Кіріспе

HMS Africa – Британ Корольдік теңіз күштерінің пре-дредноуттық жауынгерлік кемесі. Кеме 1904-1906 жылдары Чатем кеме құрылысшылығында салынған. Төрт және төрт зеңбіректерден тұратын қарулы батареясымен жабдықталған ол және оның туыс кемелері 9.2 дюймдік зеңбіректерді тасымалдамаған бұрынғы британдық жауынгерлік кемелерімен салыстырғанда шабуылдық күшінде маңызды жетістіктерге жетті. Кластың барлық кемелері ( тек ерекше жағдайларда болмаса) Британ империясының маңызды бөлігі, атап айтқанда Африканың атымен аталыпты. 1905 жылдың шілдесінде қолданысқа енгізілгеннен кейін, ол 1907 жылдың қазан айынан наурыз айына дейін Атлантика флотында қысқа ғана уақыт қызмет етті, содан кейін Канал флотына ауыстырылды. 1909 жылы ол "Үй флотына" қосылды. 1912 жылдың қаңтарында Африка кемедегі ұшақтарды сынауға қатысты және ұшақтарды алғаш рет ұшырған британдық кеме болды. 1912 жылдың ортасында ол өзінің туыс кемелерімен бірге Үй флотының бөлігі болған 3-ші шайқас эскадрильясына тағайындалды. Сол жылы эскадрилья Бірінші Балқан соғысы кезінде Черногорияға халықаралық блокаданың бөлігі ретінде Жерорта теңізіне барды. 1913 жылы кеме британдық суларға оралды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Африка қайтадан 3-ші шайқас эскадрильясына ауыстырылды, ол соғыс кезінде Ұлыбританияның негізгі флоты болған Ұлы флотқа тағайындалды. 1914 және 1915 жылдары кемелер жиі теңізге шығып, неміс кемелерін іздеді, бірақ Африка осы кезеңде ешқандай әрекетке қатыспады. Жыл соңына қарай Ұлы флот ескі 3-ші шайқас эскадрильясының кемелерімен жұмыс істеуді тоқтатты және 1916 жылдың сәуірінде 3-ші эскадрилья Нор командасына көшірілді. Сол жылдың соңында Африка Адриатика теңізінде қызмет еткен 2-ші жеке эскадрильяға қосылды. 1917 жылы ол Сьерра-Леонеде орналасқан 9-шы крейсерлік эскадрильяға жіберілді; ол жерде болған кезде оның экипажы испан қызбасынан зардап шекті. Африка 1918 жылдың қазан айында Ұлыбританияға қайтарылды, келесі айда қызметтен босатылды және 1920 жылы металл тескілеріне сатылды.

Дизайн

Италияның Regia Marina және АҚШ Әскери-теңіз күштерінде диаметрі үлкен екіншілік қарулары бар пре-дредноут типтес линкорлар құрылғаннан кейін, Корольдік Әскери-теңіз күштері ұқсас кемелер салуға шешім қабылдады. Алғашқы ұсыныстарда негізгі қару-жарақты қолдау үшін сегіз қаруы бар линкор қарастырылған, бірақ Әскери-теңіз құрылысы директоры Уильям Генри Уайттың басшылығымен олар төрт қаруға алмастырылды. Жаңа кемелер, бұрынғы төрт соғыс кемесінің негізі болған жалпы үлгіге негізделгенімен, сериядағы маңызды өзгеріс болды. 1900 жылдардың ортасында пайдалануға түскен барлық пре-дредноуттар сияқты, Африка да 1906 жылдың желтоқсанында қолданысқа енген, он ауыр қарудан тұратын барлық үлкен қарулармен жабдықталған кеме пайда болғаннан кейін дереу ескірді. Африканың жалпы ұзындығы 453 фут (138 м), ені 75 фут (23 м) және суға бату тереңдігі 25 фут (8 м) болды. "Эдуард VII" класындағы линкорлар қалыпты жағдайда және толық жүктелгенде жүретін еді. Оның экипажы 777 офицер мен сарбаздан тұрды. "Эдуард VII" класындағы кемелер екі бұранданы қозғалтатын 4 цилиндрлі үш кеңейімді қозғалтқыштармен және 16 су түтікті қазандықтармен жабдықталған бумен жұмыс істеді. Қазандықтар екі түтік арқылы кеменің ортасына шығарылды. "Эдуард VII" класындағы кемелердің ең жоғары жылдамдығы 1906 жылдың 3 маусымында өткен 8 сағаттық толық қуат сынағында Африканың ең жоғары жылдамдығы орташа есеп бойынша болды.
Африканың негізгі қаруы алдыңғы және артқы бөліктерде орналасқан екі екі қарулық мұнарада орнатылған төрт 40 калибрлі қарудан тұрды. Оларға әр жағында екі-екіден орналасқан төрт бір қарулық мұнарада орналасқан төрт қарудан тұратын ауыр қосалқы қарулар қолдау көрсетті. Кемелерде сондай-ақ казематтарда орналасқан он 6 дюймдік 50 калибрлі қарулар, сонымен қатар торпедалық қайықтардан қорғану үшін он төрт 12 фунттық және он төрт 3 фунттық қарулар орнатылған. Сол кездегі соғыс кемелері үшін қалыпты болғандай, ол корпусына батырылған бес торпеда түтігімен жабдықталған; екеуі әр жағында, бестігі артқы жағында. Африканың қалыңдығы бар броньды белдеуі болды; белдеудің артқы жағындағы көлденең бөлімдер қалыңдықта болды. Басты қару мұнараларының қабырғалары 8-12 дюйм қалыңдықта, 12 дюймдік барбеттердің үстінде, ал 9,2 дюймдік мұнаралардың қабырғалары болды. Қақпа қарулары броньды плитамен қорғалған. Оның бақылау мұнарасының қабырғалары 12 дюйм қалыңдықта болды. Ол екі қалыңдығы броньды палубамен жабдықталған.

Ерте мансап

HMS Africa Chatham Dockyard-та 1904 жылдың 27 қаңтарында салына бастады, 1905 жылдың 20 мамырында теңізге спускалды. Кемені Салсбери графинясы қадірлеп шомылдыру рәсімін өткізуі тиіс еді, алайда күтпеген аурудың салдарынан Lady Londonderry оның орнына осы міндетті атқарды. Кеменің құрылысы 1906 жылдың қараша айында аяқталды. Африкадағы британ империясының колонияларының құрметіне аталған бұл кеме, Чатемде салынған соңғы соғыс кемесі болды, ал кейінгі соғыс кемелері кемежай үшін тым ірі болды. «Африка» 1906 жылдың 6 қарашасында Атлант флотындағы қызмет үшін Чатем кемежайында іске қосылды. 1907 жылдың 4 наурызында Канал флотына ауыстырылды. 1907 жылдың 23 наурызында Портленд маңында «SS Ormuz» сауда кемесімен соқтығысып, жеңіл зақымдар алды. «Африка» 1908 жылдың маусымында Отандық флоттың Нор дивизиясына, ал 1909 жылдың сәуір айында Отандық флоттың Екінші дивизиясына ауыстырылды. Осы қызмет кезінде 1911 жылдың 25 сәуірінде Чатемде Вице-адмирал сэр Уильям Генри Мэйдің флагманы ретінде, Отандық флоттың Үшінші және Төртінші дивизияларының қолбасшысы болып тағайындалды. 1911 жылдың қараша айында «Нор» базасында резервке қойылды. 1912 жылдың қаңтарында «Африка» Ширнессте ұшақтармен жүргізілген тәжірибелерге қатысты. Ұшақтарды ұшыру үшін 30 метрлік төмен қарай еңіспен түсетін ұшу жолағымен жабдықталды. Бұл жолақ кеменің алдыңғы палубасына орнатылып, алдыңғы 305 мм-лік мұнарасынан басталып, кеменің бауына дейін созылды және ұшақты бағыттауға арналған рельстермен жабдықталды. «Африка» экипажы рельстердің беріктігі мен тұрақтылығын сынау үшін оларға секіріп, содан кейін Гном қозғалтқышы бар қысқаша жақсартылған S.27 түрткіш су ұшағын ұстап тұрды. Лейтенант Чарльз Самсон 1912 жылдың 10 қаңтарында, кеме Медуэй өзенінде якорленген кезде, алғашқы британдық кемедегі ұшақтың ұшып кетуіне тырысу үшін оның кабинасына кірді. Ұшақ тез ұшу жолағымен қозғалды, ұшып шыққаннан кейін сәл төмен түсіп, кейін жоғары көтерілді. Самсон экипажтың ықыласты шапалақтарына ие болып, «Африка» айналасында бірнеше рет айналды, бірақ бір рет кемеге тым жақын келді. Бірнеше минуттан соң Самсон 244 метр биіктікке көтеріліп, жағадағы әуежайға аман-есен қонды. «Африка» мамыр айында ұшу жабдығын бауырлас кемесіне тапсырды. 1912 жылы «Африка», «Гиберния» және линкорда жүргізілген ұшу тәжірибелерінің нәтижесінде Корольдік флот кемедегі ұшақтардың байқау және басқа да флоттық міндеттер үшін қажеттігіне қорытынды жасады, сонымен қатар линкордағы бекітілген ұшу-қону жолағы қарудың атылуына кедергі келтіретіні және теңізге түскен гидроұшақтарды қалпына келтірудің әдеттегі операция ретінде тиімді еместігі анықталды. Алайда, кемедегі авиация Корольдік флотта «Африка» кемесінде басталды және 1917 жылға қарай британдық флот операцияларының маңызды бөлігіне айналды. «Африка» 1912 жылы Чатемде қайта жөндеуден өтті. 1912 жылдың мамырындағы флотты қайта ұйымдастыру кезінде «Африка» толыққанды қызметке қайта оралды және ол, сондай-ақ оның жеті бауырласы («Кинг Эдвард VII», «Гиберния», «Зеландия») Бірінші флоттың, Отандық флоттың құрамына кіретін 3-ші ұрыс эскадрильясын құруға тағайындалды. Эскадрилья 1912 жылдың қараша айында Бірінші Балқан соғысы (1912 жылдың қазанынан 1913 жылдың мамырына дейін) салдарынан Жерорта теңізіне жіберілді. 1912 жылдың 27 қарашасында Мальтаға келді және кейін Черногорияның халықаралық күштері жүргізген блокадаға және Скутариді басып алуға қатысты. «Африка» мен «Хиндустан» 1913 жылдың ақпанында Ұлыбританияға және Отандық флотқа қайтып келді және уақытша 4-ші ұрыс эскадрильясына қосылды. Олар 1913 жылдың 27 маусымында Отандық флотқа қайта қосылған 3-ші ұрыс эскадрильясына қайта қосылды.

Ұлы флотымен

1914 жылдың тамызында Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, сол кезде вице-адмирал Эдвард Брэдфорд басқарып тұрған 3-ші шайқас эскадрильясы Ұлы флотқа қосылды және Розитте орналасты, онда ол бес "S" классы кемелермен күшейтілді. Ол Ұлы флоттың Солтүстік патрульдегі крейсерлерін толықтыру үшін қолданылды. 6 тамызда, Ұлыбритания Германияға соғыс жариялағаннан кейін, Ұлы флоттың күштері Норвегия жағалауын тексеру үшін шықты, норвеждік бейтараптықты бұзуы мүмкін неміс теңіз базасын іздеді. "Африка" және 3-ші шайқас эскадрильясының қалған бөлігі операцияға алыс қолдау көрсетті. Ешқандай база табылған жоқ, кемелер келесі күні портқа оралды. 14 тамызда Ұлы флот кемелері жауынгерлік жаттығулар үшін теңізге шықты, содан кейін сол күні және 15 тамызда Солтүстік теңіздегі шабуылдық іздеу операциясын жүргізді. Флоттың шабуылдық іздеулері кезінде, ол және оның әпкелері көбінесе әлдеқайда құнды дредноуттардың дивизияларының алдында жүзіп, оларды миналардан сақтап немесе оларға бірінші болып шабуылдай отырып қорғайтын. 1914 жылдың 2 қарашасында эскадрилья Канал флотын нығайту үшін бөлінді және Портлендке қайта орналастырылды. 1914 жылдың 13 қарашасында Ұлы флотқа қайта оралды. 14 желтоқсанда 1-ші шайқас крейсерлік эскадрильясы, 2-ші шайқас эскадрильясы және олармен бірге жүретін крейсерлер мен эсминецтер Скарборо, Хартлпул және Уитбиге шабуыл жасауға дайындалып жатқан неміс күштерін тосқауылға алу үшін порттан шықты. 16 желтоқсан күні таңертең неміс бөлімшелерімен байланыс туралы алғашқы хабарламалар түскеннен кейін, Ұлы флоттың қолбасшысы адмирал Джон Джеллико Брэдфордқа 10:00-де байланыс жасайтын кемелерге қолдау көрсету үшін 3-ші шайқас эскадрильясын жіберуді бұйырды. Төрт сағаттан кейін олар Скапа-Флодан келе жатқан 1-ші және 4-ші шайқас эскадрильяларымен кездесті, бірақ неміс ашық теңіз флотына соңғысы кері шегінгенге дейін жете алмады. Ұлы флот 17 желтоқсанның кешке дейін теңізде болды, содан кейін 3-ші шайқас эскадрильясына Розитке қайтуға бұйрық берілді. "Африка" және эскадрильяның қалған бөлігі 25 желтоқсанда Солтүстік теңіздегі тағы бір шабуылдық іздеу операциясына Ұлы флотпен бірге қосылды. Екі күннен кейін флот порттарына оралды, неміс кемелерін таба алмады. 3-ші шайқас эскадрильясы 1915 жылдың 12 қаңтарында артиллериялық жаттығулар үшін теңізге шықты, 13-14 қаңтар түнінде солтүстікке қарай Оркни аралдарының батысынан өтті. 14-і күні жаттығуды аяқтағаннан кейін, олар 15 қаңтарда Розитке оралды. 23 қаңтарда 1-ші және 2-ші шайқас крейсерлік эскадрильялары неміс I скаутингтік тобын тосқауылға алу үшін шықты, нәтижесінде келесі күні Доггер Банкі шайқасы болды. 23-і күнінің кешінде Ұлы флоттың қалған бөлігі, соның ішінде "Африка", крейсерлерге қолдау көрсету үшін теңізге шықты. 3-ші эскадрильяның кемелері бірінші болып кетіп, неміс кемелерімен байланыс орнағанын хабарлаған Харвич күшінің кемелеріне толық жылдамдықпен жүзіп жетті. Шайқас крейсерлері бірінші болып араласты, ал "Африка" және оның әпкелері шамамен 14:00-де келді, сонда шайқас крейсерлері бронекрейсерді батырып, аман қалған неміс кемелері қашып кеткен. 3-ші шайқас эскадрильясы түнде Ұлы флотпен бірге аймақты қарауылдады, содан кейін 25 қаңтарда сағат 08:00-де Розитке жүзу үшін бөлінді. Келесі бірнеше айда Ұлы флоттың күштері бірнеше рет теңізге шықты. 3-ші шайқас эскадрильясы 10-нан 13 наурызға дейін 3-ші крейсерлік эскадрильясымен бірге Солтүстік теңіздің орталық бөлігінде патрульдік сапарға шықты. Екі бөлімше 5-8 сәуір аралығында Солтүстік теңіздің орталық бөлігін тазарту үшін қайтадан теңізге шықты. 11 сәуірде үлкен флоттық операция жүргізілді, 12 және 13 сәуірде бүкіл Ұлы флот Солтүстік теңізде шабуылдық іздеу үшін шықты. Эскадрильялар 14 сәуірде отынды толықтыру үшін порттарына оралды. 17 сәуірде тағы бір осындай операция жүргізілді, ол да неміс кемелерін таба алмады. 3-ші шайқас эскадрильясы 18 сәуірде кеш Розитке оралды. Флот 21 сәуірде қайтадан теңізге шығып, екі күннен кейін портқа оралды. 3-ші шайқас эскадрильясы 3-ші крейсерлік эскадрильясымен бірге 5-10 мамыр аралығында Солтүстік теңіздің солтүстік бөлігінде қарауылдады, оның барысында неміс суасты қайығы соғыс кемелеріне шабуыл жасады, бірақ соққы бере алмады. 17-19 мамырда Солтүстік теңізде тағы бір шабуылдық іздеу операциясы жүргізілді, ал неміс күштері кездеспеді. Флот 29 мамырда Доггер Банкіне қарай оңтүстікке қарауылдау үшін қайтадан теңізге шықты, содан кейін 31 мамырда портқа қайта оралды, тағы да неміс кемелерін таба алмады. Ұлы флот маусымның көп бөлігін портта жаттығулар өткізуге жұмсады, бірақ ең заманауи бөлімшелері 11 маусымда Шетланд аралдарының солтүстік-батысында артиллериялық жаттығулар үшін теңізге шықты. Олар жаттығулар жүргізіп жатқанда, "Африка" және 3-ші шайқас эскадрильясының қалған бөлігі, сондай-ақ 3-ші крейсерлік эскадрильясы Солтүстік теңіздің орталық бөлігінде қарауылдады. Шілде айындағы флоттың іс-қимылдары көміршілердің ереуіл қаупіне байланысты шектелді, ол 18 шілдеде басталды және флоттың кемелеріне көмірмен жабдықтауды қауіп төндірді. Ереуіл тамыз айына дейін жалғасты, бұл Джелликоны флоттың көмір қорын сақтау үшін флоттың іс-қимылдарын шектеуді жалғастыруға мәжбүр етті. Флот қыркүйек айында аз іс-қимылдар жасады, осы кезеңде Ұлы флот 3-ші шайқас эскадрильясының ескі кемелерісіз теңізге шыға бастады. Желтоқсан айында "Африка" 1916 жылдың қаңтарына дейін жалғасқан жөндеуге үшін Белфастқа жіберілді. Скапа-Флоға қайта оралатын жолда, ол неміс қосымша крейсері миналаған Кейп Врат аймарынан зардапсыз өтті; оның әпкесі "Кинг Эдуард VII" бірнеше сағаттан кейін сол миналардың біріне шағылып, батып кетті.

Кейінгі операциялар

1916 жылғы 29 сәуірде 3-ші шайқас эскадрильясы Ширенсеске қайта орналастырылды (онда «Африка» 1916 жылғы 2 мамырда келді), ал 1916 жылғы 3 мамырда эскадрилья Ұлы Флоттан бөлініп, Нор командасына бағындырылды. «Африка» сол жерде 1916 жылдың тамызына дейін қалды. «Африка» 1916 жылдың тамызында Портсмут кемежайында жөндеу жұмыстарын бастады. 1916 жылғы қыркүйекте жөндеу аяқталғаннан кейін, ол 3-ші шайқас эскадрильясынан шығып, Адриатика теңізіне ауысты. Бұл жерде британдық эскадрилья Италияның 1915 жылы соғысқа қатысқаннан бастап, итальяндық теңіз күштерін австро-венгр теңіз күштеріне қарсы нығайтты. Италияның теңіз штабының бастығы адмирал Паоло Таон ди Ревель Адриатиканың тар суларында австро-венгр суасты қайықтары мен теңіз миналарының қаупі флотын белсенді операцияларға пайдалану үшін тым жоғары деп есептеді. Оның орнына Ревель негізгі флотты Адриатиканың оңтүстік жағында, салыстырмалы түрде қауіпсіз кезеңде орналастыруды шешті, ал «MAS» қайықтары сияқты кіші кемелер австро-венгр кемелері мен нысандарына шабуылдар жасады. Осының салдарынан ол онда болған кезде аз ғана іс-қимылдарды көрді. 1917 жылғы қаңтарда «Африка» Гибралтарга жөндеуге кетті, онда негізгі палубадағы 6 дюймдік зеңбіректер бір қабат жоғары орналасқан төрт 6 дюймдік зеңбіректермен ауыстырылды, себебі бастапқы зеңбіректер тіпті азды-көпті толқында да суға батып кетті. 1917 жылғы наурызда жөндеу аяқталғаннан кейін «Африка» Атлант мұхитында патрульдеу және конвойлерді сүйемелдеу үшін 9-шы крейсерлік эскадрильяға қосылды. Ол негізінен Сьерра-Леонеде орналасқан және Сьерра-Леоне мен Оңтүстік Африканың Кейптаун қалалары арасындағы конвойлерді сүйемелдеді. 1917 жылғы желтоқсаннан 1918 жылғы қаңтарға дейін Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласында жөндеуден өтті. 1918 жылғы қыркүйекте «Африка» Сьерра-Леонеде орналасқан кезде, сол жылы болған тұмау пандемиясы кезінде экипаж мүшелерінің бір бөлігі ауырып қалды. Айдың басында бірнеше адамнан аз болған олардың саны күн сайын екі есеге жуық өсті, 9 қыркүйекке дейін 476 экипаж мүшесінің ауырғаны туралы хабарланды. Сол күні пневмониядан кейін тұмау салдарынан бір экипаж мүшесі қаза тапты. 12 қыркүйекте тағы бес адам қайтыс болды. Келесі күні тағы сегіз адам көз жұмды. 14 қыркүйекте тағы он экипаж мүшесі қайтыс болды. «Африка» күн сайын жерлеу тобын құрлыққа жіберді, ал кеме карантинге қойылды. 1918 жылғы 30 қыркүйекте «Африка» карантин туын түсірген кезде, 800-ден аз экипаж мүшесінің арасында 52 адам аурудан қайтыс болды. 1918 жылғы қазанда «Африка» Ұлыбританияға оралды және 1918 жылғы қарашада Портсмутте резервке жіберілді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін «Африка» қысқа мерзімге 9-шы крейсерлік эскадрильяның қойма кемесі болды және баспана кемесі ретінде пайдаланылды. 1919 жылғы желтоқсанда ол Портсмутте қорғалған крейсерді ауыстыру үшін таңдалды, бірақ бұл жоспар тоқтатылды. «Африка» 1920 жылғы наурызда сату тізіміне енгізілді және 1920 жылғы 30 маусымда Англияның Ньюкасл-апон-Тайн қаласындағы Эллис & Компаниясына бөлшектеуге сатылды. Ол Ньюкаслде бөлшектелді.