Кіріспе

Сэмюэл Тейлор Колридждің өмірбаяны Biographia Literaria – Сэмюэл Тейлор Колридждің 1817 жылы екі томдық түрінде жарық көрген сын автобиографиясы. Оның бастапқы атауы "Autobiographia Literaria" болған. Бұл еңбекке қалыптасу кезеңінде Уильям Вордсворттың поэзия туралы теориясы, қиялдың форма беруші күші ретіндегі Канттың көзқарасы (содан кейін Кольридж «эсимпластика» деген жаңа сөзді ойлап тапты), Ф.В.Й. фон Шеллинг сияқты постканттық авторлардың және Дэвид Хартли мен ассоциациялық психологияны қоса алғанда, эмпиристік мектептің бұрынғы ықпалдары әсер еткен.

Құрылымы мен реңкі

Бұл еңбек ұзақ және көрінетіндей, еркін құрылымдалған, және автобиографиялық элементтері болғанымен, ол тікелей немесе сызықтық автобиография емес. Оның "Менің әдеби өмірімнің және пікірлерімнің өмірбаяндық очерктері" деген қосымша тақырыбы Лоренс Стерннің "Тристрам Шэнди, джентльменнің өмірі мен пікірлері" еңбегіне сілтеме жасайды, соның арқасында Биографияның формальды ерекшеліктерінің мақсатты түрде жасалғаны байқалады. Формасы сонымен қатар ойшаралық. Кэтлин Уилер көрсеткендей, бұл шығарма оқырманның оқу процесіндегі белсенді рөлін ескере отырып, ойыншыл және өткір сезімтал.

Сыншыл реакция

Әдебиет тарихына қатысты сыншылар оған күшті реакция білдірді. Кейбір алғашқы оқырмандар оны Колеридждің опиумға тәуелділігінен денсаулығының нашарлауын көрсеткендігін ойлады, ал Колеридж қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай ол Шеллингтің еңбектерін ұрлағандыққа айыпталды. Алайда, ХХ ғасырдың басында ол сын мен теориядағы маңызды, бірақ түсініксіз еңбек ретінде танылды, ал Джордж Сентсбери 1902-1904 жылдардағы ықпалды тарихында Колериджді Аристотель мен Лонгинмен бір қатарға қойды. Соңғы сын бұл еңбектегі философиялық талаптардың шындықтан алыс екенін ойлайтындар мен философияны қастерлейтіндер арасында екіге бөлінді. Қазіргі заманғы сыншылар Колеридждің өзінің көздерінен көп нәрсе алғанын (Шеллингтен тікелей алынған бөлімдермен) мойындайды, бірақ сонымен бірге олар бұл еңбекте алғашқы қарапайым көзқарасқа қарағанда әлдеқайда көп құрылым мен жоспар бар екенін көреді.

Мазмұны

Бұл жұмыс бастапқыда Колриджтің өлеңдер жинағына алғы сөз ретінде жоспарланған, оның поэзиядағы өзінің стилін және тәжірибесін түсіндіріп, негіздеу мақсатында болған. Бірақ жұмыс кеңейіп, әдеби өмірбаянға айналды, оның білімі мен оқуы, алғашқы әдеби ізденістері, Уильям Вордсворттың «Лирикалық Балладалар» алғы сөзінде баяндалған поэзия теориясына қатысты кеңейтілген сын (Колридж осы жұмыстың авторы болған) және оның философиялық көзқарастары жайлы мәлімдемелерді қамтыды.

Қиял

Бірінші том негізінен Кольридждің философиялық көзқарастарының қалыптасуына арналған. Алғашында философ Дэвид Хартлидің ассоциациялық психологиясының жақтаушысы болған ол, кейіннен бұл механикалық жүйені тастап, сананың пассивті емес, шындықты қабылдаудағы белсенді күш екеніне сене бастады. Автор "абсолютті Дарынның өзін-өзі жеткілікті күшіне" сенді және талант пен дарынды "жұмыртқа мен жұмыртқа қабығы" сияқты ерекшелендірді. Бірінші том оның қиял немесе "есемпластикалық күш" деп аталатын метафоралық анықтамасымен аяқталады, бұл жанның ғаламның рухани бірлігін сезу қабілеті, қарапайым ассоциативтік функциядан өзгеше. Кольридж былай деп жазады:

"ҚИЯЛДЫ" мен не бірінші, не екінші деп қарастырамын. Бірінші ҚИЯЛДЫ барлық адамдық қабылдаудың тірі күші және басты қозғаушы күші деп санаймын, және ол шекті санадағы шексіз "МЕННІҢ" мәңгілік жарату актісінің қайталануы. Қиялдың атақты анықтамасы Иммануил Кант, Иоганн Готлиб Фихте және Фридрих Вильгельм Йозеф фон Шеллинг сияқтылардың талқылауларынан туындайды. (Неміс тілін жақсы білген Кольридж, әсіресе Шеллингтің идеяларын талқылаған алғашқы ағылшын әдебиетшілерінің бірі болды.) Бірінші қиял – біз әлемдегі нәрселерді күнделікті қабылдау үшін пайдаланатын қабілет. Кольридж Құдай табиғатты жаратқанда, оны Үш Бірліктегі Ұлдың формальды қасиеттерінің көрінісі етеді. Осылайша, бірінші қиял (біз табиғатты қалай қабылдаймыз) – бұл "шексіз "МЕННІҢ" мәңгілік жарату актісінің шекті санадағы қайталануы". Дегенмен, кейінірек Кольридж табиғат пен адам қиялына көңіл көншітпей қарады, оларды құлдыраған деп санады және "Биографиядағы" өзінің анықтамасын "дамымаған және піспеген" деп сипаттады.

Вордсворт пен поэзиялық сөздік

Кітаптың соңғы тараулары поэзияның мәнін және Вордсворт көтерген поэтикалық тіл мәселесін қарастырады. Вордсворттың пікірімен толық келісе отырып, Кольридж поэзия тілінің шын өмірдегі адамдардың сөзінен алынуы керек, сондай-ақ проза тілі мен ұйқасты композиция арасында ешқандай маңызды айырмашылық жоқ деген қағидасын толыққанды жоққа шығарады. Кітап Вордсворттың поэзиясының ерекшеліктеріне жасалған сынмен аяқталады. Кітапта Кольридждің "қиял" мен "естелік" арасындағы белгілі және даулы айырмашылығы қамтылған. XIV тарау поэзиялық туындыларды оқығанда "сенімділікке ерікті түрде тоқтау" деген атақты сындық ұғымның бастауы болып табылады.