соңында немесе 1078 жылдың басында Вильгельм мен оның үлкен ұлы Роберт арасында келіспеушіліктер туды. Ордерик Виталис бұл оқиға Роберт пен оның екі кіші інісі Вильгельм мен Генри арасындағы даудан басталғанын, тіпті Вильгельм мен Генри Робертке су шашып, жанжалды қоздырғанын айтады, бірақ Роберт өзін әлсіз сезінген болуы мүмкін. Ордерик бұрын Роберт Мэн мен Нормандияны басқаруды талап еткенін және одан бас тартылғанын хабарлайды. 1077 немесе 1078 жылғы келіспеушіліктер Роберттің Нормандиядан жас жігіттер тобымен бірге кетуіне әкелді, олардың көпшілігі Вильгельмнің қолдаушыларының ұлдары еді. Олардың арасында Беллемдік Роберт, Вильгельм де Бретейль және Ричард Фитцгильберттің ұлы Роджер де болды. Бұл жас жігіттер тобы Ремалард қаласына барып, Нормандияға шабуыл жасады. Шабуылға Вильгельмнің континенттік жаулары да қолдау көрсетті. Вильгельм дереу көтерілісшілерге шабуыл жасап, оларды Ремалардтан ығыстырды, бірақ король Филипп оларға Герберой қаласын берді, онда оларға жаңа қолдаушылар қосылды. Содан кейін Вильгельм 1079 жылдың қаңтарында Герберойды қоршауға алды. Үш аптадан кейін қоршаудағы әскерлер қамалдан шығып, қоршаушыларды күтпеген жерден шабуылдады. Роберт Вильгельмді аттан түсірді, бірақ Вигодтың ұлы Токи атты ағылшын жігіті оны өлімнен құтқарып, өзі қаза тапты. Вильгельмнің әскерлері қоршауды көтеруге мәжбүр болды, ал король Руанға оралды. 1080 жылдың 12 сәуірінде Вильгельм мен Роберт келісімге келді, Вильгельм Роберт өлген кезде Нормандияны алатынын тағы да растады. Герберойде Вильгельмнің жеңілісі туралы хабар Англияның солтүстігінде қиындықтар тудырды. 1079 жылдың тамыз және қыркүйек айларында шотланд королі Малкольм Твид өзенінен оңтүстікке қарай шабуыл жасап, Тист және Твид өзендері арасындағы жерді шамамен бір айға созылған шабуылда қиратты. Нормандардың жауап бермеуі Нортумбриялықтардың алаңдаушылығына себеп болды, ал 1080 жылдың көктемінде олар Дурхам епископы және Нортумбрия графы Уолчердің билігіне қарсы көтерілді. Уолчер 1080 жылдың 14 мамырында қаза тапты, ал король оның жартылай бауыры Одоны бүлікпен күресуге жіберді. Ал күзде оның ұлы Роберт шотландтарға қарсы жорыққа жіберілді. Роберт Лотианға шабуыл жасап, Малкольмды келісімге келтірді, Англияға қайтып оралғанда Ньюкасл-апон-Тайнда бекініс ("жаңа қамал") салды. Король 1080 жылы Рождествода Глостерде, ал 1081 жылы Уитсонда Винчестерде болды, екі жағдайда да салтанатты түрде таж киді. Осы кезеңде Англияға папалық елшілігі келіп, Вильгельмнен Англия үшін папалыққа адал болуын сұрады, бірақ ол бұл өтінішті қабылдамады.
Earl Ralph had secured control of the castle at Dol, and in September 1076 William advanced into Brittany and laid siege to the castle. King Philip of France later relieved the siege and defeated William at the Battle of Dol in 1076, forcing him to retreat to Normandy. Although this was William's first defeat in battle, it did little to change things. An Angevin attack on Maine was defeated in late 1076 or 1077, with Count Fulk le Rechin wounded in the unsuccessful attack. More serious was the retirement of Simon de Crépy, the Count of Amiens, to a monastery. Before he became a monk, Simon handed his county of the Vexin over to King Philip. The Vexin was a buffer state between Normandy and the lands of the French king, and Simon had been a supporter of William. efn|Although Simon was a supporter of William, the Vexin was actually under the overlordship of King Philip, which is why Philip secured control of the county when Simon became a monk. In late 1077 or early 1078 trouble began between William and his eldest son, Robert. Although Orderic Vitalis describes it as starting with a quarrel between Robert and his two younger brothers, William and Henry, including a story that the quarrel was started when William and Henry threw water at Robert, it is much more likely that Robert was feeling powerless. Orderic relates that he had previously demanded control of Maine and Normandy and had been rebuffed. The trouble in 1077 or 1078 resulted in Robert leaving Normandy accompanied by a band of young men, many of them the sons of William's supporters. Included among them were Robert of Belleme, William de Breteuil, and Roger, the son of Richard fitzGilbert. This band of young men went to the castle at Remalard, where they proceeded to raid into Normandy. The raiders were supported by many of William's continental enemies. William immediately attacked the rebels and drove them from Remalard, but King Philip gave them the castle at Gerberoi, where they were joined by new supporters. William then laid siege to Gerberoi in January 1079. After three weeks, the besieged forces sallied from the castle and managed to take the besiegers by surprise. William was unhorsed by Robert and was only saved from death by an Englishman, Toki son of Wigod, who was himself killed. William's forces were forced to lift the siege, and the king returned to Rouen. By 12 April 1080, William and Robert had reached an accommodation, with William once more affirming that Robert would receive Normandy when he died. Word of William's defeat at Gerberoi stirred up difficulties in northern England. In August and September 1079 King Malcolm of Scots raided south of the River Tweed, devastating the land between the River Tees and the Tweed in a raid that lasted almost a month. The lack of Norman response appears to have caused the Northumbrians to grow restive, and in the spring of 1080 they rebelled against the rule of Walcher, the Bishop of Durham and Earl of Northumbria. Walcher was killed on 14 May 1080, and the king dispatched his half brother Odo to deal with the rebellion. and in the autumn his son Robert was sent on a campaign against the Scots. Robert raided into Lothian and forced Malcolm to agree to terms, building a fortification (the 'new castle') at Newcastle upon Tyne while returning to England. The king was at Gloucester for Christmas 1080 and at Winchester for Whitsun in 1081, ceremonially wearing his crown on both occasions. A papal embassy arrived in England during this period, asking that William do fealty for England to the papacy, a request that he rejected.
Соңғы жылдар
1082 және 1084 жылдар аралығында Уильямның іс-қимылдары туралы мәліметтер аз. Тарихшы Дэвид Бейтстің сөзіне қарағанда, бұл, әдетте, ештеңе маңызды болмағанын және Уильям континентте болғандықтан, англосаксондық жылнамасында жазуға ештеңе болмағанын көрсетеді. 1082 жылы Уильям өзінің жартылай бауыры Одоны тұтқындауға бұйрық берді. Себептері нақты емес, өйткені замандас авторлардың ешқайсысы бауырлар арасындағы жанжалдың себебін жазбаған. Кейінірек Ордерик Виталис Одоның папа болуға ниеттенгенін хабарлады. Ордерик сондай-ақ Одоның Уильямның кейбір вассалдарына Оңтүстік Италияға Одоға қосылып шабуыл жасауға көндіруге тырысқанын айтты. Бұл корольдің вассалдарына қатысты билігіне қол сұғу болып есептелген, және Уильям мұны қабылдамас еді. Одо Уильямның билігінің соңына дейін қамауда болса да, оның жері тәркіленбеді. 1083 жылы Уильямның ұлы Роберт француз корольінің қолдауымен тағы көтеріліс ұйымдастырды, бұл жағдай қиындықтарды арттырды. 1083 жылдың 2 қарашасында патшайым Матильданың қайтысы тағы бір соққы болды. Уильям әйелімен тығыз қарым-қатынаста болған, ал оның өлімі оның мәселелерін күшейтті. Мэнде де жағдай қиын болды, Хьюберт де Бомонт Мэнде шабуыл жасады, шамамен 1084 жылы. Хьюберт Уильямның әскерлерімен кем дегенде екі жыл Сент-Сюзаннадағы қамалдарында қоршауға алынды, бірақ ақырында корольмен келісімге келді және оның құрметіне ие болды. Уильямның 1084 және 1085 жылдардағы қимылдары белгісіз – ол 1084 жылғы Пасхада Нормандияда болды, бірақ сол жылы Дания королі Кнут IV-тің шапқыншылығынан Англияны қорғау үшін жиналған данегельдті алу үшін Англияда болған болуы мүмкін. 1085 және 1086 жылдарға дейін ағылшын және нормандық әскерлер дайын күйде болды, бірақ 1086 жылдың шілде айында Кнуттың қайтысымен қауіп тоқтатылды.
Sources for William's actions between 1082 and 1084 are meagre. According to the historian David Bates, this probably means that little of note happened, and that because William was on the continent, there was nothing for the Anglo Saxon Chronicle to record. In 1082, William ordered the arrest of his half brother Odo. The exact reasons are unclear, as no contemporary author recorded what caused the quarrel between the half brothers. Orderic Vitalis later recorded that Odo had aspirations to become pope. Orderic also related that Odo had attempted to persuade some of William's vassals to join Odo in an invasion of southern Italy. This would have been considered tampering with the king's authority over his vassals, which William would not have tolerated. Although Odo remained in confinement for the rest of William's reign, his lands were not confiscated. More difficulties struck in 1083 when William's son Robert rebelled once more with support from the French king. A further blow was the death of Queen Matilda on 2 November 1083. William was always described as close to his wife, and her death would have added to his problems. Maine continued to be difficult, with a rebellion by Hubert de Beaumont au Maine, probably in 1084. Hubert was besieged in his castle at Sainte Suzanne by William's forces for at least two years, but he eventually made his peace with the king and was restored to favour. William's movements during 1084 and 1085 are unclear – he was in Normandy at Easter 1084 but may have been in England before then to collect the danegeld assessed that year for the defence of England against an invasion by King Cnut IV of Denmark. Although English and Norman forces remained on alert throughout 1085 and into 1086, the invasion threat was ended by Cnut's death in July 1086.
Англиядағы өзгерістер
Англияны қорғауға бағытталған Уильям көптеген қамалдар, бекіністер мен моттар салуға бұйрық берді, олардың ішінде Лондон мұнарасының орталық бөлігі – Ақ мұнара да бар. Бұл бекіністер нормандарға көтеріліс болғанда қауіпсіз жерге шегінуге және олар елді басып алғанда гарнизонды қорғауға мүмкіндік берді. Алғашқы қамалдар қарапайым топырақ және ағаш құрылыстар болды, кейін олар тас құрылыстармен алмастырылды. Бастапқыда, жаңа қоныстанған нормандардың көпшілігі үй шаруашылығының рыцарьларын (сауытты серіктерін) ұстады және оларға өз феодальдық жерлерін бермеді, бірақ біртіндеп бұл рыцарьлар өздеріне жер алды, бұл процесс субинфеудация деп аталады. Вильгельм сонымен қатар, жаңадан құрылған магнаттарынан әскери науқандарға ғана емес, сонымен қатар қамал гарнизондарына да рыцарьлардың белгілі бір мөлшерін беруді талап етті. Бұл әскерді ұйымдастыру тәсілі жаулаудан бұрынғы ағылшын тәжірибесінен – аумақтық бөлімдерге, мысалы, «hide» негізінде әскери міндеттер атқарудан өзгеше болды. Вильгельмнің өліміне дейін, бірнеше көтерілістерді бастан өткізгеннен кейін, жергілікті англосаксон аристократиясының көп бөлігі нормандармен және басқа континенттік магнаттармен ауыстырылды. Вильгельмге алғашқы жаулауға қатысқан барлық нормандар Англияда үлкен жерлерге ие болған жоқ. Кейбіреулері әрдайым тыныш болмаған мемлекетте жер иеленуге құлшынбаған сияқты көрінеді. Англиядағы жаңа бай нормандардың кейбіреулері Вильгельмнің жақын туыстарынан немесе жоғары нормандық дворяндарынан шыққан болса, ал енді біреулері қарапайым отбасылардан шыққан. Вильгельм өздерінің континенттік ізбасарларына бір немесе бірнеше ағылшынның иеліктерінен жер берді; кейде ол бұрын көптеген ағылшындарға тиесілі болған жерлерді бір нормандық ізбасарына біріктіріп берді, көбінесе стратегиялық тұрғыда орналасқан қамалдың айналасындағы жерлерді консолидациялау үшін. Орта ғасырлық шежіреші Уильям Малмсбери корольдің көптеген шақырым жерді (36 приходты) тартып алып, оны патшалық Жаңа Орман аймағына айналдырғанын, осылайша аң аулауға деген құштарлығын қанағаттандырғанын айтады. Қазіргі заманғы тарихшылар Жаңа Орманның халқының азаюы шамадан тыс көрсетілген деген қорытындыға келді. Жаңа Орманның көп бөлігі ауыл шаруашылығы үшін жарамсыз жерлер болып табылады, ал археологиялық және географиялық зерттеулер бұл аймақ патша орманға айналған кезде сиреп қоныстанған болуы мүмкін екенін көрсетті. Вильгельм аң аулауды ұнатқанымен белгілі болды және елдің аймақтарында аң аулау ережесін енгізді, кім және қандай жануарларды аулауға болатынын реттеді.
As part of his efforts to secure England, William ordered many castles, keeps, and mottes built – among them the central keep of the Tower of London, the White Tower. These fortifications allowed Normans to retreat into safety when threatened with rebellion and allowed garrisons to be protected while they occupied the countryside. The early castles were simple earth and timber constructions, later replaced with stone structures. At first, most of the newly settled Normans kept household knights and did not settle their retainers with fiefs of their own, but gradually these household knights came to be granted lands of their own, a process known as subinfeudation. William also required his newly created magnates to contribute fixed quotas of knights towards not only military campaigns but also castle garrisons. This method of organising the military forces was a departure from the pre Conquest English practice of basing military service on territorial units such as the hide. By William's death, after weathering a series of rebellions, most of the native Anglo Saxon aristocracy had been replaced by Norman and other continental magnates. Not all of the Normans who accompanied William in the initial conquest acquired large amounts of land in England. Some appear to have been reluctant to take up lands in a kingdom that did not always appear pacified. Although some of the newly rich Normans in England came from William's close family or from the upper Norman nobility, others were from relatively humble backgrounds. William granted some lands to his continental followers from the holdings of one or more specific Englishmen; at other times, he granted a compact grouping of lands previously held by many different Englishmen to one Norman follower, often to allow for the consolidation of lands around a strategically placed castle. The medieval chronicler William of Malmesbury says that the king also seized and depopulated many miles of land (36 parishes), turning it into the royal New Forest region to support his enthusiastic enjoyment of hunting. Modern historians have concluded that the New Forest depopulation was greatly exaggerated. Most of the lands of the New Forest are poor agricultural lands, and archaeological and geographic studies have shown that it was likely sparsely settled when it was turned into a royal forest. William was known for his love of hunting, and he introduced the forest law into areas of the country, regulating who could hunt and what could be hunted.
Әкімшілік
1066 жылдан кейін Уильям өзінің жекелеген иеліктерін бір заңдар жиынтығымен біріктірілген біртұтас мемлекетке айналдыруға тырыспады. 1066 жылдан кейін жасалған, қазірге дейін сақталған алты мөрінің өзі, Англияны бағындырғаннан кейін оған жасалды және оның король ретіндегі рөлін баса көрсетті, ал герцогтық лауазымын бөлек атады. efn| Мөрде атқа отырған рыцарь бейнеленген, бұл – атты мөрдің алғашқы мысалы. Уильям нормандық жүйеден гөрі күрделірек ағылшын үкіметін басқарды. Англия графтықтарға немесе округтерге бөлінді, олар өз кезегінде жүздіктерге немесе вапентейктерге бөлінді. Әр графтықты корольдің шеріфі деп аталатын лауазымды тұлға басқарды, ол шамамен нормандық виконттың дәрежесімен тең болды. Шериф патшалық сот жүйесімен және патшалық кірістерді жинаумен айналысты.
After 1066, William did not attempt to integrate his separate domains into one unified realm with one set of laws. His seal from after 1066, of which six impressions still survive, was made for him after he conquered England and stressed his role as king, while separately mentioning his role as duke. efn|The seal shows a mounted knight and is the first extant example of an equestrian seal. William took over an English government that was more complex than the Norman system. England was divided into shires or counties, which were further divided into either hundreds or wapentakes. Each shire was administered by a royal official called a sheriff, who roughly had the same status as a Norman viscount. A sheriff was responsible for royal justice and collecting royal revenue.
"Домсдей кітабы"
1085 жылы Рождествода Вильгельм өзінің және оның вассалдарының өзінің патшалығындағы жер иеліктерінің тізімін жасауды, округтер бойынша жүйелендіруді бұйырды. Осының нәтижесінде қазір "Соңғы сот кітабы" (Domesday Book) деп белгілі болған еңбек туды. Әр округ бойынша жасалған тізімде әрбір жер иесінің иеліктері, меншік иелері бойынша топтастырылған. Тізімдер иеліктің сипаттамасын, жерді кім иеленгенін, оның құнын, салық мөлшерін, сондай-ақ әдетте шаруалардың, жыртыстардың және иеліктің басқа да ресурстардың санын көрсетеді. Қалалар жеке тізімделген. Тез және Риббл өзендерінен солтүстікке қарай орналасқан барлық ағылшын округтері кірді, ал жұмыстың көп бөлігі 1086 жылдың 1 тамызына дейін аяқталған сияқты, осы кезде ағылшын жылнамасында Вильгельм нәтижелерді алғаны және барлық жоғары мәртебелі феодалдар Салисбери антына қайтадан ант бергені жазылған. Вильгельмнің осы тізімді жасауға түрткісінің нақты себебі белгісіз, бірақ оның феодалдық міндеттемелерді тіркеу және салықты арттыруды негіздеу сияқты бірнеше мақсаты болған болуы мүмкін. Вильгельм Нормандияны Робертке қалдырды, ал Англияны басқару оның екінші тірі қалған ұлына, сонымен қатар Вильгельмге, болашақта патша болатынына сенім білдіріп, тапсырылды. Кіші ұлы Генри ақша алды. Англияны екінші ұлына сеніп тапсырғаннан кейін, үлкен Вильгельм 7 немесе 8 қыркүйекте кіші Вильгельмді Англияға, Ланфранк архиепископына жаңа патшаға көмектесуді бұйырған хатпен жіберді. Мұраға шіркеуге жасалған сыйлықтар мен кедейлерге таратылатын ақша да кірді. Вильгельм сондай-ақ барлық тұтқындарын, оның ішінде өгей бауыры Одоны да босатуды бұйырды. Қазір Вильгельмнің қабірі 19 ғасырдың басында латын жазуы бар мәрмәр тақтамен белгіленген. 1087 жылдан бері қабір бірнеше рет бұзылған, алғаш рет 1522 жылы Папаның бұйрығымен ашылған. Сол кезде қабірге толық дене қайтадан қойылды, бірақ 1562 жылы Францияның дін соғысы кезінде қабір қайта ашылды және сүйектер шашырап, бір жамбас сүйегінен басқасы жоғалып кетті. Бұл жалғыз қалдық 1642 жылы жаңа маркермен қайта жерленді, ол 100 жылдан кейін одан да әсем ескерткішпен ауыстырылды. Бұл қабір Франция революциясы кезінде тағы да қиратылды, бірақ ақырында қазіргі тақтамен ауыстырылды.
At Christmas 1085, William ordered the compilation of a survey of the landholdings held by himself and by his vassals throughout his kingdom, organised by counties. It resulted in a work now known as the Domesday Book. The listing for each county gives the holdings of each landholder, grouped by owners. The listings describe the holding, who owned the land before the Conquest, its value, what the tax assessment was, and usually the number of peasants, ploughs, and any other resources the holding had. Towns were listed separately. All the English counties south of the River Tees and River Ribble are included, and the whole work seems to have been mostly completed by 1 August 1086, when the Anglo Saxon Chronicle records that William received the results and that all the chief magnates swore the Salisbury Oath, a renewal of their oaths of allegiance. William's exact motivation in ordering the survey is unclear, but it probably had several purposes, such as making a record of feudal obligations and justifying increased taxation. William left Normandy to Robert, and the custody of England was given to William's second surviving son, also called William, on the assumption that he would become king. The youngest son, Henry, received money. After entrusting England to his second son, the elder William sent the younger William back to England on 7 or 8 September, bearing a letter to Lanfranc ordering the archbishop to aid the new king. Other bequests included gifts to the Church and money to be distributed to the poor. William also ordered that all of his prisoners be released, including his half brother Odo. William's grave is currently marked by a marble slab with a Latin inscription dating from the early 19th century. The tomb has been disturbed several times since 1087, the first time in 1522 when the grave was opened on orders from the papacy. The intact body was restored to the tomb at that time, but in 1562, during the French Wars of Religion, the grave was reopened and the bones scattered and lost, with the exception of one thigh bone. This lone relic was reburied in 1642 with a new marker, which was replaced 100 years later with a more elaborate monument. This tomb was again destroyed during the French Revolution but was eventually replaced with the current ledger stone.
Мұра
Вильгельмнің өліміне тікелей себеп оның ұлдары Роберт пен Вильгельм арасында Англия мен Нормандияны билеу үшін соғыс басталуы болды. Вильгельмнің Англияны жаулап алуының Англияға тигізген әсері зор болды; елдің шіркеуіне, аристократиясына, мәдениетіне және тіліне енген өзгерістер қазіргі күнге дейін сақталып келеді. Бұл жаулап алу патшалықты Франциямен жақын байланысқа әкелді және Франция мен Англия арасында орта ғасырлар бойы сақталған қарым-қатынастарды нығайтты. Вильгельмнің басып алуының тағы бір салдары – Англия мен Скандинавия арасындағы бұрынғы тығыз байланыстың үзілуі болды. Вильгельмнің үкіметі ағылшын және норман жүйелерінің элементтерін біріктіріп, жаңа жүйені құрды, ол кейінгі орта ғасырлық Англия патшалығының негізін қалады. Осы өзгерістердің қаншалықты күрт және ауқымды болғаны әлі де тарихшылар арасында пікірталас тудырып отыр. Ричард Саутерн сияқтылар, жаулап алудың Рим империясының құлауы мен 20 ғасыр аралығындағы Еуропа тарихындағы ең радикалды өзгеріс болғанын айтады. Ал Г. Ричардсон мен Г.О. Сейлз сияқты басқалары жаулап алудың нәтижесінде болған өзгерістерді Саутерн айтқандай радикалды емес деп санайды. Вильгельмнің билеуі оның өлімінен бұрын-ақ тарихи дауларды тудырды. Поатьелік Вильгельм оның билеуі мен оның нәтижелері туралы жақсы пікірде болды, бірақ англосаксондық жылнамасында Вильгельмнің некрологы оны қатал сынға алды. Жаулап алудан бері өткен жылдар ішінде саясаткерлер мен басқа да көшбасшылар Вильгельмді және оның билеу кезеңіндегі оқиғаларды Англия тарихындағы саяси оқиғаларды түсіндіру үшін пайдаланды. Англия королевасы Елизавета I билік еткен кезде архиепископ Мэтью Паркер жаулап алудың таза ағылшын шіркеуін бұзғанын, ал оны Паркер қайта жаңғыртуға тырысқанын айтты. 17 және 18 ғасырларда кейбір тарихшылар мен заңгерлер Вильгельмнің билеуін жергілікті англосаксондарға «нормандық игілікті» таңған деп қарады, бұл пікір 19 ғасырда ұлтшылдық бағытта одан әрі дамыды. Осы даулардың нәтижесінде кейбір тарихшылар Вильгельмді Англияның ұлылығын құрғандардың бірі немесе ағылшын тарихындағы ең ірі жеңілістердің бірін келтірген адам ретінде қарастырады. Ал басқалары оны ағылшын конституциясының жауы немесе оның жасаушысы деп санайды.
The immediate consequence of William's death was a war between his sons Robert and William over control of England and Normandy. The impact on England of William's conquest was profound; changes in the Church, aristocracy, culture, and language of the country have persisted into modern times. The Conquest brought the kingdom into closer contact with France and forged ties between France and England that lasted throughout the Middle Ages. Another consequence of William's invasion was the sundering of the formerly close ties between England and Scandinavia. William's government blended elements of the English and Norman systems into a new one that laid the foundations of the later medieval English kingdom. How abrupt and far reaching the changes were is still a matter of debate among historians, with some such as Richard Southern claiming that the Conquest was the single most radical change in European history between the Fall of Rome and the 20th century. Others, such as H. G. Richardson and G. O. Sayles, see the changes brought about by the Conquest as much less radical than Southern suggests. William's reign has caused historical controversy since before his death. William of Poitiers wrote glowingly of William's reign and its benefits, but the obituary notice for William in the Anglo Saxon Chronicle condemns William in harsh terms. In the years since the Conquest, politicians and other leaders have used William and the events of his reign to illustrate political events throughout English history. During the reign of Queen Elizabeth I of England, Archbishop Matthew Parker saw the Conquest as having corrupted a purer English Church, which Parker attempted to restore. During the 17th and 18th centuries, some historians and lawyers saw William's reign as imposing a "Norman yoke" on the native Anglo Saxons, an argument that continued during the 19th century with further elaborations along nationalistic lines. These controversies have led to William being seen by some historians either as one of the creators of England's greatness or as inflicting one of the greatest defeats in English history. Others have viewed him as an enemy of the English constitution, or alternatively as its creator.
Отбасы және балалар
Уильям мен оның әйелі Матильданың кем дегенде тоғыз баласы болды. Нормандия герцогы, Конверсано графы Джеффридің қызы Сибиллаға үйленген. Ричард 1056 жылға дейін дүниеге келген, шамамен 1075 жылы қайтыс болды. Генрих 1068 жылдың соңында дүниеге келіп, 1 желтоқсан 1135 жылы қайтыс болды. 1113 жылға дейін қайтыс болды, Гарольд Годвинсонға күйеуге берілгені айтылады, мүмкін Преодағы Сен-Лежер монастырында кесір қыз болған. Сесилия (немесе Сесили) 1066 жылға дейін дүниеге келді, 1127 жылы қайтыс болды, Канның Киелі Үштік шіркеуінің әйелі. Кейбір тарихшылар оларды Кастилияның Санчо II және оның інісі Галисияның Гарсия II деп санайды, ал оның келіні Санчоның құжаттамадағы әйелі Альберта, ол Иберия есіміне жат есімді. Симон де Крепидің анонимді өмірбаяны бәсекелестерді Леонның Альфонсо VI және Роберт Гискар деп көрсетеді, ал Вильгельм Малмсбери мен Ордерик Виталис екеуі де Вильямның қызының Альфонсоға, «Галиция патшасына» берілгенін, бірақ некеге дейін қайтыс болғанын айтады. Ордерик өзінің «Historia Ecclesiastica» еңбегінде оны Агата деп атап, «Гарольдтың бұрынғы келіні» дейді. Ал Дуглас Агатаның белгілі қызы Аделизаға жасалған жаңылыс сілтеме деп санайды.
William and his wife Matilda had at least nine children. Duke of Normandy, married Sybilla, daughter of Geoffrey, Count of Conversano. Richard was born before 1056, died around 1075. Henry was born in late 1068, and died on 1 December 1135.) died before 1113, reportedly betrothed to Harold Godwinson, probably a nun of Saint Léger at Préaux. Cecilia (or Cecily) was born before 1066, died 1127, Abbess of Holy Trinity, Caen. Some historians have identified these as Sancho II of Castile and his brother García II of Galicia, and the bride as Sancho's documented wife Alberta, who bears a non Iberian name. The anonymous vita of Simon de Crépy instead makes the competitors Alfonso VI of León and Robert Guiscard, while William of Malmesbury and Orderic Vitalis both show a daughter of William to have been betrothed to Alfonso "king of Galicia" but to have died before the marriage. In his Historia Ecclesiastica, Orderic specifically names her as Agatha, "former fiancee of Harold". while Douglas dismisses Agatha as a confused reference to known daughter Adeliza.