Баё Tapestry: Нормандық шапқыншылық тарихының тігілген суреті

Кіріспе

Bayeux Tapestry (/UK//b//aɪ/'/j//ɜː//, //b//eɪ// /, /US/'/b//eɪ//j//uː//, /'/b//aɪ// /; tapisʁi də bajø немесе La telle du conquest; Tapete Baiocense) – 1066 жылы Нормандия герцогы Вильгельм бастаған, Англия королі Харольд II-ге қарсы күресті және Гастингс шайқасымен аяқталған, Англияны Нормандықтардың жаулап алуына дейінгі оқиғаларды бейнелейтін, шамамен ұзындығы … және биіктігі … болатын кестеленген мата. Бұл туындының 11 ғасырда, шайқастан кейін бірнеше жыл ішінде жасалғаны саналады. Қазір Англияда, мүмкін Вильгельмге сыйлық ретінде жасалғаны кеңінен қабылданып, жаулап алушы нормандықтардың көзқарасынан оқиғаны баяндайды және ғасырлар бойы Нормандияда сақталған. Тапталған матаны сақтаушы Сильвет Лемагненнің 2005 жылғы «Байеу таптауы» кітабында:

«Байеу таптауы – нормандық роман стилінің ең үлкен жетістіктерінің бірі. Оның тоғыз ғасырдан астам сақталып келуі – ғажайып. Оның ерекше ұзындығы, түстерінің үйлесімділігі мен жаңаруы, шеберлігі және оны жасаған шебердің таланты оны мәңгілікке дейін қызықты етеді. Мата 58 көріністен тұрады, олардың көптегені латын тіліндегі жазулармен (tituli) әсем кестеленген. Ол түсті жүн жіптермен зығыр матаға тігілген. Бұл туындыны Вильгельмнің анасының жартылай ағасы, Баеу епископы Одо тапсырған болуы мүмкін, және ол 1070 жылдары Англияда жасалған. 1729 жылы ғалымдар бұл матаны Баеу соборында жыл сайын көрсетілген кезде қайта жаңғыртқан. Қазір тапталған мата Франциядағы Нормандиядағы Баеу қаласындағы Тапталған мата мұражайында (Musée de la Tapisserie de Bayeux) қойылған.»

Байеу таптауындағы суреттер кестеленген, тоқыма емес, сондықтан ол кесте тоқымасының тар анықтамасына сәйкес келмейді. Дегенмен, соңғы жылдарға дейін ол әрқашан «таптауы» деп аталды, ал кейбір өнер тарихшылары арасында «Байеу кестесі» деген атау кеңінен таралды. Оны зайырлы роман өнерінің сирек кездесетін мысалы деп қарастыруға болады. Ортағасырлық Батыс Еуропадағы шіркеулер мен бай үйлерді безендіру үшін кестелер қолданылған, бірақ Байеу таптауы олардан ерекше үлкен. Матада тек фигуралар мен әшекейлер кестеленген, ал фон қарапайым қалдырылған, бұл сюжетті өте анық көрсетеді және үлкен аумақты жабу үшін қажет болды.

Жазбаланған тарихы

Тапталған кебелек туралы алғашқы сілтеме 1476 жылы Байо соборының қазыналарының тізімінде кездеседі. Ол 1562 жылы гугеноттар Байоны тонағанда сақталды; ал келесі нақты мәлімет 1724 жылға қатысты. Антуан Лансело Жеңімпаз Вильгельмге арналған туынды туралы алған эскизін Académie Royale des Inscriptions et Belles Lettres академиясына баяндады. Ол түпнұсқаның қайда және қандай екенін білмеді, бірақ ол гобелен болуы мүмкін деген жорамал жасады. Одан әрі зерттеулер жүргізгеніне қарамастан, ол жаңа мәлімет таппады. Бенедиктин ғалымы Бернар де Монфокон табысты зерттеулер жүргізіп, эскиздің Байо соборында сақталған кебелді шатырдың шағын бөлігі екенін анықтады. 1729 және 1730 жылдары ол өзінің «Француз монархиясының ескерткіштері» атты алғашқы екі томында толық жұмыстың суреттерін және толық сипаттамасын жариялады. Суреттерді сол заманғы ең дарынды суретші Антуан Бенуа салған. Ағылшын тіліндегі алғашқы толық мәліметті 1732–3 жылдары Парижде тұрған және Лансело мен де Монфоконмен таныс болған Смарт Летиуллиер жазған. Алайда ол 1767 жылға дейін Эндрю Дюкарелдің «Англо-норман ескерткіштері» атты еңбегіне қосымша ретінде жарияланбады. 1792 жылы Франция революциясы кезінде кебелек әскери вагондарды жабу үшін мемлекеттік мүлік ретінде тартылып алынды. Стотардтың суреттері 19 ғасырдағы қалпына келтіруге дейінгі кебелектің жағдайының куәсі ретінде әлі де құнды. 1842 жылы гобелен Bibliothèque Publique-дегі арнайы бөлмеде қойылды. 1870 жылы Франко-прусс соғысы кезінде Нормандияға басып кіру қаупі туғанда, сондай-ақ 1939–1944 жылдары Германияның Францияны басып алуы және Нормандияға түсу кезінде Ахненербе ұйымынан қорғау үшін арнайы сақтау қажет болды. 1944 жылдың 27 маусымында Гестапо гобеленді Лувр мұражайына әкелді, ал 18 тамызда Вермахт Парижден кетуге үш күн қалғанда Гиммлер оны «қауіпсіз жерге» көшіруді бұйырды (Блетчли Парк бұл хабарламаны ұстап алды). 2022 жылы Лондондағы Британ мұражайында көрсетілуі күтілген, бірақ консервациялық себептермен күшті қарсылықтар туды. Бұл 950 жылдан бері алғаш рет кебелектің Франциядан шығуы тиіс болған, бірақ дәлелдер гобелен Кентербериде жасалғанын көрсетеді. Алайда 2024 жылдың сәуір айында несие беру мерзімі әлі бекітілген жоқ.

The first reference to the tapestry is from 1476 when it was listed in an inventory of the treasures of Bayeux Cathedral. It survived the sack of Bayeux by the Huguenots in 1562; and the next certain reference is from 1724. Antoine Lancelot sent a report to the Académie Royale des Inscriptions et Belles Lettres concerning a sketch he had received about a work concerning William the Conqueror. He had no idea where or what the original was, although he suggested it could have been a tapestry. Despite further enquiries he discovered no more. The Benedictine scholar Bernard de Montfaucon made more successful investigations and found that the sketch was of a small portion of a tapestry preserved at Bayeux Cathedral. In 1729 and 1730 he published drawings and a detailed description of the complete work in the first two volumes of his Les Monuments de la Monarchie française. The drawings were by Antoine Benoît, one of the ablest draughtsmen of that time. The first detailed account in English was written by Smart Lethieullier, who was living in Paris in 1732–3, and was acquainted with Lancelot and de Montfaucon: it was not published, however, until 1767, as an appendix to Andrew Ducarel's Anglo Norman Antiquities. During the French Revolution, in 1792, the tapestry was confiscated as public property to be used for covering military wagons. Stothard's images are still of value as a record of the tapestry as it was before 19th century restoration. By 1842 the tapestry was displayed in a special purpose room in the Bibliothèque Publique. It required special storage in 1870 with the threatened invasion of Normandy in the Franco Prussian War and again in 1939–1944 by the Ahnenerbe during the German occupation of France and the Normandy landings. On 27 June 1944 the Gestapo took the tapestry to the Louvre and on 18 August, three days before the Wehrmacht withdrew from Paris, Himmler sent a message (intercepted by Bletchley Park) ordering it to be taken to "a place of safety", thought to be Berlin. It had been expected to be exhibited at the British Museum in London in 2022, but strong objections were raised on conservation grounds. It would be the first time in 950 years that the tapesty had left France, although evidence suggests that the tapestry was made in Canterbury. As of April 2024, however, a date for the loan had not yet been finalised.

Құрылыс, жобалау және техника

Ерте ортағасырлық кезеңнің басқа кестеленген ілмектеріндей, бұл бұйым әдетте "тапестри" деп аталады, бірақ ол "нағыз" тапестри емес, онда сурет тоқыма тоқымасымен тоқылған; техникалық тұрғыдан кестелеу, бірақ ол "тапестридің" дәстүрлі кең анықтамасына сәйкес келеді: "Қабырға ілмектеріне, перделерге, орындықтардың жапқыштарына арналған, боялған, кестеленген немесе түстермен тоқылған әшекейлік немесе бейнелі тақырыптармен безендірілген тоқыма мата". Байо тапестрисі жүн ипімен (crewel) 68,38 метр ұзындығы және 0,5 метр ені бар, қарапайым тоқыма зығыр матасына кестеленген. Онда әріптер мен суреттердің контурларын тігу үшін сызық тігісі немесе сабақ тігісі, ал суреттерді толтыру үшін тігіспен бекіту немесе қабаттап тігу сияқты екі түрлі тігіс қолданылған. Зерттеуші тапестридің ұзындығының және оның тоғыз жеке зығыр панелінің әртүрлі өлшемдерін қарастырды. Сондай-ақ, ол 11 ғасырдағы Байо соборының көлемі мен сәулеттік дизайнын бағалауға тырысты. Ол тапестринің собордың оңтүстік, батыс және солтүстік аркадалары бойымен ілінгенде жақсы көрінетінін және оның бейнелеген көріністерін аркадалық бөлімдердің орналасуымен байланыстыруға болатынын, бұл өте әсерлі болар еді дейді. Ол Уильямның тәж киюін көрсететін және шамамен үш метрлік соңғы панельдің жоғалғандығы туралы бұрынғы болжамдармен келіседі. Нортон гобеленнің Байо соборында ілу үшін арнайы жасалғандығын, нормандық аудиторияға ұнау үшін жасалғандығын және, мүмкін, 1077 жылы собордың қадірленуі кезінде Уильям, Матильда, олардың ұлдары және Одоның қатысуымен көрсету үшін епископ Одо үшін жасалғандығын қорытындылады. Негізгі иіп түстері терракота немесе қызыл қоңыр, көк жасыл, күңгірт алтын, зәйтүн жасыл және көк, сондай-ақ қара көк немесе қара және шалфей жасылының шағын мөлшері. Кейінгі жөндеулер ақшыл сары, қызғылт сары және ақшыл жасыл түстерде жасалған. Хабарламада Эдуард бұрын Уильямның таққа отыратынын, ал Харольд оны орындауға ант бергенін, бірақ кейінірек Харольд Эдуардтың өлім төсегінде оны Уильямнан кейінгі мұрагер етіп тағайындағанын айтқандығы туралы мәлімделген. Алайда, басқа көздер, мысалы, Эадмер бұл талапты жоққа шығарады.

In common with other embroidered hangings of the early medieval period, this piece is conventionally referred to as a "tapestry", although it is not a "true" tapestry in which the design is woven into the cloth in tapestry weave; it is technically an embroidery, although it meets the traditional broader definition of "tapestry" as: "A textile fabric decorated with designs of ornament or pictorial subjects, painted, embroidered, or woven in colours, used for wall hangings, curtains, covers for seats, "

The Bayeux tapestry is embroidered in crewel (wool yarn) on a tabby woven linen ground 68.38 metres long and 0.5 metres wide and using two methods of stitching: outline or stem stitch for lettering and the outlines of figures, and couching or laid work for filling in figures. has reviewed the various measurements of the length of the tapestry itself and of its nine individual linen panels. He has also attempted to estimate the size and architectural design of the 11th century Bayeux Cathedral. He considers the tapestry would have fitted well if it had been hung along the south, west, and north arcades of the nave and that the scenes it depicts can be correlated with positions of the arcade bays in a way that would have been dramatically satisfying. He agrees with earlier speculation that a final panel is missing—one that shows William's coronation and which he thinks was some three metres long. Norton concludes that the tapestry was definitely designed to be hung in Bayeux Cathedral specifically; that it was designed to appeal to a Norman audience; and that it was probably designed for Bishop Odo so as to be displayed at the dedication of the cathedral in 1077 in the presence of William, Matilda, their sons, and Odo. The main yarn colours are terracotta or russet, blue green, dull gold, olive green, and blue, with small amounts of dark blue or black and sage green. Later repairs are worked in light yellow, orange, and light greens. reported that Edward had previously determined that William would succeed him on the throne, and Harold had sworn to honour this, and yet later that Harold had claimed Edward, on his deathbed, had made him heir over William. However, other sources, such as Eadmer dispute this claim.

Көркемдік контекст

Скандинавияда тоғызыншы ғасырдан бастап тапицерия фрагменттері табылды және нормандтар мен англосаксон кестелері осы сияқты жұмыстардан дамыған деп саналады. Мысалдарды Осеберг кемесінің жерлеу заттарында және Оверхогдал тапицерияларында кездестіруге болады. 11 ғасырдан сақталған өте аз тоқымалар бар, бірақ «Жаратылыс тапицериясы» немесе Жирона тапицериясы – Испанияның Каталониясындағы Жирона соборының мұражайында сақталған үлкен роман стиліндегі тігін жұмысы. Бұл тоқымада «Жаратылыс кітабынан» кейіпкерлер мен айлардың бейнеленген тұлғалары көрсетілген. Германиядағы Сент-Гереонның киімі – византиялық сәндік жібектерге негізделген тоқыма фрагменттерінің ең үлкені, олардың арасында жануарлар да бар, және бұл Еуропада сақталған ең ерте мысалдардың бірі болып саналады.

Латын мәтіні

Көптеген суреттерде адамдар мен жерлердің аттарын көрсету үшін немесе бейнеленген оқиғаны қысқаша түсіндіру үшін тақырыптар (титулдар) қолданылады. Бір панельде дін қызметкері әйелдің бетін ұстаған немесе мүмкін соққан сияқты көрінеді. Бұл көріністің немесе оның үстіндегі жазудың мәнін ешкім білмейді: ubi unus clericus et Ælfgyva ("бір дін қызметкері мен Ælfgyva қайда [немесе қай жерде]"), мұнда Ælfgyva – бұл танымал англосаксон әйелі Ælfgifu атының латыншаға аударылған түрі (сөзбе-сөз "эльф сыйы"). Ælfgifu сонымен қатар Кнут Ұлы арқылы Дания мен Англияның бұрынғы патшалары Свен Кнутсон мен Гарольд Харфуттың анасы болған. Бұл көрініс Гарольд пен Вильгельмнің кездесуінен кейін жасалған болуы мүмкін, ол замандас көрермендерге Нортгемптондық Ælfgifu мен Нормандиялық Эмма арасындағы жанжалды еске түсіру үшін жасалды деп болжанады, бұл жанжал Кнуттың әйелдері арасында болды және нәтижесінде Эмманың бірінші күйеуі Әтелредтің ұлы Эдвард Мойындаушының таққа отыруына әкелді.

Тарихи ақиқат

Байе гобеленін Нормандия әулеті тапсырыс берген болуы мүмкін және ол негізінен нормандық көзқарасты бейнелейді. Алайда, Харольд батыр ретінде көрсетілген, ал оның әскерлері кемсітілмейді. Бүкіл гобелен бойында Уильям «герцог» (dux) деп сипатталса, Харольд, оның тағына отыруына дейін де «герцог» (dux) аталған, кейін «патша» (rex) деп аталады. Гобелен мен нормандық дереккөздер Харольдты таққа отырғызған адам ретінде Кентербери архиепископы Стигандты, ол шіркеуден қуылған еді, деп көрсетеді; бұл, мүмкін, Харольдтың патшалығын жоққа шығару мақсатында жасалған. Бір ағылшын дереккөзінде Харольдты Йорк архиепископы Элдред таққа отырғызды, ал ол папаның қолдауын алған, бұл Харольдтың заңды патша ретіндегі беделін нығайтады. Қазіргі заманғы зерттеулер бұл мәселені шешкен жоқ, бірақ көбінесе Элдред таққа отырғызды деген пікірде. Саяси үгіт немесе жеке басымдықтар оқиғаның тарихи дәлдігін біршама бұрмалаған болса да, Байе гобеленін ортағасырлық қару-жарақ, киім-кешек және басқа да заттардың ешқандай басқа ескерткіштеде кездеспейтін көрнекі бейнесі деп санауға болады. Сцены арасында кейіпкерлердің сыртқы түрі немесе киімдері арасында үзіліс жоқ. Шығаршықтар қалқандарды алып жүреді, бірақ мұрагерлік гербтердің жүйесі жоқ – қазіргі геральдикалық құрылымның бастамасы болғанымен, ол 12 ғасырдың ортасына дейін қалыпты жағдайға келмеді. Гобеленді ағылшын немесе нормандық ертегі ретінде қарастырмауға кеңес беріледі, себебі шекаралардағы жануарлар туралы аңыздар қақтығыстың қауіптілігі мен билікке ұмтылудың бекерлігі туралы түсініктеме бере алады.

Көшірмелері мен жалғаулары

Байе гобеленінің бірнеше көшірмесі әртүрлі материалдарда жасалды. Уильям Моррис пен тоқыма өндіруші Томас Уордлдің ынтымақтастығы арқасында, Уордлдің әйелі Элизабет 1885 жылы гобеленнің репродукциясын жасауға кірісті. Түпнұсқадағы гобелендегі (Эльфгива бейнесінің астындағы шекарада) жалаңаш дене, суреттің өзі де сол сияқты түзетілгендіктен, қысқа киіммен бейнеленген. 1996 жылы Канаданың Онтарио штатындағы Ватерлоо университетінің қызметкері Рей Дуган тігілген көшірмені аяқтады. Аяқталғаннан бері ол Канада мен АҚШ-тағы түрлі мұражайлар мен галереяларда көрсетілді. 2000 жылы Даниялық Vikingegruppen Lindholm Høje бірлестігі түпнұсқа тігіс техникасын қолдана отырып, Бае гобеленінің көшірмесін жасауды бастады. Көшірме 2014 жылдың маусым айында аяқталды және 2015 жылдың мамырында Борглум аббаттығында тұрақты көрмеге қойылды. Оглеторп университетінің бұрынғы судьясы және деканы, доктор Э.Д. Уилер, Маргарет Ревиллдің қолымен боялған, толық көлемдегі Бае гобеленінің көшірмесін тапсырыс берді және 1994 жылы оны Кароллтондағы Батыс Джорджия университетіне сыйға тартты. 2014 жылы көшірме Дахлонегадағы Солтүстік Грузия университетіне сатып алынды. Бае гобеленінің шамамен жартылай масштабтағы мозаикалық нұсқасы бұрын Жаңа Зеландияның Джеральдин қаласында көрсетілген. Ол 1,5 миллион 7 мм² көлемді пружиналық болаттан жасалған, ол Майкл Линтон 1979 жылдан бастап жиырма жыл бойы жасаған. Жұмыс 32 бөлімнен тұрады және 1066 жылы Рождество күні Вестминстер аббаттығында Жеңімпаз Уильямның тәж киюіне дейінгі жоғалған соңғы бөлімінің гипотетикалық реконструкциясын қамтиды. Англияның Норфолк графтығындағы Норт-Крик қаласынан шыққан ағаш оюшысы Джейсон Уэлч 2011-2014 жылдар аралығында 25 бес футтық тақтаға ағаштан ою-өрнек салып, бояды. Ол бұл жобаны 18 жасар ұлының қазасына байланысты қайғыны жеңу үшін қолға алды. Миа Ханссон, Сканёр, Швеция, Висбех, Элий аралы, Кембриджширде тұрып, 13 шілде 2016 жылы көшірмені жасауды бастады. 2023 жылдың мамырына қарай ол 40 метрді аяқтады және шамамен 4 жылда аяқтайтынын күтті. Ханссон өз көшірмесінің бөлігін лекциялар мен көрмелерге алып шығады. 2020 жылдың қыркүйегінде ол «Мияның Бае гобеленінің бояу кітабын» жариялады, онда гобеленнен алынған қолмен салынған суреттер бар. 2024 жылдың қаңтарында Бае музейі «Роллинг Стоунз» тобының барабаншысы Чарли Уоттстың мұралық аукционының бөлігі ретінде Бае гобеленінің Виктория дәуірінде жасалған көшірмесін 16 000 фунт стерлингке сатып алды. Бұл көшірме, сақталған үш Викториялық көшірмеден бірі, бастапқыда 19 ғасырда панорамалық сурет ретінде жасалған. Басқа заманауи суретшілер Уильямның тәж киюіне дейінгі оқиғаларды бейнелейтін панельдер жасап, жұмысты аяқтауға тырысты, бірақ жоғалған панельдердің нақты мазмұны белгісіз. 1997 жылы кестеші Ян Мессент Уильямның Беркхамстедте (Бёрхам), Гертфордширде ағылшын дворяндарының бағынуын және оның тәж киюін көрсететін реконструкцияны аяқтады. 2013 жылдың басында Канал аралдарындағы Альдернидің 416 тұрғыны Уильямның тәж киюі мен Лондон мұнарасының құрылысын қоса алғанда, жұмысты жалғастырды.

A number of replicas of the Bayeux Tapestry have been created, in various media. Through the collaboration of William Morris with textile manufacturer Thomas Wardle, Wardle's wife Elizabeth, who was an accomplished seamstress, embarked on creating a reproduction in 1885. The naked figure in the original tapestry (in the border below the Ælfgyva figure) is depicted wearing a brief garment because the drawing which was worked from was similarly bowdlerised. Ray Dugan of University of Waterloo, Ontario, Canada, completed a stitched replica in 1996. Since its completion, it has been displayed in various museums and galleries in Canada and the United States. In 2000, a Danish association, Vikingegruppen Lindholm Høje, began making a replica of the Bayeux Tapestry using the original sewing techniques. The replica was completed in June 2014 and went on permanent exhibition at Børglum Abbey in May 2015. Dr. E. D. Wheeler, former judge and former dean at Oglethorpe University, commissioned a hand painted, full size replica of the Bayeux Tapestry completed by Margaret ReVille and donated it to the University of West Georgia in Carrollton in 1994. In 2014, the replica was acquired by the University of North Georgia in Dahlonega. An approximately half scale mosaic version of the Bayeux Tapestry was formerly on display at Geraldine, New Zealand. It was made up of 1.5 million 7 mm2 pieces of spring steel—off cuts from patterning disks of knitting machines—and was created by Michael Linton over a period of twenty years from 1979. The work was in 32 sections, and included a hypothetical reconstruction of the missing final section leading up to William the Conqueror's coronation at Westminster Abbey on Christmas Day, 1066. Jason Welch, a woodcarver from North Creake, Norfolk, England, created a replica of the tapestry between 2011 and 2014 in carved and painted wooden relief on 25 five foot planks. He undertook the project to help cope with the grief of losing his 18 year old son. Mia Hansson, from Skanör, Sweden, living in Wisbech, Isle of Ely, Cambridgeshire, started a reproduction on 13 July 2016. as of May 2023 she had completed 40 metres, saying that she expected to finish in some 4 years. Hansson takes part of her replica out for talk and display events. In September 2020 she published Mia's Bayeux Tapestry Colouring Book, with hand drawn images from the tapestry. In January 2024, the Bayeux Museum acquired a Victorian replica of the Bayeux tapestry as part of the late Rolling Stones drummer Charlie Watts's estate auction, purchased for £16,000. The replica, one of three known surviving Victorian copies, was originally created as a panoramic photograph in the 19th century. Other modern artists have attempted to complete the work by creating panels depicting subsequent events up to William's coronation, though the actual content of the missing panels is unknown. In 1997, the embroidery artist Jan Messent completed a reconstruction showing William accepting the surrender of English nobles at Berkhamsted (Beorcham), Hertfordshire, and his coronation. In early 2013, 416 residents of Alderney in the Channel Islands finished a continuation including William's coronation and the building of the Tower of London.