Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1066 жылы ағылшындар мен нормандықтар арасындағы шайқас
Battle between English and Normans in 1066
Гастингс шайқасы 1066 жылдың 14 қазанында Нормандия герцогы Вильгельмнің француз әскері мен англосаксон корольі Гарольд Годвинсон басқаратын ағылшын әскері арасында өтті. Бұл шайқас Англияны нормандықтар басып алуының бастамасы болды. Ол Гастингстен солтүстік-батысқа қарай шамамен 7 миль (11 км) жерде, қазіргі Батл қаласына жақын, Шығыс Сассекс округінде болды және нормандықтардың шешуші жеңісімен аяқталды. Шайқасқа себеп 1066 жылдың қаңтарында баласыз король Эдуард Исповедниктің қайтыс болуы болды, бұл оның тағына талапкерлердің арасында күрес тудырды. Эдуард қайтыс болғаннан кейін Гарольд король болып жарияланды, бірақ Вильгельм, оның інісі Тостиг және Норвегия королі Харольд Хардрада (Норвегияның Харольд III) басқыншылықтарына тап болды. Хардрада мен Тостиг 1066 жылдың 20 қыркүйегінде Фулфорд шайқасында ағылшын әскерін жеңді, ал бес күннен кейін Стэмфорд Көпірі шайқасында Гарольдтан жеңілді. Стэмфорд Көпірінде Тостиг пен Хардраданың қаза болуы Вильгельмді Гарольдтың жалғыз күшті қарсыласы қылды. Гарольд пен оның әскері қалпына келгенде, Вильгельм 1066 жылдың 28 қыркүйегінде Англияның оңтүстігінде, Певенсиде әскерін түсірді және патшалықты басып алу үшін плацдарм құрды. Гарольд оңтүстікке қарай жылдам жорық жасап, күш жинады. Шайқасқа қатысқандардың нақты саны белгісіз, тіпті қазіргі бағалаулар да көп айырмашылықты көрсетеді. Әскерлердің құрамы анығырақ: ағылшын әскері негізінен жаяу әскерден тұрды және оларда садақшылар аз болды, ал басқыншы күштердің жартысы ғана жаяу әскерден құралды, қалғаны тең бөлініп, атты әскер мен садақшылардан тұрды. Гарольд Вильгельмді тосыннан шабуылға алуға тырысқан сияқты, бірақ барлаушылар оның әскерін тауып, Вильгельмге хабарлады, ол Гастингстен шайқас алаңына Гарольдпен кездесу үшін аттанды. Шайқас таңғы сағат 9-дан кешкі қараңғылыққа дейін созылды. Басқыншылардың ағылшын қатарын бұзуға жасаған алғашқы әрекеттері көп нәтиже бермеді. Сондықтан нормандықтар үрейленгендей болып қашуға еліктеді, содан кейін оларды қуғандарға қарсы шабуыл жасады. Гарольдтың шайқастың соңына қарай қаза болуы оның әскерінің көп бөлігінің қорқып қашуына және жеңіліске әкелді. Соңғы жорықтар мен шайқастардан кейін Вильгельм 1066 жылдың Рождество күні король болып тағайындалды. Вильгельм билігіне қарсылықтар мен көтерілістер жалғасты, бірақ Гастингс Вильгельмнің Англияны басып алуының шешуші кезеңі болды. Шайқаста қаза тапқандардың саны туралы деректер аз, бірақ кейбір тарихшылар 2000 басқыншы және одан екі есе көп ағылшынның қаза болғанын есептейді. Вильгельм шайқас болған жерде монастырь салды, ал аббат шіркеуінің басты құрбандық тақтасы Гарольд қайтыс болған жерге орналастырылған деп есептеледі.
The Battle of Hastings was fought on 14 October 1066 between the Norman French army of William, the Duke of Normandy, and an English army under the Anglo Saxon King Harold Godwinson, beginning the Norman Conquest of England. It took place approximately 7 mile (11 km) northwest of Hastings, close to the present day town of Battle, East Sussex, and was a decisive Norman victory. The background to the battle was the death of the childless King Edward the Confessor in January 1066, which set up a succession struggle between several claimants to his throne. Harold was crowned king shortly after Edward's death, but faced invasions by William, his own brother Tostig, and the Norwegian King Harald Hardrada (Harold III of Norway). Hardrada and Tostig defeated a hastily gathered army of Englishmen at the Battle of Fulford on 20 September 1066, and were in turn defeated by Harold at the Battle of Stamford Bridge five days later. The deaths of Tostig and Hardrada at Stamford Bridge left William as Harold's only serious opponent. While Harold and his forces were recovering, William landed his invasion forces in the south of England at Pevensey on 28 September 1066 and established a beachhead for his conquest of the kingdom. Harold was forced to march south swiftly, gathering forces as he went. The exact numbers present at the battle are unknown as even modern estimates vary considerably. The composition of the forces is clearer: the English army was composed almost entirely of infantry and had few archers, whereas only about half of the invading force was infantry, the rest split equally between cavalry and archers. Harold appears to have tried to surprise William, but scouts found his army and reported its arrival to William, who marched from Hastings to the battlefield to confront Harold. The battle lasted from about 9 am to dusk. Early efforts of the invaders to break the English battle lines had little effect. Therefore, the Normans adopted the tactic of pretending to flee in panic and then turning on their pursuers. Harold's death, probably near the end of the battle, led to the retreat and defeat of most of his army. After further marching and some skirmishes, William was crowned as king on Christmas Day 1066. There continued to be rebellions and resistance to William's rule, but Hastings effectively marked the culmination of William's conquest of England. Casualty figures are hard to come by, but some historians estimate that 2,000 invaders died along with about twice that number of Englishmen. William founded a monastery at the site of the battle, the high altar of the abbey church supposedly placed at the spot where Harold died.
Өмірбаян
911 жылы Каролингтер әулетінен билеген Қарапайым Карл викингтердің бір тобына олардың басшысы Ролло басшылығымен Нормандияға қоныстануға рұқсат берді. Олардың қоныстануы сәтті аяқталды, және олар жергілікті мәдениетке тез бейімделіп, бұрынғы діндерін тастап, христиан дінін қабылдады, сондай-ақ жергілікті тұрғындармен араласып, үйленді. Уақыт өте келе герцогтіктің шекарасы батысқа қарай кеңейді. 1002 жылы король Этельред II Нормандия герцогы Ричард II-нің қарындасы Эммаға үйленді. Олардың ұлы Эдуард Танушы Нормандияда көп жылдар бойы шетте тұрып, 1042 жылы Англия тағына отырды. Бұл Англия саясатында нормандықтардың күшті ықпалына әкелді, себебі Эдуард бұрынғы қонақтарынан қолдау алып, нормандық сарай қызметкерлерін, әскерлерді және дін қызметкерлерін шақырып, оларды билік лауазымдарына, әсіресе шіркеуде тағайындады. Эдуардтың баласы болмады және ол Уэссекс графы Годвин мен оның ұлдарымен қақтығысқа түсті, сондай-ақ Нормандия герцогы Вильгельмнің Англия тағына таласуына себепкер болуы мүмкін.
In 911, the Carolingian ruler Charles the Simple allowed a group of Vikings to settle in Normandy under their leader Rollo. Their settlement proved successful, and they quickly adapted to the indigenous culture, renouncing paganism, converting to Christianity, and intermarrying with the local population. Over time, the frontiers of the duchy expanded to the west. In 1002, King Æthelred II married Emma, the sister of Richard II, Duke of Normandy. Their son Edward the Confessor spent many years in exile in Normandy, and succeeded to the English throne in 1042. This led to the establishment of a powerful Norman interest in English politics, as Edward drew heavily on his former hosts for support, bringing in Norman courtiers, soldiers, and clerics and appointing them to positions of power, particularly in the Church. Edward was childless and embroiled in conflict with the formidable Godwin, Earl of Wessex, and his sons, and he may also have encouraged Duke William of Normandy's ambitions for the English throne.
Англиядағы мұрагерлік дағдарысы
1066 жылғы 5 қаңтарда король Эдуардтың қайтысы нақты мұрагерді қалдырмады, және Англия тағына бірнеше үміткер талас жасады. Эдуардтың тікелей ізбасары Уэссекс графы Гарольд Годвинсон болды, ол ағылшын аристократиясының ең бай және ең күшті өкілі және Эдуардтың бұрынғы қарсыласы Годвиннің ұлы еді. Гарольд Англияның Витенгемоты тарапынан король сайланды және Йорк архиепискобы Элдредпен тәж кигізілді, бірақ нормандық насихаттар осы рәсімді каноникалық емес Кантербери архиепискобы Стиганд жүргізді деп мәлімдеді. Гарольдқа бірден екі көршілес күшті билеуші қарсы шықты. Герцог Уильям король Эдуард оған таққа отыруды уәде еткенін және Гарольд осыған келісім бергенін айтты. Норвегиялық Харальд Хардрада да мұрагерлікке талас жасады. Оның таққа деген құқығы оның алдыңғысы Магнус Игі мен Англияның бұрынғы королі Хартакнут арасындағы келісімге негізделген, егер біреуі мұрагерсіз қайтыс болса, екіншісі Англия мен Норвегияны мұраға алатын болады. Вильгельм мен Харальд Хардрада бірден жеке шабуылдар үшін әскерлер мен кемелерді жинауға кірісті.
King Edward's death on 5 January 1066 left no clear heir, and several contenders laid claim to the throne of England. Edward's immediate successor was the Earl of Wessex, Harold Godwinson, the richest and most powerful of the English aristocrats and son of Godwin, Edward's earlier opponent. Harold was elected king by the Witenagemot of England and crowned by Ealdred, the Archbishop of York, although Norman propaganda claimed that the ceremony was performed by Stigand, the uncanonically elected Archbishop of Canterbury. Harold was at once challenged by two powerful neighbouring rulers. Duke William claimed that he had been promised the throne by King Edward and that Harold had sworn agreement to this. Harald Hardrada of Norway also contested the succession. His claim to the throne was based on an agreement between his predecessor Magnus the Good and the earlier King of England Harthacnut, whereby, if either died without heir, the other would inherit both England and Norway. William and Harald Hardrada immediately set about assembling troops and ships for separate invasions.
Тостиг пен Хардраданың шабуылдары
1066 жылдың басында Харольдтың қуылған ағасы Тостиг Годвинсон Фландрияда жинаған кемелер флотымен Англияның оңтүстік-шығысына шабуыл жасады. Кейіннен Оркнейден келген кемелер оған қосылды. Харольдтың флотынан қауіптенген Тостиг солтүстікке қарай жылжып, Шығыс Англия мен Линкольнширде шабуылдар жасады. Мерсия графы Эдвин мен Нортумбрия графы Моркар оны кемелеріне кері қайтарды. Көптеген жақтастары оны тастап кеткен соң, ол Шотландияға тартылып, жылдың ортасында жаңа күштер жинады. Хардрада қыркүйек айының басында 300-ден астам кемеде, шамамен 15 000 сарбазбен Солтүстік Англияға басып кірді. Хардраданың әскеріне Норвегия королінің тәжді иелену ниетін қолдаған Тостигтің күштері де қосылды. Норвегиялықтар Йоркке қарай жылжып, 20 қыркүйекте Фулфорд шайқасында Эдвин мен Моркар басқарған солтүстік ағылшын әскерін жеңіп, қаланы басып алды.
In early 1066, Harold's exiled brother Tostig Godwinson raided southeastern England with a fleet he had recruited in Flanders, later joined by other ships from Orkney. Threatened by Harold's fleet, Tostig moved north and raided in East Anglia and Lincolnshire. He was driven back to his ships by the brothers Edwin, Earl of Mercia and Morcar, Earl of Northumbria. Deserted by most of his followers, he withdrew to Scotland, where he spent the middle of the year recruiting fresh forces. Hardrada invaded northern England in early September, leading a fleet of more than 300 ships carrying perhaps 15,000 men. Hardrada's army was further augmented by the forces of Tostig, who supported the Norwegian king's bid for the throne. Advancing on York, the Norwegians occupied the city after defeating a northern English army under Edwin and Morcar on 20 September at the Battle of Fulford.
Ағылшын әскері мен Гарольдтың дайындықтары
Ағылшын армиясы аймақтық принцип бойынша ұйымдастырылды, фьрд, яғни жергілікті жұмылдыру, жергілікті билеушінің – граф, епископ немесе шерифтің басшылығымен қызмет етті. Бір адам қызмет етуі тиіс еді. Жүз фьрд үшін негізгі ұйымдастыру бірлігі болған сияқты. Фьрд пен хаускарлдар екеуі де жаяу соғысты, олардың арасындағы ең басты айырмашылық – хаускарлдардың жақсырақ қару-жарағы болды. Ағылшын армиясында көптеген садақшылар болған жоқ. Гарольд 1066 жылдың ортасында Уильямның шабуылын күтіп, үлкен армиясымен және флотымен оңтүстік жағалауда болды. Оның күштерінің көп бөлігі отаршылдардан тұрды, олар егін жинауға мұқтаж болды, сондықтан 8 қыркүйекте Гарольд отаршылдарды және флотты жіберді. Норвегиялықтардың басып кіргенін естіп, ол солтүстікке асықты, күш жинады және 25 қыркүйекте Стемфорд Көпірі шайқасында норвегиялықтарды күтпеген жерден жеңіп алды. Харальд Хардрада мен Тостиг қаза тапты, ал норвегиялықтар соншалықты зор шығынға ұшырады, тірі қалғандарды алып кету үшін бастапқы 300 кеменің тек 24-і ғана жеткілікті болды. Ағылшынның жеңісі үлкен құнға түсті, өйткені Гарольдтың армиясы шаршап, әлсіреп, оңтүстіктен алыс қалды.
The English army was organised along regional lines, with the fyrd, or local levy, serving under a local magnate – whether an earl, bishop, or sheriff. one man was supposed to serve. It appears that the hundred was the main organising unit for the fyrd. The fyrd and the housecarls both fought on foot, with the major difference between them being the housecarls' superior armour. The English army does not appear to have had a significant number of archers. Harold had spent mid 1066 on the south coast with a large army and fleet waiting for William to invade. The bulk of his forces were militia who needed to harvest their crops, so on 8 September Harold dismissed the militia and the fleet. Learning of the Norwegian invasion he rushed north, gathering forces as he went, and took the Norwegians by surprise, defeating them at the Battle of Stamford Bridge on 25 September. Harald Hardrada and Tostig were killed, and the Norwegians suffered such great losses that only 24 of the original 300 ships were required to carry away the survivors. The English victory came at great cost, as Harold's army was left in a battered and weakened state, and far from the south.
Уильямның дайындықтары мен қонуы
Вильгельм Нормандиядан және Францияның қалған бөлігінен жиналған үлкен шапқышылық флотты және әскерді жинады, соның ішінде Бретань мен Фландриядан ірі контингенттер келді. 1066 жылдың сәуір айында аспанда Галлей кометасы пайда болды, және ол бүкіл Еуропа бойынша кеңінен таралды. Сол замандағы жазбалар кометаның пайда болуын Англиядағы билік таласына байланыстырды. Вильгельм өз күштерін Сен-Валери-сюр-Соммеде шоғырландырды және 12 тамызға қарай Англия арнасын кесіп өтуге дайын болды. Бірақ, қолайсыз ауа-райы немесе күшті ағылшын флотынан қашып өту үшін кешіктірілді. Нормандар Гаррольдтың норвегиялықтар үстінен жеңісінен кейін бірнеше күн өткен соң, Гаррольдтың теңіз күштері тарағаннан кейін Англияға өтіп, 28 қыркүйекте Суссекстегі Певенсиге түсті. Дегенмен, кейбір деректер Вильгельмнің 29 қыркүйекте түскенін көрсетеді. Бірнеше кеме бағытынан жаңылып, Ромниге жетіп, онда нормандар жергілікті жасақпен шайқасты. Певенсиде қосымша бекіністер салынды.
William assembled a large invasion fleet and an army gathered from Normandy and the rest of France, including large contingents from Brittany and Flanders. In April 1066 Halley's Comet appeared in the sky, and was widely reported throughout Europe. Contemporary accounts connected the comet's appearance with the succession crisis in England. William mustered his forces at Saint Valery sur Somme, and was ready to cross the English Channel by about 12 August. But the crossing was delayed, either because of unfavourable weather or to avoid being intercepted by the powerful English fleet. The Normans crossed to England a few days after Harold's victory over the Norwegians, following the dispersal of Harold's naval force, and landed at Pevensey in Sussex on 28 September. although a few contemporary sources have William landing on 29 September. A few ships were blown off course and landed at Romney, where the Normans fought the local fyrd. More fortifications were erected at Pevensey.
Гастингстегі норман әскерлері
Уильямның әскерінің нақты саны мен құрамы белгісіз. Бір замандас құжат Уильямның 776 кемесі болғанын айтады, бірақ бұл сан көбінесе артық көрсетілген болуы мүмкін. Сол кездегі жазушылардың әскер мөлшері туралы келтірген деректері өте жоғарылатылған, 14 000-нан 150 000-ға дейін ауытқиды. Қазіргі заманғы тарихшылар Уильямның әскерінің мөлшері бойынша әртүрлі бағалаулар ұсынады: 7 000–8 000 адам, оның ішінде 1 000–2 000 атты әскер; 10 000–12 000 адам; немесе 7 500 адам. Вильгельм Жеңімпаздың серіктерінің кейінгі тізімдері сақталған, бірақ көпшілігіне қосымша есімдер қосылған; Гастингс шайқасында Вильгельммен бірге болғаны анықталған 35-ке жуық адам бар. Негізгі қару-жарақ – тізбекті гауберк, әдетте тізеге дейін, атқа мінуге ыңғайлы кесулермен, ал кейбіреулеріне шынтаққа дейін жететін жеңдері болған. Кейбір гауберктер металдан, мүйізден немесе қатайтылған былғарыдан жасалған, киімге бекітілген қабыршақтардан құралған болуы мүмкін. Бас киім әдетте мұрынның көпірін қорғайтын тік жолақты металл шлем болған. Аттылар мен жаяу әскерлерде қалқандар болған. Жаяу әскердің қалқаны көбінесе дөңгелек, ағаштан жасалған және металлмен нығайтылған. Аттылар ромб тәрізді қалқанға көшкен және көбінесе найзамен қаруланған. Денеге жақын ұсталатын, салыстырмалы түрде жаңа, найза қолдануға қолайсыз болғандықтан, Гастингсте қолданылмаған болуы мүмкін. Жаяу және атты әскерлер көбінесе екі жиекті, ұзын қылышпен соғысқан. Жаяу әскерлер сонымен қатар сүңгілер мен ұзын найзаларды қолданған. Атты әскердің кейбіреулері қылыш орнына сойылды қолданған болуы мүмкін. Мергендер садақ немесе арбалет қолданған, ал көпшілігінде қару-жарақ болмаған.
The exact numbers and composition of William's force are unknown. A contemporary document claims that William had 776 ships, but this may be an inflated figure. Figures given by contemporary writers for the size of the army are highly exaggerated, varying from 14,000 to 150,000. Modern historians have offered a range of estimates for the size of William's forces: 7,000–8,000 men including 1,000–2,000 cavalry; 10,000–12,000 men; or 7,500 men. Later lists of companions of William the Conqueror are extant, but most are padded with extra names; only about 35 named individuals can be reliably identified as having been with William at Hastings. The main armour was chainmail hauberks, usually knee length, with slits to allow riding, some with sleeves to the elbows. Some hauberks may have been made of scales attached to a tunic, with the scales made of metal, horn or hardened leather. Headgear was usually a conical metal helmet with a vertical band guarding the bridge of the nose. Horsemen and infantry carried shields. The infantryman's shield was usually round and made of wood with metal reinforcement. Horsemen changed to a kite shaped shield and were usually armed with a lance. The couched lance, carried tucked against the body under the right arm, was relatively new and probably not used at Hastings, as the terrain was unfavourable for long cavalry charges. Both infantry and cavalry usually fought with a straight sword, long and double edged. The infantry could also use javelins and long spears. Some of the cavalry may have used a mace instead of a sword. Archers would have used a self bow or a crossbow, and most would not have had armour.
Гарольд оңтүстікке қарай жылжиды
Солтүстікте ағасы Тостиг пен Харальд Хардраданы жеңгеннен кейін, Гарольд күштерінің көп бөлігін солтүстікте қалдырды, оның ішінде Моркар мен Эдвин де болды, ал әскерінің қалған бөлігімен оңтүстікке қарай, нормандық шапқыншылықтан қорғану үшін аттанды. Уильямның жағаға қонғанын Гарольд қашан білгені белгісіз, бірақ бұл, әдетте, жорық кезінде болған болуы мүмкін. Гастингске дейін Гарольд Лондонда шамамен бір апта тоқтады, демек, оңтүстікке қарайғы жолында шамамен бір апта уақыт жұмсаған, күніне шамамен 43 километр (27 миль) жүріп, 322 километр (200 миль) сапар шеккен болуы мүмкін. Гарольд 13 қазан күні түнде Калдбек төбесінде, «қаңқа басылған алма ағашының» жанында, Гастингстегі Уильямның қамалынан 13 километр (8 миль) жерге орналасты. Ағылшын садақшыларының жетіспеуі норман садақшыларына қиындық туғызды, себебі ағылшын жебелерін жинап, қайта пайдалану мүмкіндігі шектеулі болды. Садақшылардың шабуылынан кейін Уильям найзагерлерді ағылшындарға шабуыл жасауға жіберді. Оларға жебе емес, найза, балта және тастармен шабуыл жасалды. Герцог өлтірілді деген қауесет тарады, бұл жағдайды одан әрі ушықтырды. Ағылшын әскерлері қашқан басқыншыларды қуалауға кірісті, бірақ Уильям әскерінің арасынан өтіп, тірі екенін жариялап, жүзін көрсетті. Содан кейін герцог қарсы шабуылға көшті, қуалайтын ағылшын әскерлеріне қарсы тұрды; ағылшындардың бір бөлігі төбеде бірігіп, бірақ соңында жеңіліске ұшырады. Carmen de Hastingae Proelio Гирттың өлімі туралы басқаша әңгіме айтады, герцогтың Харольдтың інісі Гиртты шайқаста өлтіргенін, мүмкін, оны Харольд деп қателескенін мәлімдейді. Поатьелік Уильям Гирт пен Леовиннің денелері Харольдтың денесіне жақын табылғанын айтады, бұл олар шайқастың соңында қаза тапқандығын көрсетеді. Егер екі бауырлас шайқастың басында қаза тапса, олардың денелерін Харольдқа жеткізіп, шайқастан кейін оның денесімен бірге табылған болуы мүмкін. Әскери тарихшы Питер Марреннің болжамы бойынша, егер Гирт пен Леофвин шайқастың басында қаза тапса, бұл Харольдты соңына дейін тұрып, күресуге ынталандырған болуы мүмкін.
After defeating his brother Tostig and Harald Hardrada in the north, Harold left much of his forces in the north, including Morcar and Edwin, and marched the rest of his army south to deal with the threatened Norman invasion. It is unclear when Harold learned of William's landing, but it was probably during the march. Harold stopped in London for about a week before Hastings, so it is likely that he spent about a week on his march south, averaging about 27 mile (43 km) per day, for the approximately 200 mile (322 km). Harold camped at Caldbec Hill on the night of 13 October, near a "hoar apple tree", about 8 mile (13 km) from William's castle at Hastings. The lack of English archers hampered the Norman archers, as there were few English arrows to be gathered up and reused. After the attack from the archers, William sent the spearmen forward to attack the English. They were met with a barrage of missiles, not arrows but spears, axes and stones. A rumour started that the duke had been killed, which added to the confusion. The English forces began to pursue the fleeing invaders, but William rode through his forces, showing his face and yelling that he was still alive. The duke then led a counter attack against the pursuing English forces; some of the English rallied on a hillock before being overwhelmed. The Carmen de Hastingae Proelio relates a different story for the death of Gyrth, stating that the duke slew Harold's brother in combat, perhaps thinking that Gyrth was Harold. William of Poitiers states that the bodies of Gyrth and Leofwine were found near Harold's, implying that they died late in the battle. It is possible that if the two brothers died early in the fighting their bodies were taken to Harold, thus accounting for their being found near his body after the battle. The military historian Peter Marren speculates that if Gyrth and Leofwine died early in the battle, that may have influenced Harold to stand and fight to the end.
Ұшуды жалғандату
Түстен кейін шамамен тынығу болған болуы мүмкін, сондай-ақ демалыс пен тамақтану үшін үзіліс қажет болған жағдай туған. Поатьелік Вильгельм бұл тактика екі рет қолданылғанын мәлімдейді. Хроникашылардың есебіндегі осы тактика нормандық әскерлердің шайқастан қашуын ақтау мақсатында жазылған деген пікірлер болғанымен, бұл күмән тудырады, себебі алдыңғы қашу фактісі жасырылмаған. Бұл сол дәуірдегі басқа нормандық әскерлер де қолданған тактика еді. Қасақана шегініс ағылшын қалқан қабырғасын бұзбаса да, оның құрамындағы үй сақшыларын сейілтіп жіберген болуы мүмкін. Үй сақшыларының орнына фьордтан шақырылған сарбаздар қойылды, ал қалқан қабырғасы тұрақтап қалды. Ағылшын қатарларына қанша шабуыл жасалғаны белгісіз, бірақ кейбір дереккөздер түстен кейінгі шайқас кезінде нормандықтар мен ағылшындардың түрлі әрекеттерін тіркеген. "Кармен" герцог Вильгельмнің шайқас барысында астында екі жылқысы өлгенін айтады, ал Поатьелік Вильгельмнің мәліметі бойынша – үш жылқысы өлген.
A lull probably occurred early in the afternoon, and a break for rest and food would probably have been needed. William of Poitiers says the tactic was used twice. Although arguments have been made that the chroniclers' accounts of this tactic were meant to excuse the flight of the Norman troops from battle, this is unlikely as the earlier flight was not glossed over. It was a tactic used by other Norman armies during the period. Although the feigned flights did not break the lines, they probably thinned out the housecarls in the English shield wall. The housecarls were replaced with members of the fyrd, and the shield wall held. It is not known how many assaults were launched against the English lines, but some sources record various actions by both Normans and Englishmen that took place during the afternoon's fighting. The Carmen claims that Duke William had two horses killed under him during the fighting, but William of Poitiers's account states that it was three.
Харольдтың өлімі
Әр түрлі дереккөздердегі мәліметтер өзара қайшы болғанымен, Харольд шайқастың соңында қаза тапқан сияқты. Вильгельм Пуатье оның өлімі туралы ғана айтады, оның қалай болғанына қатысты ешқандай мәлімет бермейді. Тұрқыма сурет те көмектеспейді, себебі ол көзінен жебе шығып тұрған бір бейнесін, ал екіншісі – семсермен шабуылданған құлап жатқан жауынгерді көрсетеді. Екі бейненің үстінде "Осы жерде Харольд патша қаза тапты" деген жазу бар. Бұл мәселені одан әрі күрделендіретіні, 19 ғасырдағы суретті қалпына келтіру кезінде көзге тиген жебе орны ауыстырылған немесе қосылған болуы мүмкін деген дерек бар. Аматус жазғандарға сену қиын, өйткені ол Герцог Вильгельмнің Гастингсте 100 мың әскерге басшылық еткенін де айтады. Харольдтың заманауи биографы Иан Уокер Харольд көзіне тиген жебеден қайтыс болған болуы мүмкін дейді, бірақ Харольд көзінен жараланғанда нормандық рыцарының шабуылынан құлап, көз жұмған болуы да мүмкін екенін айтады. Харольдтың өмірбаянын жазған Пётр Рекс әртүрлі мәліметтерді талқылағаннан кейін, Харольд қалай қайтыс болғанын анықтау мүмкін емес деген қорытындыға келді. Харольдтың қазасы ағылшын әскерін бассыз қалдырып, олар ыдырап бастады.
Harold appears to have died late in the battle, although accounts in the various sources are contradictory. William of Poitiers only mentions his death, without giving any details on how it occurred. The Tapestry is not helpful, as it shows a figure holding an arrow sticking out of his eye next to a falling fighter being hit with a sword. Over both figures is a statement "Here King Harold has been killed". efn|The issue is further confused by the fact that there is evidence that the 19th century restoration of the Tapestry changed the scene by inserting or changing the placement of the arrow through the eye. efn|Amatus' account is less than trustworthy because it also states that Duke William commanded 100,000 soldiers at Hastings. A modern biographer of Harold, Ian Walker, states that Harold probably died from an arrow in the eye, although he also says it is possible that Harold was struck down by a Norman knight while mortally wounded in the eye. Another biographer of Harold, Peter Rex, after discussing the various accounts, concludes that it is not possible to declare how Harold died. Harold's death left the English forces leaderless, and they began to collapse.
Нәтижеге әкелген себептер
Харольдтың жеңілісіне бірнеше жағдай себеп болған болуы мүмкін. Олардың бірі – екі жаудың шамамен бір уақытта шабуылдауынан қорғану қажеттілігі еді. Харольдтың 8 қыркүйекте Англияның оңтүстігіндегі әскерін таратып жібергені де жеңіліске ықпал етті. Көптеген тарихшылар Харольдты оңтүстікке асығып, Гастингсте Уильяммен кездеспес бұрын жеткілікті күш жинамағаны үшін кінәлайды, бірақ ағылшын әскерінің Уильямның әскеріне қарсы тұруға жеткіліксіз болғандығы нақты емес. Харольдтың Гастингке жылдам жорығымен байланысты, ол Мерсия графы Эдвин мен Нортумбрия графы Моркарға, олардың жауы Тостиг жеңілгеннен кейін сенімсіздік танытып, оларды және олардың әскерін оңтүстікке шақырудан бас тартқан болуы мүмкін. Жеңіліске себеп болған оқиғалардың басым бөлігі шайқас барысында болды. Уильям әскери істе тәжірибелі басшы болды. Ағылшындардың қатаң қорғаныста тұрудың орнына қателік жасағандай көрінеді, себебі олар шегінетін нормандарды қуғанда қанаттарын шабуылға ашты. Бұл ағылшын командирлерінің тәжірибесіздігінен болды ма, әлде ағылшын сарбаздарының тәртіпсіздігінен болды ма, белгісіз. Соңында, Харольдтың қазасы шешуші болып көрінеді, өйткені ол ағылшын әскерінің ыдырауының бастамасы болды.
Harold's defeat was probably due to several circumstances. One was the need to defend against two almost simultaneous invasions. The fact that Harold had dismissed his forces in southern England on 8 September also contributed to the defeat. Many historians fault Harold for hurrying south and not gathering more forces before confronting William at Hastings, although it is not clear that the English forces were insufficient to deal with William's forces. Tied in with the speed of Harold's advance to Hastings is the possibility Harold may not have trusted Earls Edwin of Mercia and Morcar of Northumbria once their enemy Tostig had been defeated, and declined to bring them and their forces south. Most of the blame for the defeat probably lies in the events of the battle. William was the more experienced military leader, The English appear to have erred in not staying strictly on the defensive, for when they pursued the retreating Normans they exposed their flanks to attack. Whether this was due to the inexperience of the English commanders or the indiscipline of the English soldiers is unclear. In the end, Harold's death appears to have been decisive, as it signalled the break up of the English forces in disarray.
Салдары
Соғыстан кейінгі күні Харольдтың денесі оның қару-жарағы немесе денесіндегі белгілер арқылы танылды. 12 ғасырға тән бір дерек бойынша, Харольдтың беті танылмайтын болғандықтан, оның заңды әйелі Эдит әсемдік соғыс алаңына алып келіп, оның денесін тек оған ғана белгілі белгілер арқылы анықтады, кейін Папаға жіберілді. Нормандық қаза тапқандар әлі табылмаған үлкен ортақ қабірге жерленді. Хабарларға сәйкес, кейбір ағылшын сарбаздарының денелері жылдар бойы төбеде табылып тұрды. Ғалымдар ұзақ уақыт бойы қышқыл топырақтан қалдықтарды табу мүмкін емес деп есептесе де, соңғы жаңалықтар бұл көзқарасты өзгертті. Ортағасырлық зираттан табылған бір қаңқа, бастапқыда 13 ғасырға жатқан Льюс шайқасымен байланысты деп ойланған, енді Гастингс шайқасымен байланысты деп саналады. Харольд Витенгемот тарапынан король деп жарияланды, графтар Эдвин мен Моркар, Кентербери архиепископы Стиганд және Йорк архиепископы Элдред қолдау көрсетті. Сондықтан Уильям Кент жағалауымен айналып Лондонға жол тартты. Ол Саутваркте оған шабуыл жасаған ағылшын әскерін жеңді, бірақ Лондон көпірін бұзуға қол жеткізе алмады, нәтижесінде елордаға көбірек айнала жолмен жетуге мәжбүр болды. Уильям Темза өзенінің бойымен Уоллингфордқа дейін көтеріліп, өзенді кесіп өтті, онда Стигандтың бағынуын қабылдады. Содан кейін ол Чилтерн арқылы солтүстік-шығысқа қарай сапар шегіп, Лондонға солтүстік-батыстан шабуыл жасау алдында қаладан келген күштермен шайқасты. Ағылшын көшбасшылары Гертфордширдегі Беркхамстедте Уильямға бағынды. Уильям Англия королі деп жарияланды және 1066 жылдың 25 желтоқсанында Вестминстер аббаттығында Элдредпен таж кигізілді. 1067 жылдың соңында Эксетерде көтерілістер болды, 1068 жылдың ортасында Харольдтың ұлдары шабуыл жасады, ал 1068 жылы Нортумбрияда көтеріліс болды. 1069 жылы Уильям Нортумбриялық көтерілісшілермен, Дания флотымен және Англияның оңтүстігі мен батысындағы көтерілістермен күресті. Ол 1069 жылдың соңы мен 1070 жылдың басында Англияның солтүстігін қиратып, түрлі көтерілістерді аяусыз басады. 1070 жылы Херевард Уэйк бастаған көтеріліс те патша тарапынан жеңіліске ұшырады. Уильям шайқас болған жерде Батл аббаттығын құрды. 12 ғасырлық деректерге сәйкес, Уильям аббаттық құруға ант берген, ал шіркеудің бас алтары Харольд қайтыс болған жерге орнатылған. Аббаттық үшін жасалған келесі құрылыс жұмыстары шайқас алаңының географиясын өзгертті, ал ағылшындар қорғаған төбе қазір шайқас кезінде болғаннан гөрі әлдеқайда жазық; төбенің жоғарғы бөлігі де салынып, тегістелді. 1976 жылы мүлік сатылымға қойылды және американдық донорлардың көмегімен үкімет сатып алды, олар американдық тәуелсіздіктің 200 жылдығын құрметтегісі келді. Шайқас алаңы мен аббаттық жерлері қазіргі уақытта «Ағылшын мұрасымен» басқарылады және жұртшылыққа ашық. Байо кебедесі – Гастингске дейінгі оқиғаларды бейнелейтін кестеленген әңгіме, шамасы, шайқастан кейін көп ұзамай Одо Байо тапсырыс берген, мүмкін, епископ сарайына ілу үшін. Қазіргі уақытта Гастингс шайқасының жыл сайынғы қайта жандандырулары мыңдаған қатысушыларды және көрермендерді шайқас болған жерге тартады. Кейбір ағылшын сарбаздары Англиядан шығып, Константинопольдегі варяг гвардиясына қосылды. Олар 1081 жылы Диррахиум шайқасында тағы да нормандықтармен шайқасты, бірақ ұқсас жағдайларда тағы да жеңілді.
The day after the battle, Harold's body was identified, either by his armour or by marks on his body. efn|A 12th century tradition stated that Harold's face could not be recognised and Edith the Fair, Harold's common law wife, was brought to the battlefield to identify his body from marks that only she knew. and later sent to the papacy. The Norman dead were buried in a large communal grave, which has not been found. Reports stated that some of the English dead were still being found on the hillside years later. Although scholars thought for a long time that remains would not be recoverable, due to the acidic soil, recent finds have changed this view. One skeleton that was found in a medieval cemetery, and originally was thought to be associated with the 13th century Battle of Lewes, now is thought to be associated with Hastings instead. was proclaimed king by the Witenagemot, with the support of Earls Edwin and Morcar, Stigand, the Archbishop of Canterbury, and Ealdred, the Archbishop of York. William therefore advanced on London, marching around the coast of Kent. He defeated an English force that attacked him at Southwark but was unable to storm London Bridge, forcing him to reach the capital by a more circuitous route. William moved up the Thames valley to cross the river at Wallingford, where he received the submission of Stigand. He then travelled north east along the Chilterns, before advancing towards London from the north west, fighting further engagements against forces from the city. The English leaders surrendered to William at Berkhamsted, Hertfordshire. William was acclaimed King of England and crowned by Ealdred on 25 December 1066, in Westminster Abbey. There were rebellions in Exeter in late 1067, an invasion by Harold's sons in mid 1068, and an uprising in Northumbria in 1068. In 1069 William faced more troubles from Northumbrian rebels, an invading Danish fleet, and rebellions in the south and west of England. He ruthlessly put down the various risings, culminating in the Harrying of the North in late 1069 and early 1070 that devastated parts of northern England. A further rebellion in 1070 by Hereward the Wake was also defeated by the king, at Ely. Battle Abbey was founded by William at the site of the battle. According to 12th century sources, William made a vow to found the abbey, and the high altar of the church was placed at the site where Harold had died. The topography of the battlefield has been altered by subsequent construction work for the abbey, and the slope defended by the English is now much less steep than it was at the time of the battle; the top of the ridge has also been built up and levelled. In 1976 the estate was put up for sale and purchased by the government with the aid of some American donors who wished to honour the 200th anniversary of American independence. The battlefield and abbey grounds are currently owned and administered by English Heritage and are open to the public. The Bayeux Tapestry is an embroidered narrative of the events leading up to Hastings probably commissioned by Odo of Bayeux soon after the battle, perhaps to hang at the bishop's palace at Bayeux. In modern times annual reenactments of the Battle of Hastings have drawn thousands of participants and spectators to the site of the original battle. Some English veterans of the battle left England and joined the Varangian Guard in Constantinople. They fought the Normans again at the Battle of Dyrrhachium in 1081, and were defeated again in similar circumstances.