Ханс Петер Лун: Компьютерлік ғылымның және ақпараттық іздеудің пионері

Кіріспе

Американдық компьютерлік ғалым Ханс Питер Лунн (1 шілде 1896 – 19 тамыз 1964) – IBM компаниясы үшін компьютерлік ғылым және кітапхана және ақпарат ғылымдары саласында зерттеу жұмыстарын жүргізген американдық ғалым, сонымен қатар Лунн алгоритмін, KWIC (Key Words In Context) индекстеуін және ақпаратты таңдап тарату ("SDI") жүйесін жасаған адам. Оның өнертабыстары компьютерлік ғылым, тоқыма өнеркәсібі, тіл білімі және ақпараттық ғылым сияқты алуан түрлі салаларда қолданыс тапқан. Оған 80-нен астам патент берілген.

Ерте өмір және білім

Лун 1896 жылғы 1 шілдеде Германияның Бармен қаласында (қазіргі Вупперталдың бөлігі) дүниеге келді. Орта мектепті бітіргеннен кейін, Лун отбасылық бизнеске қосылу үшін Швейцарияға барып баспа ісін үйренді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германия армиясында байланыс офицері қызметіне алынуы оның баспа саласындағы мансабын тоқтатты.

Мансап

Соғыстан кейін Лун тоқыма саласына қадам басып, нәтижесінде ол АҚШ-қа келді, онда ол бүгінге дейін сатылымдағы жіпті санауға арналған өлшегіш құралды (Лунометр) ойлап тапты. 1920 жылдардың соңынан 1940 жылдардың басына дейін, ол көптеген өнертабыстарына патенттер алған кезеңде, Лун тоқыма саласында және тәуелсіз инженерлік консультант ретінде жұмыс істеді. 1941 жылы ол IBM компаниясына аға ғылыми инженер ретінде қосылды және көп ұзамай ақпаратты іздеу зерттеу бөлімінің басқарушысы болды. Оның құжаттама/ақпарат ғылымы саласындағы танысуы 1947 жылы Джеймс Перри мен Малколм Дайсонның IBM-ге әкелген мәселе бойынша жұмыс істеуге шақырылғанда болды. Бұл мәселе кодталған түрінде сақталған химиялық қосылыстарды іздеуге қатысты. Ол осы және басқа да мәселелерді перфокарталар арқылы шешті, бірақ көбінесе қолданыстағы машиналардың шектеулерін жеңу үшін оларды пайдаланудың жаңа жолдарын табуға тура келді. 1950 жылдарда компьютер дәуірінің басталуымен бағдарламалық жасақтама перфокарта машиналарының бұрынғы шектеулерін жеңу құралына айналды. Лун кітапханалар мен құжаттама орталықтарының алдында тұрған ақпаратты іздеу және сақтау мәселелеріне көбірек уақыт арнады және осы мәселелерді шешуде деректерді өңдеу жабдықтарын қолдануды дамытуға үлкен үлес қосты. "Лун қазіргі ақпарат ғылымында кең таралған көптеген негізгі техникаларды бірінші болып немесе алғашқылардың бірі ретінде жасады". Осы техникаларға толық мәтінді өңдеу, хэш-кодтар, Контексттегі кілт сөздерді индекстеу (Герберт Марвин Ольманға да қараңыз), автоматты индекстеу, автоматты аннотациялау және ақпаратты таңдаулы тарату (SDI) концепциясы кірді. Лун хэш-кодтаудың пионері болды. 1953 жылы ол іздеуді жылдамдату үшін ақпаратты «себеттерге» бөлуді ұсынды. Ол тек сандарды тиімдірек өңдеуді ғана емес, мәтінге де осы концепцияларын қолданды. Лунның әдістері компьютерлік ғалымдар тарапынан оның өнертабыстарынан кейін ондаған жылдар өткен соң жақсартылды. Бүгін хэш-алгоритмдер мәтіндік құралдар, бұлтты қызметтер, деректерге қатысты зерттеулер және криптография сияқты көптеген қолданбалар үшін маңызды. Оның есімі мен ақпаратты өңдеуге қосқан үлесі көбінесе ұмытылып кеткеніне таңғалуға болады. Лунның ең үлкен жетістіктерінің екеуі – SDI жүйесінің идеясы және KWIC индекстеу әдісі. Бүгінгі SDI жүйелері 1958 жылғы Лунның «Бізнес-интеллект жүйесі» атты мақаласына көп қарызды, онда ғалымдар мен инженерлерге соғыстан кейінгі ғылыми және техникалық әдебиеттің қарқынды өсуімен күресуге көмектесу үшін «қазіргі хабардарлық қызметтерін ұсынудың автоматты әдісі» сипатталған. Лун осы мақалада «бизнес-интеллект» терминін енгізген болып есептеледі. 1964 жылы Лун Ақпараттық ғылым және технология қауымдастығынан «Еңбегі үшін марапат» алды.

After the war, Luhn entered the textile field, which eventually led him to the United States, where he invented a thread counting gauge (the Lunometer) still on the market. From the late 1920s to the early 1940s, during which time he obtained patents for a broad range of inventions, Luhn worked in textiles and as an independent engineering consultant. He joined IBM as a senior research engineer in 1941, and soon became manager of the information retrieval research division. His introduction to the field of documentation/information science came in 1947 when he was asked to work on a problem brought to IBM by James Perry and Malcolm Dyson that involved searching for chemical compounds recorded in coded form. He came up with a solution for that and other problems using punched cards, but often had to overcome the limitations of the available machines by coming up with new ways of using them. By the dawn of the computer age in the 1950s, software became the means to surmount the limitations inherent in the punched card machines of the past. Luhn spent greater and greater amounts of time on the problems of information retrieval and storage faced by libraries and documentation centers, and pioneered the use of data processing equipment in resolving these problems. "Luhn was the first, or among the first, to work out many of the basic techniques now commonplace in information science." These techniques included full text processing; hash codes; Key Word in Context indexing (see also Herbert Marvin Ohlman); auto indexing; automatic abstracting and the concept of selective dissemination of information (SDI). Luhn was a pioneer in hash coding. In 1953, he suggested putting information into buckets in order to speed up search. He did not only consider handling numbers more efficiently. He was applying his concepts to text as well. Luhn’s methods were improved by computer scientists decades after his inventions. Today, hashing algorithms are essential for many applications such as textual tools, cloud services, data intensive research and cryptography among numerous other uses. It is surprising that his name and contributions to information handling are largely forgotten. Two of Luhn's greatest achievements are the idea for an SDI system and the KWIC method of indexing. Today's SDI systems owe a great deal to a 1958 paper by Luhn, "A Business Intelligence System", which described an "automatic method to provide current awareness services to scientists and engineers" who needed help to cope with the rapid post war growth of scientific and technical literature. Luhn apparently coined the term business intelligence in that paper. Luhn received the Award of Merit from the Association for Information Science and Technology in 1964.