Кіріспе

Нормандия герцогы 1087–1106 жылдары. Нормандияның Роберт II, немесе Роберт Куртоз (шамамен 1051 – шамамен 1134 жылдың ақпаны) – Жеңімпаз Уильямның үлкен ұлы. Ол 1087 жылы әкесінен кейін Нормандия герцогы болып тағайындалды және 1106 жылға дейін билік жүргізді. Роберт сонымен қатар Англия патшалығының тағына сәуле түсірген болатын. "Куртоз" атауының шығуы норман тіліндегі courtheuse сөзінен, яғни "қысқа шұлық" деген мағынадан бастау алады және бұл лақапты Робертке әкесі бергендігі айтылады; Малмсберидің Уильямы мен Ордэрик Виталис сияқты тарихшылар Жеңімпаз Уильямның Робертті мазақтап brevis ocrea ("қысқа етік") деп атағанын хабарлайды. Роберттің герцог ретінде билік ету кезеңі Англиядағы ағалары Вильгельм II және Генрих I-мен туған дау-жанжалдармен ерекшеленді. Роберт бірінші крест жорығына қатысу үшін герцогтігін кепілге берді, онда ол маңызды қолбасшы болды. Соңында, Генрих I-мен келіспеушіліктері 1106 жылы Тиншебрей шайқасында жеңіліске алып келді, одан кейін ол өмір бойына тұтқынға алынды, ал Нормандия уақытша Англияның құрамына енді.

Ерте өмір

Роберт – Англияның алғашқы норманды патшасы Вильгельм Жеңімпаз бен Фландрияның Матильдасының тұңғыш ұлы болды. Роберттің туған күні 1051 және 1053 жылдар аралығында деп есептеледі. Бала кезінде ол Мэннің мұрагері Маргаретқа құда түсті, бірақ олар үйленбей тұрып ол қайтыс болды, ал Роберт соңынан, қырық жасына жеткенде үйленді. Жастығында ол батыл және әскери жаттығуларда шебер болғандығы айтылды. Алайда, ол жалкоғақтыққа және мінезінің әлсіздігіне бейім болды, осыны ақсүйектер мен Франция королі Вильгельм әкесімен араздық тудыру үшін пайдаланды. Ол өзіне бөлінген билікке қанағаттанбады және әкесі мен бауырларымен аяусыз дауласты. 1063 жылы әкесі оны Маргаретпен болған құдалықтарына байланысты Мэн графы етіп тағайындады, және Роберт Мэнда тәуелсіз билік жүргізген болуы мүмкін. Графтық 1069 жылға дейін нормандықтардың бақылауында болды, содан кейін графтық көтеріліс жасап, Мэннің Хью V-іне қайта оралды. 1077 жылы Роберт әкесіне қарсы алғашқы бүлігін бастады, себебі оның кіші бауырлары Уильям Руфус және Генрих оның басына толы су шүмегін төгіп жіберді. Роберт ашуланып, достарының ықпалымен бауырларымен төбелес бастады, бірақ әкесі араласып тоқтатты. Өзінің қадір-қасиетіне нұқсан келгенін сезінген Роберт, король Вильгельм бауырларын жазаламағанына одан да ашуланды. Ертесі күні Роберт және оның ізбасарлары Руан қамалын басып алуға тырысты. Қоршау сәтсіз аяқталды, бірақ король Вильгельм оларды тұтқындауға бұйрық бергенде, Роберт және оның серіктері Хью де Штеонуф пен Тимерайске қашқандарын іздеді. Олар Вильгельм патша Ремалардағы базаларына шабуыл жасағанда қайта қашуға мәжбүр болды.

Жер аудару

Роберт Фландрияға қашып, ағасы Роберт I, Фландрия графының сарайына барды. Ол Вексен графтығын тонап, қандай дау-мажұрға себепкер болды, сол себепті әкесі Вильгельм король бүлікші ұлын тоқтату үшін Франция королі Филипп I-мен одақтасты. Патша Вильгельмнің әйелі, Роберттің анасы Матильда патшайым оған жасырын түрде ақша жіберіп жатқанын білгеннен кейін жағдай нашарлады. 1079 жылғы қаңтардағы шайқаста Роберт Вильгельмді атынан түсіріп, оны жарақаттады, бірақ әкесінің даусын таныған соң ғана шабуылын тоқтатты. Патша Вильгельм ұлын қорлап, қарғыс айтты. Содан кейін Вильгельм король қоршауды көтеріп, Руанға қайтты. 1080 жылғы Пасхада королева Матильданың араласуымен әке мен бала қайта табысты, ал олардың арасындағы бітім оның 1083 жылы қайтыс болғанға дейін сақталды. Роберт анасы қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай сарайдан кетіп, Франция, Германия және Фландрияны бірнеше жыл бойы аралап саяхаттады. Ол Италияға барып, Тоскананың мұрагері Матильданың (1046 ж.т.) қолынан алуға тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады. Осы жылдары саяхатшы рыцарь Роберт бірнеше заңды емес баланың әкесі болды. Оның ұлы Ричард өмірінің көп бөлігін ағасы Вильгельм Руфустың сарайында өткізді. Бұл Ричард 1100 жылы Жаңа Орманды аң аулау кезінде болған апаттан қаза тапты, сол жылы оның ағасы, король Вильгельм Руфус та қаза болды. Кейіннен оның заңды емес қызы Сент-Сенстің Хелиасына үйлендірілді.

Нормандия герцогы ретінде билік ету

1087 жылы аға Вильгельм Мантестің қоршауында аттан құлап жарақаттанды, содан кейін алған жарақатынан қайтыс болды. Өлімі алдында үлкен ұлын мұрадан айыруды қалаған, бірақ оның орнына Нормандия иелігін екі үлкен ұлының арасында бөлісуге көндірілді. Робертке Нормандия герцогтығын, ал Вильгельм Руфусқа Англия патшалығын берді. Кенже ұлы Генриге жер сатып алуға ақша берілді. Екі үлкен ұлының ішінде Роберт әлсіз деп есептелді, сондықтан Англия мен Франция арасында жерлері бар ақсүйектер оны көбірек жақсы көріп, оның билігін оңай айналып өте алатындықтары үшін оған ұмтылыс жасады. Әкесі қайтыс болған кезде екі бауыр бір-бірінің мұрагері болуға келісті. Бірақ бұл келісім бір жылға жетпеді, барондар Робертпен бірігіп, 1088 жылғы көтерілісте Руфусты тақтан ығыстыруға тырысты. Көтеріліс сәтті болмады, себебі Роберт ағылшын көтерілісшілеріне көмекке келмеді. Роберт бұрын әкесінің жақын кеңесшісі болған Ранулф Фламбардты өзінің кеңесшісі етіп алды. Кейін Фламбард Вильгельм Руфустың 1100 жылы қайтыс болғанға дейін өткір білімімен, бірақ көпке ұнамайтын қаржылық кеңесшісі болды.

Бірінші крест жорығы және оралу

1096 жылы Роберт әскер жинап, Нормандиядан Бірінші крест жорығына қосылу үшін аттанды. Ол Византия империясына Сельджук түркілеріне қарсы көмектесу және Иерусалимге жету мақсатымен жол тартты. Крест жорығына қаржы жинау үшін герцогтігін ағасы Вильгельмге 10 000 маркаға кепілге берді. Роберт, әйелінің інісі, Блуа графы Стефанмен бірігіп, Италияға сапар шекті, онда 1096/97 жылғы қыс айларын өткізді. Дәл сол кезде ол болашақ әйелі, Конверсано графы Джеффридің қызы – бай норман әулетінен шыққан Сибильмен танысқан болуы мүмкін, және Ордерик айтуынша, ол оған ғашық болды. Роберт пен Стефан Константинопольдегі жиын орынына келген соңғы беделді ақсүйектер болды, бірақ император Алексий оларды құрметпен қарсы алып, Роберттің атасының Иерусалимге қажылық сапары кезінде Константинопольге келгенін еске алды. Олар екеуі де, Тулуза графы Раймондтан басқа, барлық крестоносшылар сияқты, Византияның иелігінде болған қалаларды Алексийге қайтаруға және оның жоғары мәртебесін құрметтеуге ант берді. 1097 жылдың маусым айының бірінші аптасында Роберт пен Стефан крестонос армиясының негізгі күштеріне қосылды, олар сол кезде Никеяны қоршап тұрған еді, және 19 маусымда Никея сәтті бағындырылды. Роберт крест жорығы кезіндегі барлық әскери операцияларға қатысты және 1099 жылдың тамызында Иерусалимді жаулаған крестонос армиясының соңғы сапында болды. Крест сертіне орындалуы Роберт үшін жеке жеңіс болды: ол әскери шеберлігін және крестонос күштеріндегі түрлі топтар арасында келісімге келу қабілетін көрсетті. Роберт 1099 жылдың қыркүйегінде Киелі жерді тастап, Константинополь арқылы Нормандияға қайтып келді. Император Алексий оған көптеген сыйлықтар сыйлап, Византия империясының қызметіне өтуді ұсынды, бірақ Роберт бас тартты. Оның орнына ол тағы да Оңтүстік Италияға сапар шегіп, қыстады және Сибильге үйленді, бұл оған үлкен күйеулік сыйлық әкелді, соның арқасында ол герцогтігін қайта сатып алуға қажетті қаражатты жинады. Алайда, Вильгельм II 1100 жылдың 2 тамызында қайтыс болғанда, Роберт әлі де Нормандияға қайтып келе жатқан жолда болды, сол кезде оның інісі Генрих Англия тағын өзіне иеленді. Отанына оралғаннан кейін Роберт, Фламбард пен бірнеше англо-норман барондарының ықпалымен, 1087 жылғы қысқа мерзімді келісімге сүйене отырып, Англия тәжін талап етті және 1101 жылы ағасы Генрихті тақтан ығыстыру үшін шабуылға шықты. Ол Портсмутқа әскерімен қонды, бірақ ағылшындардың арасында халықтық қолдаудың болмауы (Кентербери архиепископы Ансельм оған қарсы болды, ал Генрихтің таққа отыруында жарияланған бостандықтар хартасы жақсы қабылданды) және Роберттің шабуыл тактикасын дұрыс қолданбауы Генрихке қарсы тұруға мүмкіндік берді. Роберт Алтон шарты арқылы Англия тәжін талап етуден бас тартуға мәжбүр болды. Ордерик Роберт байлығын ысырапқа жұмсап, өте кедей болып қалғанын, тіпті киер киімі болмағанын айтты, бірақ бұл сөздерге күмән келтіруге болады, өйткені Роберт отанына оралғаннан кейін осылай кедей болуы мүмкін емес, және бұл оның крест жорығына дейінгі өміріне сілтеме болуы ықтимал.

Түрмеге қамау және өлім

1105 жылы Роберттің Англиядағы ағасымен дау-жанжал шығаруы және Нормандиядағы ішкі тәртіпсіздік Генриді Нормандияға жорық жасауға мәжбүр етті. Ордерик 1105 жылғы Пасха күні Роберттің Сейе епископы Серлоның уағызын тыңдауы тиіс болған оқиғаны баяндайды. Роберт бұлжытпастан әйелдер мен клоундармен көңіл көтеріп, мас күйінен арылып, төсекте ұйықтағанда, адал дос емес адамдары оның киімдерін ұрлап алады. Ол оянғанда өзін жалаңаш күйде тапты, уағызға қатыса алмады және төсекте қалуға мәжбүр болды. 1106 жылы Генрих Тиншебрей шайқасында Роберттің әскерін жеңіп, Нормандияны ағылшын тәжінің меншігі деп жариялады, бұл жағдай дерлік бір ғасырға созылды. Шайқастан кейін тұтқындалған Роберт жиырма жыл Уилтширдегі Девиз қамалында түрмеде отырды, содан кейін Кардиффке ауыстырылды. 1134 жылы Роберт Кардифф қамалында сексен жасқа жуық шақта қайтыс болды. Нормандия герцогы Роберт Куртоз, Жеңімпаздың үлкен ұлы, Глостердегі Әулие Петр шіркеуіне жерленді. Оның жерленген орнын нақты анықтау қиын – аңыз бойынша, ол Бас алтарьдың алдында жерленуді өтінген. Дегенмен, оның батпақ еменінен жасалған мүсіні Тоғыз батырдың (біреуі – Жошуа жоқ, оның орнына Эдуард Исповедниктің қару-жарағы) суретімен безендірілген қабірлік сандықта жатыр. Мүсіні оның өлімінен шамамен 100 жыл өткен соң жасалған, ал қабірлік сандық одан да кейін салынған. Кейіннен шіркеу Глостер соборына айналды.