Кіріспе

Американдық электр инженері және ғылым әкімшісі (1890–1974)

Ванневар Буш (/v//æ/'/n//iː//v//ɑr/ vanNEEvar; 11 наурыз 1890 – 28 маусым 1974) – американдық инженер, ойлап табушы және ғылым әкімшісі. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Ғылыми зерттеулер және даму кеңсесін (OSRD) басқарды, осы арқылы соғыс уақытындағы барлық әскери ғылыми-зерттеу жұмыстары, соның ішінде радар саласындағы маңызды жетістіктер және Манхэттен жобасын бастау мен алғашқы басқару жүзеге асырылды. Ол ұлттық қауіпсіздік пен экономикалық әл-ауқат үшін ғылыми зерттеулердің маңыздылығын баса көрсетті және Ұлттық ғылым қорының құрылуына әкелген қозғалыстың бастамашысы болды. Буш 1919 жылы Массачусетс технология институтының (MIT) Электр инженерлері факультетіне қабылданды және 1922 жылы Raytheon компаниясы болып кеткен компанияны құрды. 1932 жылы Буш MIT вице-президенті және MIT Инженерлік мектебінің деканы, ал 1938 жылы Вашингтон қаласындағы Карнеги институтының президенті болды. Мансабында Буш өзінің көптеген өнертабыстарына патенттер алды. Ол аналогтық компьютерлердегі инженерлік жұмыстарымен және мемекспен есімдері таныс. 1927 жылдан бастап Буш дифференциалдық анализаторды – 18 тәуелсіз айнымалысы бар дифференциалдық теңдеулерді шеше алатын, кейбір цифрлық компоненттері бар механикалық аналогтық компьютерді құрастырды. MIT-де Буш және басқалардың жұмысының нәтижесінде цифрлық схемаларды жобалау теориясының негізі қаланды. Ол 1930 жылдары дамыта бастаған мемекс (1928 жылғы Эммануэль Голдбергтің «Статистикалық машинасынан» үлкен әсер алған) – гипермәтінге ұқсас құрылымы бар, реттелетін микрофильм көрушісінің гипотетикалық моделі болды. Мемекс және Буштың 1945 жылғы «Біздің ойларымызша» атты мақаласы компьютерлік ғалымдардың көптеген буындарына әсер етті, олар оның болашаққа қатысты көзқарастарынан шабыт алды. Буш 1938 жылы Ұлттық аэронавтикалық кеңес комитетіне (NACA) мүше болып тағайындалды және жақын арада оның төрағасы болды. Ұлттық қорғаныс зерттеу комитетінің (NDRC) төрағасы, кейіннен OSRD директоры ретінде Буш ғылымды соғысқа қолдануда алты мыңға жуық жетекші американдық ғалымдардың қызметін үйлестірді. Буш Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде белгілі мемлекеттік саясаткер және қоғамдық зиялы болды, ол іс жүзінде бірінші президенттік ғылыми кеңесші болды. NDRC және OSRD басшысы ретінде ол Манхэттен жобасын бастады және оның үкіметтің жоғарғы деңгейлерінен ең жоғары басымдыққа ие болуын қамтамасыз етті. «Ғылым, шексіз шекара» атты 1945 жылғы АҚШ президентіне ұсынған есебінде Буш ғылымды мемлекеттік қолдауды кеңейтуге шақырды және Ұлттық ғылым қорын құруды қолдады.

Ерте өмір және білім

Ванневар Буш дүниеге 1890 жылдың 11 наурызында Массачусетс штатының Эверетт қаласында келді. Ол жергілікті универсалист пасторы Ричард Перри Буштың үшінші баласы және жалғыз ұлы болды. Оның әйелі Эмма Линвуд (құрметті аты – Пейн), ол Провинстаунның көрнекті отбасының қызы. Оның Едит пен Реба есімді екі әпкесі болды. Ол Перримен бірге Тафтс колледжінде оқыған отбасының ескі досы Джон Ванневардың құрметіне аталған. Отбасы 1892 жылы Массачусетс штатының Челси қаласына көшіп келді, ал Буш 1909 жылы Челси орта мектебін бітірді. Содан кейін ол, әкесі сияқты, Тафтс колледжіне түсті. Ол студенттер арасында танымал болды, екінші курс студенттерінің вице-президенті, ал үшінші курс студенттерінің президенті болды. Соңғы курста футбол командасын басқарды. Ол Альфа Тау Омега студенттік қауымдастығының мүшесі болды және де Челсиден келген Фиби Клара Дэвиспен кездесті. Тафтс студенттерге бакалавр дәрежесімен бірге төрт жылдың ішінде магистратураны алуға мүмкіндік берді. Магистрлік диссертациясы үшін Буш "профильді іздеуші" құрылын ойлап тапты және патент алды. Бұл – геодезистерге көмектесетін, шөп шабу машинасына ұқсайтын карта жасау құрылғысы. Онда екі велосипед дөңгелегі және оның үстінен өтетін жерді сызатын қалам болды. Бұл – көптеген өнертабыстардың біріншісі. 1913 жылы бітіргеннен кейін ол ғылым бакалавры және ғылым магистрі дәрежелерін алды. Бітіргеннен кейін Буш Нью-Йорк штатының Шенеқтади қаласындағы General Electric (GE) компаниясында аптасына 14 доллар жалақымен жұмыс істеді. "Тестші" ретінде ол жабдықтың қауіпсіздігін бағалады. Ол GE-нің Питтсфилдтегі (Массачусетс штаты) зауытына жоғары кернеулі трансформаторлармен жұмыс істеуге ауысты, бірақ зауытта өрт шыққаннан кейін Буш және басқа тестшілер жұмыстан тоқтатылды. 1914 жылдың қазан айында ол математикадан сабақ беру үшін Тафтс колледжіне оралды, ал 1915 жылғы жазғы демалысын Бруклин әскери-теңіз базасында электр инспекторы болып жұмыс істеуге арнады. Буш Кларк университетінде докторлық диссертациясын жазу үшін Артур Гордон Вебстердің жетекшілігімен 1500 долларлық стипендия алды, бірақ Вебстер Буштың акустиканы оқығанын қалады, ол сол кезде компьютерлік ғылымға көптеген адамдарды бастаған танымал сала еді. Буш өзіне қызық емес пән зерттеуден гөрі бас тартуды жөн көрді. Содан кейін Буш Массачусетс технология институтының (MIT) электр инженерлік бағдарламасына түсті. Үйлену үшін жеткілікті қаржылық жағдайға қол жеткізу қажеттілігімен шақырылған, ол 1916 жылдың сәуірінде "Осиляциялық ток тізбектері: Жалпыланған бұрыштық жылдамдықтар теориясының кеңейтілуі, жұпталған тізбекке және жасанды тарату желісіне қолданылуы" тақырыбында диссертациясын қорғады. Оның жетекшісі Артур Эдвин Кеннели одан қосымша жұмыс талап етті, бірақ Буш бас тартты, және Кеннели бөлім төрағасының шешімімен қызметтен алынды. Буш MIT және Гарвард университетінен бірлесіп инженерлік ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алды. Ол 1916 жылдың тамызында Фибиге үйленді. Олардың екі ұлы болды: Ричард Дэвис Буш және Джон Хатауэй Буш.

Инженерлік қызметтің алғашқы кезеңдері

Буш Тафтс университетімен жұмыс істеді, онда ол Америка радио және зерттеу корпорациясымен (AMRAD) айналысты, ол 1916 жылдың 8 наурызында кампустан музыка хабарларын таратуды бастады. Станция иесі Харольд Пауэр оны компанияның зертханасын басқаруға жалдады, бұл Буштың Тафтс университетінен алған жалақысынан жоғары болды. 1917 жылы АҚШ-тың Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысуынан кейін ол Ұлттық зерттеулер кеңесіне жұмысқа орналасты. Ол Жердің магнит өрісінің бұзылуын өлшеу арқылы су асты кемелерін анықтау құралын жасауға тырысты. Оның құрылғысы жобаланғандай жұмыс істеді, бірақ тек ағаш кемелерде ғана; оны металл кемелерде, мысалы, эсминецтерде жұмыс істеуге тырысу сәтсіз аяқталды. Буш 1919 жылы Тафтс университетінен кетті, бірақ ол AMRAD-те жұмыс істеді және Массачусетс технология институтының (MIT) электр техникасы кафедрасына қосылды, онда ол Дугальд С. Джексонның басшылығымен жұмыс істеді. 1922 жылы ол MIT профессоры Уильям Х. Тимбимен бірге «Электр техникасының принциптері» атты кітабында жұмыс істеді. AMRAD-тың Бірінші дүниежүзілік соғыстағы табысты келісімшарттары тоқтатылды, ал Буш компанияның табысын AMRAD-тың техникалық қызметкері Аль Спенсер өз уақытында ойлап тапқан термостаттық қосқышты жасап шығару арқылы қайта жандандыруға тырысты. AMRAD басшылығы құрылғыға қызығушылық танытпады, бірақ оны сатуға қарсылық білдірмеді. Буш Лоренс К. Маршалл мен Ричард С. Олдриктен қолдау алып, Спенсер термостат компаниясын құрды, ол Бушты кеңесші ретінде жалдады. Жаңа компанияның табысы көп ұзамай миллион доллардан асты. Ол 1931 жылы General Plate Company компаниясымен бірігіп, Metals & Controls Corporation компаниясын құрды, ал 1959 жылы Texas Instruments компаниясымен бірікті. Texas Instruments оны 2006 жылы Bain Capital компаниясына сатты, ал ол 2010 жылы Sensata Technologies ретінде қайтадан жеке компанияға айналды. 1924 жылы Буш пен Маршалл физик Чарльз Г. Смитпен бірлесіп, S түтігі деп аталатын кернеуді реттейтін түтікті ойлап тапты. Бұл құрылғы радиостанцияларды электр желісінен жұмыс істеуге мүмкіндік берді, бұған дейін екі түрлі батарея қажет болды. Маршалл 1922 жылдың 7 шілдесінде үнсіз тоңазытқыштар жасау үшін, Буш пен Смитпен бірге бес директордың арасында, Американың электр жабдықтары компаниясын құру үшін 25 000 доллар жинады, бірақ бағытын өзгертіп, оны S түтігін жасау және сату үшін Raytheon компаниясы деп атады. Бұл жоба Бушты бай етті, ал Raytheon ақырында үлкен электроника компаниясы және қорғаныс мердігеріне айналды. 1927 жылдан бастап Буш дифференциалдық анализаторды, 18 тәуелсіз айнымалымен дифференциалдық теңдеулерді шеше алатын аналогты компьютерді жасады. Бұл өнертабыс Буштың магистрінің студенттерінің бірі Герберт Стюарттың бұрынғы жұмысынан пайда болды. Ол Буштың ұсынысы бойынша 1925 жылы бірінші реттік дифференциалдық теңдеулерді шешу құрылғысы интегралды жасады. Тағы бір студент, Гарольд Хейзен, құрылғыны екінші реттік дифференциалдық теңдеулерді өңдеу үшін кеңейтуді ұсынды. Буш мұндай өнертабыстың әлеуетін бірден түсінді, өйткені оларды шешу әлдеқайда қиын, бірақ физикада өте жиі кездеседі. Буштың басшылығымен Хазен дифференциалдық анализаторды құрастырды, ол механикалық түрде симуляциялап, қажетті теңдеуді сызған, шахталар мен қаламдардың массиві сияқты үстел болды. Бұрынғы механикалық құрылғылардан айырмашылығы, дифференциалдық анализаторда электрлік және механикалық компоненттер бар еді. Дифференциалдық анализаторды пайдаланған инженерлердің арасында General Electric компаниясының Эдит Кларк бар, ол оны электр қуатын берумен байланысты мәселелерді шешу үшін қолданды. Дифференциалдық анализаторды жасағаны үшін Буш 1928 жылы Франклин институтының Луис Е. Леви медалімен марапатталды. Буль алгебрасы, контурлар теориясы және операциялық калькульді Оливер Хевисайд әдістері бойынша Буш оқытты, ал Сэмюэл Уэсли Страттон МТИ президенті болды. Англияның Кембридж қаласында Гарольд Джеффрис өзінің математикалық әдістерін математикалық физикадағы операциялық әдістерде (1927) ұсынғанда, Буш өзінің электр инженерлік студенттеріне нұсқау беру үшін өзінің негізгі оқулығы Операциялық контурлық талдаумен (1929) жауап берді. Алғашқы сөзінде ол: «Мен инженер ретінде жазып отырмын, математикпін деп жүрмеймін. Мен математикке, химияға, дәрігерге немесе заңгерге сүйенгендей, әрқашан математикке сүйенемін және сүйенемін деп үміттенемін. Норберт Винер мені математикалық тұзақтардың көптігінен шыдамдылықпен алып шықты. Ол осы мәтінге математикалық кейбір тұстар туралы қосымша жазды. Мен инженер мен математиктің біргейім жұмыс істегенін көріп таң қалдым. Мен оның физиканың негізгі принциптеріне қатысты математиканы толыққанды түсінуін қалайтын едім». Парри Мун мен Страттон алғыс айтылды, сондай-ақ М. С. Валларта, ол «мен қолданған алғашқы дәріс жазбаларын жазды» деді. МТИ-дегі жұмыстың нәтижесінде Буштың түлектерінің бірі Клод Шеннонның цифрлық схеманы жобалау теориясының бастауы болды. Аналитикалық машинасымен жұмыс істеген Шеннон релелік және ауыстыру тізбектерінің символдық талдауындағы магистрлік диссертациясында Буль алгебрасын электрондық тізбектерге қолдануын сипаттады. 1935 жылы Бушқа OP 20 G жүгінді, ол кодты бұзуға көмектесетін электрондық құрылғыны іздеп жүрді. Бушқа Rapid Analytical Machine (RAM) құрастыруға 10 000 доллар төленді. Жоба бюджеттен асып кетті және 1938 жылға дейін аяқталған жоқ, ол қызметте сенімсіз болып шықты. Дегенмен, мұндай құрылғыны жасауға қадам болды. МТИ әкімшілігін реформалау 1930 жылы Карл Т. Комптонның президенттік лауазымға тағайындалуымен басталды. Буш пен Комптон профессорлардың сыртқы кеңесшілік қызметін шектеу мәселесі бойынша көп ұзамай қақтығысты, Буш бұл шайқасты тез жеңіліске ұшырады, бірақ екеуі де жақсы кәсіби қарым-қатынас орнатты. Комптон 1932 жылы Бушты жаңадан құрылған вице-президенттік лауазымға тағайындады. Осы жылы Буш MIT Инженерлік мектебінің деканы да болды. Екі лауазымның жалақысы жылына 12 000 доллар плюс шығындарға 6 000 доллар болды. Буш көмектескен компаниялар мен ол нарыққа әкелген технологиялар оны қаржылық тұрақтылыққа жеткізді, сондықтан ол Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін және кейін әлемді жақсырақ етуге бағытталған академиялық және ғылыми зерттеулерді жүргізе алды.

Карнеги ғылым институты

1938 жылдың мамырында Буш Вашингтон қаласында құрылған Карнеги институтының (CIW) президенті лауазымына тағайындалды. Бұл институт Карнеги ғылым институты деген атпен де белгілі, 33 миллион долларлық қорға ие болды және жыл сайын 1,5 миллион доллар зерттеулерге жұмсады, олардың көп бөлігі оның сегіз ірі зертханасында жүргізілді. Буш 1939 жылдың 1 қаңтарында президент болып кірісті, оның жалақысы 25 000 доллар болды. Осылайша ол АҚШ-тағы ғылыми саясатқа ең жоғары деңгейде әсер ете алатын болды және үкіметке ғылыми мәселелер бойынша бейресми түрде кеңес бере алатын мүмкіндік алды. Бірақ көп ұзамай Буш CIW-дің қаржылық қиындықтары бар екенін анықтады және Карнеги корпорациясынан қосымша қаржы сұрауға мәжбүр болды. Буш институтты басқару мәселесінде CIW басқарма төрағасы Камерон Форбспен және оның алдыңғы қызметкері Джон Мерриаммен келіспеді, Мерриам қажет емес кеңестер беруді жалғастырып тұрды. Олардың барлығы үшін үлкен ұят болған Гарри Х. Лафлин, ол Евгеникалық жазбалар кеңсесінің басшысы еді, ал Мерриам оның қызметін тоқтатуға тырысқан, бірақ сәтті болмады. Буш оны ғылыми алаяқ деп есептеп, оны қызметтен босатуды маңызды міндет деп санады, сондықтан оның алғашқы қадамдарының бірі Лафлиннің жұмысын қарау туралы өтініш беру болды. 1938 жылдың маусым айында Буш Лафлинге зейнетке шығуын сұрады, оған жылдық зейнетақы төлеуді ұсынды, бірақ Лафлин оны теріс қабылдады. Евгеникалық жазбалар кеңсесінің атауы Генетикалық жазбалар кеңсесі болып өзгертілді, оның қаржысы күрт қысқартылды және 1944 жылы толығымен жабылды. Сенатор Роберт Рейнольдс Лафлинге қызметке қайта оралуына көмектесуге тырысты, бірақ Буш сенімділерге Лафлинге қатысты тексеру "оның кеңсе басқаруға дене күшінің жетпеуін көрсететінін және оның ғылыми беделін зерттеу де сондай нәтижеге әкелеріне күмәнсіз" екенін мәлімдеді. Буш институттың нақты ғылымға назар аударуын қалады. Ол Карнегидің археология бағдарламасын тоқтатып, АҚШ-тағы археология саласын бірнеше жылға кері шегерді. Ол гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдардың құндылығын төмен бағалап, ғылым және технология тарихына, сондай-ақ олардың мәдени әсеріне арналған «Исис» журналына қаржыны қысқарды. Кейін Буш былай деп түсіндірді: «Мен мұндай зерттеулерге күдікпен қараймын, онда біреу шығып, көптеген адамдармен сұхбаттасып, көптеген мәліметтерді оқып, кітап жазып, оны сөреге қояды, бірақ оны ешкім оқымайды».

Аэронавтика жөніндегі ұлттық консультативтік комитет

1938 жылғы 23 тамызда Буш Ұлттық аэронавтикалық консультативтік комитет (NACA) мүшесі болып тағайындалды, ол NASA-ның алдағысы болды. Комитет төрағасы Джозеф Свитман Эймс ауырып қалды, ал Буш вице-төраға ретінде оның орнына әрекет етуге мәжбүр болды. 1938 жылғы желтоқсанда NACA Калифорния штатының Саннивейл қаласында жаңа аэронавтикалық зерттеу орталығын құру үшін 11 миллион доллар сұрады, бұл қолданыстағы Лэнгли мемориалдық аэронавтикалық зертхананы толықтыруға бағытталған шара еді. Калифорния орналасқан жері ірі авиациялық корпорацияларға жақындығымен шартталды. Бұл шешімді АҚШ Әскери-әуе күштерінің басшысы генерал-майор Генри Х. Арнольд және Әскери-теңіз күштерінің Аэронавтика бюросының басшысы контр-адмирал Артур Б. Кук қолдады, олар алдағы жылы жаңа ұшақтарға 225 миллион доллар жұмсауды жоспарлап отырды. Алайда, Конгресс мұның құндылығына көз жеткізбеді, сондықтан Буш 1939 жылғы 5 сәуірде Сенаттың Ассигнованиелер комитеті алдында сөйлеуге мәжбүр болды. Бұл Буш үшін қиын тәжірибе болды, өйткені ол бұрын Конгресс алдында сөйлеген емес, ал сенаторлар оның аргументтеріне көнбеді. Жаңа орталыққа, қазір Эмис зерттеу орталығы деп аталатын, қаржы бөлу үшін қосымша лоббилік жұмыстар қажет болды. Осы кезде Еуропада соғыс басталды және американдық ұшақ қозғалтқыштарының кемшіліктері айқын болды, әсіресе Allison V 1710 биіктеп ұшу кезінде нашар жұмыс істеді және P-51 Mustang ұшағынан алынып, британдық Rolls Royce Merlin қозғалтқышымен ауыстырылды. NACA Огайо штатында үшінші орталық құруға қаржы сұрады, ол Гленн зерттеу орталығы болды. 1939 жылғы қазанда Эймс зейнетке шыққаннан кейін Буш NACA төрағасы болды, ал Джордж Дж. Мид оның орынбасары болды. Буш 1948 жылғы қарашаға дейін NACA мүшесі болып қалды.

Ұлттық қорғаныс ғылыми-зерттеу комитеті

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Буш азаматтық ғалымдар мен әскерилер арасындағы ынтымақтастықтың нашар екенін байқаған. Ғылыми зерттеулердегі үйлесімсіздіктер және қорғанысқа дайындық талаптары туралы алаңдаған Буш, федералды үкіметте жалпы басқарушы агенттік құруды ұсынды және бұл туралы әріптестерімен ақылдасты. Ол NACA хатшылығына Конгреске ұсынылатын Ұлттық қорғаныс зерттеу комитетінің (NDRC) жобасын дайындауды тапсырды, бірақ 1940 жылдың мамырында немістер Францияға шабуыл жасағаннан кейін Буш жылдамдық маңызды екенін түсініп, тікелей президент Франклин Д. Рузвельтке жүгінді. Президенттің туысы Фредерик Делано арқылы Буш 1940 жылдың 12 маусымында Рузвельтпен кездесуге мүмкіндік алды, кездесуге агенттік туралы бір беттік ақпарат алып келді. Рузвельт ұсынысты 15 минут ішінде мақұлдап, қағазға «ОК – FDR» деп жазды. Буш төрағалық еткен NDRC, 1940 жылдың 27 маусымында Ұлттық қорғаныс кеңесінің бұйрығымен ресми құрылғанға дейін жұмыс істеді. Ұйым президенттің шұғыл жағдайлар қорынан ақшалай көмекпен күнделікті қажеттіліктерді қамтамасыз ете отырып жұмыс істеді. Буш NDRC-ге төрт жетекші ғалымды тағайындады: Карл Тейлор Комптон (MIT президенті), Джеймс Б. Конант (Гарвард университетінің президенті), Фрэнк Б. Джуетт (Ұлттық ғылым академиясының президенті және Bell Laboratories директорлар кеңесінің төрағасы) және Ричард С. Толман (Калтектегі аспирантура деканы); Контр-адмирал Гарольд Г. Боуэн және бригадир генерал Джордж В. Стронг әскери өкілдер болды. Азаматтық ғалымдар бұрыннан бір-бірін жақсы білгендіктен, ұйым бірден жұмыс істей бастады. NDRC Вашингтондағы Карнеги институтының әкімшілік ғимаратына орналасты. Комитет мүшелерінің әрқайсысына белгілі бір жауапкершілік жүктелді, ал Буш үйлестіруді басқарды. Оған тікелей есеп беретін шағын жобалар болды, мысалы, S 1 бөлімі. Комптонның орынбасары Альфред Лумис 1940 жылғы жазда егер біреу қайтыс болса, Америка үшін ең үлкен қайғыға айналар еді, ол президент болса, ал доктор Буш екінші немесе үшінші орында болар еді деді. Буш «Егер ол соғысқа қандай да бір маңызды үлес қосса, онда ол армия мен флотқа бір-біріне не істеп жатқанын айтуға көмектесер еді» дейтін. Ол соғыс хатшысы Генри Л. Стимсонмен және Стимсонның көмекшісі Харви Х. Бандимен жақсы қарым-қатынас орнатты, Банди Бушты «сабырсыз» және «мақтанқор» деп тапты, бірақ ол «мен білген ең маңызды, қабілетті адамдардың бірі» деді. Буштың теңіз күштерімен қарым-қатынасы шиеленісті болды. Теңіз зерттеу зертханасының (NRL) директоры Боуэн NDRC-ді бюрократиялық қарсылас ретінде қарастырып, оны таратуды ұсынды. Бюрократиялық шайқастар сериясы NRL Кемелер бюросының бағынысына өтті, ал Теңіз күштерінің хатшысы Франк Нокс Боуэннің жеке ісіне қанағаттанарлық емес бағалау есебін қосты. Соғыстан кейін Боуэн теңіз күштерінде NDRC-ге қарсыласты қайта құруға тырысты. 1940 жылдың 31 тамызында Буш Генри Тизардпен кездесіп, NDRC мен британдық ғылыми делегациясы Тизард миссиясы арасында бірқатар кездесулер ұйымдастырды. 1940 жылдың 19 қыркүйегінде өткен кездесуде американдықтар Лумис пен Комптонның микротолқынды зерттеулерін сипаттады. Олардың 10 см толқын ұзындығы бар эксперименттік қысқа толқындық радары болды, бірақ оның жеткілікті қуаты жоқ екенін және олар соқпаққа тіреліп қалғанын мойындады. Содан кейін Таффи Боуэн мен Джон Коккрофт Тизард миссиясынан қуыс магнитронды ұсынды, бұл американдықтар көрген кез келген нәрседен әлдеқайда жетілген құрылғы, 10 см-де шамамен 10 кВт қуаттылықпен, әуе кемесінен түнде су астындағы су асты кемесінің перископын табуға жеткілікті. Осы өнертабысты пайдалану үшін Буш арнайы зертхана құруға шешім қабылдады. NDRC жаңа зертханаға алғашқы жылы 455 000 доллар бөлді. Лумис зертхананы Карнеги институты басқаруы керек деп ұсынды, бірақ Буш оны MIT басқаруы жақсы деп сендірді. Радиологиялық зертхана деп аталған бұл мекеме 1941 жылдың 27 наурызында әуедегі радарларын армиялық B-18 ұшағынан сынақтан өткізді. 1941 жылдың ортасына қарай SCR 584 радары, ұшаққа қарсы қару үшін ұтқыр радарлық атыс басқару жүйесі жасалды. 1940 жылдың қыркүйегінде Норберт Винер Бушке цифрлық компьютер жасау туралы ұсыныс жасады. Буш бұл жобаны соғыс аяқталғанға дейін аяқтау мүмкін емес деп есептегендіктен, NDRC қаржысын беруден бас тартты. Цифрлық компьютерлерді қолдаушылар бұл шешімге көңілі қалды, олар оны ескірген аналогтық технологияны артық көрумен байланыстырды. 1943 жылдың маусым айында армия компьютерді жасау үшін 500 000 доллар берді, ол ENIAC, алғашқы жалпы мақсаттағы электрондық компьютерге айналды. Оның қаржыландыруын кешіктірген Буштың болжамы дұрыс болды, ENIAC соғыс аяқталғаннан кейін 1945 жылдың желтоқсанында ғана аяқталды. Оның сыншылары оның көзқарасын көре алмаушылық ретінде қарады.

Ғылыми зерттеулер және даму басқармасы

1941 жылғы 28 маусымда Рузвельт 8807-ші атқару бұйрығына қол қойып, Ғылыми зерттеулер және даму кеңсесін (OSRD) құрды. Буш OSRD директоры болды, ал Конант оған OSRD құрамына енген NDRC төрағасы болды. OSRD Конгрестен қаржыландырылғандықтан, NDRC-ге қарағанда қаржылық тұрғыда тұрақтырақ болды және әскерилердің қатысуымен немесе қатысусыз қару-жарақ пен технологияларды әзірлеуге қажетті ресурстар мен өкілеттіктерге ие болды. Бұдан бөлек, OSRD-нің мандаты NDRC-ге қарағанда кеңейтілді, медициналық зерттеулер және пенициллин мен сульфаниламидтерді жаппай өндіру сияқты қосымша салаларға бағытталды. Ұйым 850 штаттық қызметкерге дейін өсті және 30 000-нан 35 000-ға дейін есеп дайындады. OSRD 536 миллион доллардан астам құнды 2500 келісімшартқа қатысты. Буш OSRD-дегі басқаруын жалпы саясатты анықтау арқылы жүзеге асырды, ал бөлімдерге қадағалауды білікті әріптестеріне тапсырып, олардың жұмысына араласпады. Ол OSRD-нің мандатын мүмкіндігінше шектеуге тырысты, кеңсесіне артық жүктеме түсірмеу және басқа мекемелердің жұмысын қайталамау үшін. Буш көбінесе: «Бұл соғысты жеңуге көмектесе ме, осы соғысты?» деп сұрайтын. Тағы да қиындықтар президенттен және Конгрестен жеткілікті қаржы алумен, сондай-ақ зерттеулерді мемлекеттік, академиялық және өнеркәсіптік мекемелер арасында бөлумен байланысты болды. Оның ең қиын мәселелері, сонымен бірге ең үлкен жетістіктері – әскерилердің сенімін ұстап тұру (олар азаматтық мамандардың қауіпсіздік ережелерін сақтауға және тиімді шешімдер табуға қабілетсіз деп санады) және жас ғалымдарды қарулы күштерге әскери қызметке шақыруға қарсы тұру болды. Бұл мәселе 1944 жылы әскердегі кадр тапшылығы күшейген кезде ерекше қиындық тудырды. Барлығында OSRD келісімшарт берушілердің 9725 қызметкеріне кешірім сұралды, олардың барлығынан 63-і бас тартты. "Нью-Йорк Таймс" газеті Буштың қайтысы жөнінде жариялаған хабарламасында оны «техникалық, саяси немесе басқұмар генералдар мен адмиралдар сияқты кедергілерді айналып өтудегі шебер» деп сипаттады.

Жақындық сөндіргіші

1940 жылдың тамызында Ұлттық зерттеулерді дамыту кеңесі (NDRC) жақындық қозғалтқышын (фюзель) жасау жұмысын бастады – ол артиллериялық снарядтың ішінде орналасқан және нысанаға жақындағанда жарылатын қозғалтқыш. Радар жиынтығы, оны қуатпен қамтамасыз етуге арналған аккумуляторлармен бірге, снарядтың ішіне сыйымды болу үшін кішірейтілді, ал оның шыны вакуумдық түтікшелері зеңбірекпен атылғандағы 20 000 g күшіне және ұшу кезінде секунд сайын 500 айналымға төтеп беруге есептелді. Құлыпты радардан өзгеше, жақындық қозғалтқышы үздіксіз сигнал жіберді, қысқа импульстар емес. NDRC CIW-нің Мерл Туве төрағалық ететін арнайы T бөлімін құрды, ал командир Уильям С. Парсонс Буштың арнайы көмекшісі және NDRC мен Әскери-теңіз күштерінің қару-жарақ бюросы (BuOrd) арасындағы байланыс қызметін атқарды. 1940 жылы Туве T бөліміне шақырған CIW қызметкерлерінің бірі Джеймс Ван Аллен болды. 1942 жылдың сәуірінде Буш T бөлімін тікелей OSRD басқаруына қойды және Парсонсты жауапты етіп тағайындады. Зерттеу жұмысы Туве басшылығында қалды, бірақ Джонс Хопкинс университетінің қолданбалы физика зертханасына (APL) көшірілді, онда Парсонс BuOrd өкілі болды. 1942 жылдың тамызында жаңадан іске қосылған «Кливленд» крейсерінде нақты атыс сынағы өтті; үш басқарылмайтын дрон бірден-бірге атып түсірілді. Жақындық қозғалтқышының құпиясын сақтау үшін оны бастапқыда тек суда ғана қолдануға рұқсат берілді, онда жаудың қолына тимейтін жарамсыз снаряд түсуі мүмкін емес еді. 1943 жылдың соңында армия қаруды құрлықта қолдануға рұқсат алды. Жақындық қозғалтқышы Англияда және кейіннен 1944 жылы Антверпенде ұшып өткен V 1 ұшатын бомбасына қарсы ерекше тиімді болды. Сондай-ақ, жердегі нысаналарға қарсы гаубицалармен қолдануға арналған нұсқасы да жасалды. Буш 1944 жылдың қазанында Біріккен штабтар басшыларымен кездесіп, оны қолдануға шақырып, немістер соғыс аяқталғанша оны көшіріп шығара алмайды деп мәлімдеді. Ақырында, Біріккен штабтар басшылары 25 желтоқсаннан бастап оны пайдалануға рұқсат берді. 1944 жылдың 16 желтоқсанында Ардендегі неміс шабуылына жауап ретінде жақындық қозғалтқышын дереу қолдануға рұқсат берілді, ол қатты әсер етті. 1944 жылдың соңына қарай өндіріс желілерінен күніне 40 000 қозғалтқыш шығарылды. "Егер жақындық қозғалтқышы бағдарламасын тұтастай қарастырсақ", - деп жазды тарихшы Джеймс Пинни Бакстер III, "оның ауқымы мен күрделілігі оны соғыстың ең керемет үш немесе төрт ғылыми жетістігінің қатарына қояды". Неміс V 1 ұшатын бомбасы OSRD портфеліндегі маңызды кемшілікті көрсетті: басқарылатын зымырандар. OSRD басқарусыз зымырандарды жасауда біршама сәттілікке жеткенімен, V 1, V 2 немесе Henschel Hs 293 әуеден кемеге қарай жүзуші басқарылатын бомбамен салыстыруға келмейтін еді. АҚШ немістер мен жапондардан бірнеше салаларда қалып қойғанмен, бұл жауларға қалдырылған толық бір сала еді. Буш Роберт Годдардтың кеңесін сұрамады. Годдард Американың ракета жасау саласындағы пионер ретінде танылатын болды, бірақ көптеген замандастары оны екіұшты адам деп есептеді. Соғыстан бұрын Буш "қатаң ғалым немесе инженердің ракеталармен ойнағанын қалай түсінетінімді білмеймін" деп мәлімдеген еді, бірақ 1944 жылдың мамырында ол V 1 және V 2 қауіп-қатері туралы ескерту үшін генерал Дуайт Эйзенхауэрге Лондонға баруға мәжбүр болды. Буш тек ұшыру алаңдарын бомбалауды ұсынды, ол да орындалды.

Memex тұжырымдамасы

Буш 1930 жылдары мемекс тұжырымдамасын енгізді, ол жадыны кеңейтудің бір түрі ретінде микрофильмге негізделген «адамның барлық кітаптарын, жазбаларын және хабарламаларын сақтайтын және оны өте жылдам және икемді түрде қарау үшін механикаландырылған құрылғы» ретінде көрінеді. «Бұл оның есте сақтауына үлкен, жақыннан қол жетімді толықтыру болып табылады». Бірнеше жыл бойы жадты кеңейту мүмкіндігі туралы ойланғаннан кейін, Буш өз ойларын «Біздің ойларымызша» деген мақаласында жазды, онда «толығымен жаңа энциклопедия түрлері пайда болады, олардың ішінде байланысты жолдардың торы болады, оларды мемекстің ішіне салуға және күшейтуге дайын» деді. «Біздің ойларымызша» жарияланғаннан кейін көп ұзамай Дуглас Энгельбарт оны оқып, Буштың көзқарастарын ескере отырып, кейіннен компьютерлік тышқанды ойлап табуға әкелетін жұмысты бастады. «Гипермәтін» және «гипермедиа» терминдерін жасаған Тед Нельсон да Буштың мақаласынан үлкен әсер алды. «Біздің ойларымызша» – көрегендікке толы және ықпалды мақала. Ақпараттық сауаттылықты пән ретінде талқылайтын мақаланың кіріспесінде Билл Джонстон мен Шила Уэббер 2005 жылы былай деп жазды: Буш ақпараттың көп болуы ғалымдардың зерттеу жұмыстарын тежеуі мүмкін деп алаңдады. Болашаққа қарап, ол «ізденіс көлемі арта беретін уақыт келеді. Бірақ қазіргі таңда маманданудың кеңеюіне байланысты біз қиындыққа тап болып отырғанымызды көрсететін дәлелдер де бар. Зерттеуші мыңдаған басқа жұмыскерлердің тұжырымдары мен қорытындыларына шағылысып қалады». Буш пікірінше, «ең таза салалар» – физикалық және медициналық ғылымдар еді; ол әлеуметтік ғылымдарды қаржыландыруды ұсынбады. Кейінірек ғылым тарихшысы Дэниел Кевлс «Ғылым, шексіз шекара» деген еңбегінде Буш «Америка Құрама Штаттарында білімді дамыту үшін федералдық демеушіліктің принципін қатаң түрде қабылдады, бұл екінші дүниежүзілік соғыстан кейін федералдық ғылым саясатын анықтады». 1945 жылдың шілдесінде Конгресске Килгор заң жобасы енгізілді, ол қолданбалы зерттеулерге баса назар аударған және үкіметтік монополияны қолдаған патенттік тармақпен президенттің бір ғылым әкімшісін тағайындау және қызметтен босатуды ұсынды. Магнусон заң жобасы Буш ұсынғанға ұқсас болды, ол басқаруды жоғары ғалымдар мен азаматтық әкімшілерден тұратын комиссияға жүктеуді ұсынды. Магнусон заң жобасы негізгі зерттеулерге басымдық беріп, жеке патенттік құқықтарды қорғады. 1946 жылдың ақпан айында Килгор-Магнусон заң жобасы Сенатта қабылданды, бірақ Буш Магнусонның бастапқы заң жобасының толық қайталауын қолдағандықтан, Палатада тоқтап қалды. 1947 жылдың ақпанында Сенат заң жобасы OSRD-ны алмастыру үшін Ұлттық ғылым қорын (NSF) құру туралы енгізілді. Бұл заң жобасында Буш ұсынған көптеген ерекшеліктер, соның ішінде автономды ғылыми кеңестің келіспеушілікке ұшыраған басқаруы қарастырылған. Заң жобасы Сенат пен Палатада қабылданды, бірақ 6 тамызда Труман оны ветолады, себебі әкімшілік қызметкерлер президентке де, Конгресске де жауапты емес еді. 1947 жылдың 31 желтоқсанында OSRD-ның орнын алмастыратын ұйымсыз жойылды. Ұлттық ғылым қоры болмағандықтан, әскерилер араласты, ал Теңіз зерттеулер кеңсесі (ONR) ол олқылықты толтырды. Соғыс көптеген ғалымдарды соғысқа дейінгі университеттер жүктеген бюджеттік шектеулерсіз жұмыс істеуге үйретіп алды. Буш Армия мен Теңіз күштерінің бірлескен зерттеулер және даму кеңесін (JRDB) құруға көмектесті, оның төрағасы болды. 1947 жылдың 26 шілдесінде Ұлттық қауіпсіздік туралы заң қабылданғаннан кейін JRDB Ғылыми-зерттеу және даму кеңесіне (RDB) айналды. Оның рөлі Ұлттық ғылым қорын құру туралы заң жобасы заңға айналғанға дейін әскерилер арқылы зерттеулерді ілгерілету болды. 1953 жылы Қорғаныс министрлігі зерттеулерге жылына 1,6 миллиард доллар жұмсады; физиктер өз уақытының 70 пайызын қорғанысқа байланысты зерттеулерге жұмсады, ал физикаға жұмсалған ақшаның 98 пайызы Қорғаныс министрлігінен немесе Атом энергиясы комиссиясынан (AEC) түсті, ол 1947 жылдың 1 қаңтарында Манхэттен жобасынан кейін іске кірісті. Ұлттық ғылым қорын құру туралы заң ақыры Конгресс арқылы өтіп, 1950 жылы Труман қол қойды. RDB төрағасы ретінде Буштың билігі OSRD директоры ретінде ие болған билігінен және ол атқарушы билік пен Конгресстен тәуелсіз болады деп үміттенген агенттікте ие болатын билігінен мүлдем өзгеше болды. Ол бұл лауазымға ешқашан риза болған жоқ және бір жылдан кейін RDB төрағасы қызметінен кетті, бірақ қадағалау комитетінде қалды. Ол ракеталар мен зымырандарға қатысты күмәнділігін сақтап, 1949 жылы жазған «Қазіргі заманғы қару-жарақ және еркін адамдар» атты кітабында континенттер аралық баллистикалық зымырандар «егер болатын болса, көп уақытқа дейін» техникалық тұрғыдан мүмкін емес екенін жазды.

Панельдер мен тақталар

Трумэн президенттік билікке келген кезде, 1946 жылдың қазан айында Президенттің ғылыми зерттеулер кеңесінің төрағасы болып тағайындалған Джон Р. Стилман сияқты адамдар көзге түсті. Буштың ғылыми және саяси салалардағы беделі күрт төмендеді, бірақ ол құрметті тұлға болып қала берді. 1949 жылдың қыркүйегінде ол Кеңес Одағының алғашқы атом бомбасын сынағаны туралы мәліметтерді тексеру үшін Оппенгеймерді де қамтитын ғылыми комиссияны басқаруға тағайындалды. Комиссия соны растады, ал бұл тұжырым Трумэнға жеткізіліп, ол бұл туралы ресми түрде хабарлады. 1952 жылы Буш Мемлекеттік департаменттегі қарусыздану жөніндегі кеңесшілер тобының бес мүшесінің бірі болды. Ол АҚШ-ты жоспарланған сутегі бомбасының алғашқы сынағын кейінге шегеріп, сынақтарды тоқтату туралы Кеңес Одағымен келісімге келуге шақырды, себебі сынақтан бас тарту жаңа, қатаң қарудың жасалуын тоқтатуға және екі ел арасындағы қару келісімдеріне жаңа мүмкіндіктер ашуға мүмкіндік береді. 1954 жылы өткен қауіпсіздік тексеруі Оппенгеймердің қауіпсіздік рұқсатын алып қойғанда Буш ашуға ішіндегіні шығарды және «Нью-Йорк Таймс» газетінде Оппенгеймерге шабуыл жасағандарды сынады. Альфред Френдли көптеген ғалымдардың сезімін білдіре отырып, Буштің «американдық ғылымның абыройлы ағасы» атанғанын айтты. Буш 1948 жылға дейін NACA-да қызметін жалғастырды және зерттеу мен әзірлеудің жоғары құны мен ескі поршеньді қозғалтқыштардан жаңа технологияға көшудің қиындығына байланысты турбореактивті қозғалтқыштың дамуын кешіктіргені үшін ұшақ компанияларына наразылық білдірді. Ол сондай-ақ, жанармай үнемділігі жоғары қозғалтқыштарға қатысты ұсыныстарына қызығушылық танытпаған автокөлік өнеркәсібіне көңілі толмады. General Motors компаниясы оған «егер ол жақсырақ қозғалтқыш болса да, [General Motors] оған қызығушылық танытпайды» деді. Буш жарнамадағы тенденциялардан да наразы болды. «Мэдисон авенюі» сенетінін айтады, егер сіз халыққа абсурд нәрсені айтсаңыз, бірақ оны жеткілікті рет қайталасаңыз, халық оны өзінің қабылданған шындықтарының қатарына қосады. 1947 жылдан 1962 жылға дейін Буш American Telephone and Telegraph компаниясының директорлар кеңесінде болды. Ол Карнеги институтының президенті қызметінен зейнеткерлікке шығып, 1955 жылы Массачусетс штатына оралды, бірақ 1952 жылдан 1959 жылға дейін Металл және басқару корпорациясының, ал 1949-1962 жылдары Merck & Co. компанияларының директорлар кеңесінде қызмет етті. Буш Джордж В. Мерк қайтыс болғаннан кейін Merck компаниясының басқарма төрағасы болды және 1962 жылға дейін осы лауазымда қалды. Ол компания президенті Макс Тишлермен тығыз жұмыс істеді, бірақ Буш Тишлердің жауапкершілікті жүктеуге құлшынбауына алаңдады. Буш компанияның сату ұйымына сенімсіздікпен қарады, бірақ Тишлердің ғылыми-зерттеу және даму жұмыстарын қолдады. Ол 1943-1962 жылдары Тафтс колледжінің, 1943-1955 жылдары Джонс Хопкинс университетінің, 1939-1950 жылдары Нью-Йорк Карнеги корпорациясының, 1958-1974 жылдары Вашингтон Карнеги институтының және 1956-1972 жылдары Бостонның Джордж Путнам қорының мүшесі болды, сондай-ақ 1943-1955 жылдары Смитсониан институтының регенті болды.

Соңғы жылдары және өлімі

Инсульт алғаннан кейін Буш 1974 жылғы 28 маусымда 84 жасында Массачусетс штатының Белмонт қаласында пневмониядан қайтыс болды. Одан Ричард (хирург) және Джон (Millipore Corporation президенті) ұлдары, алты немересі және әпкесі Эдит қалды. Буштың әйелі 1969 жылы дүние салды. Ол жекелеген жерлеу рәсімінен кейін Массачусетс штатының Оңтүстік Деннис қаласындағы Оңтүстік Деннис зиратына жерленді. Кейін МТИ-де өткен қоғамдық естелік шарасында Жером Виснер: "Ванневар Буш сияқты ғылым мен технологияның дамуына зор ықпал еткен америкалық болған жоқ" деді.

Марапаттар мен құрметтер

Буш 1925 жылы Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. Буш 1934 жылы АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. Буш 1937 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. Буш 1943 жылы AIEE-нің Эдисон медалімен марапатталды, "электр инженериясының дамуына қосқан үлесі үшін, әсіресе инженерлік мәселелерді шешуге математиканың жаңа тәсілдерін енгізу арқылы, сондай-ақ соғыс кезеңіндегі ғылыми зерттеулер бағдарламасын басқарғаны үшін". 1945 жылы Буш Ұлттық ғылым академиясының "Халық игілігі үшін" медалімен марапатталды. 1949 жылы ол ғылыми-зерттеу және даму саласындағы лидерлік қызметі үшін Өнеркәсіптік зерттеу институтының IRI медалін алды. Президент Трумэн 1948 жылы Бушқа қола жапырақтары бар Медальді табыс етті. 1963 жылы президент Линдон Джонсон оған Ұлттық ғылым медалін сыйлады. Президент Ричард Никсон 1970 жылдың ақпан айында оған, сондай-ақ Джеймс Б. Конант пен генерал Лесли Р. Гроувске Атом энергиясы жөніндегі комиссияның бірегей "Атомдық пионерлер" сыйлығын тапсырды. Буш 1948 жылы Британ империясы орденінің кавалер-командоры, ал 1955 жылы Француз құрметті легионының офицері атанды. 1980 жылы Ұлттық ғылым қоры оның қоғамдық қызметке қосқан үлесін еске алу үшін Ванневар Буш атындағы сыйлықты құрды. Ванневар Бушқа қатысты құжаттар бірнеше орында сақталады, олардың көп бөлігі Конгресс кітапханасында. Қосымша құжаттар МИТ институтының мұрағаттары мен арнайы коллекцияларында, Карнеги институтында және Ұлттық мұрағаттар және құжаттар басқармасында сақталады. 2023 жылғы мәліметтер бойынша, Ванневар Буш атындағы ерекше профессор – Майкл Левин, американдық Туфтс университетінің даму және синтетикалық биологы.

Портреттер

1947 жылы түсірілген "Бастапқы немесе соңы" фильмінде Буш рөлін Джонатан Хейл сомдайды. Кристофер Ноланның 2023 жылғы "Оппенгеймер" фильмінде Буш рөлін Мэтью Модин сомдайды.