Кіріспе

Диленбург, ресми түрде Ораниенштадт Диленбург, Германияның Гессен аймағындағы қала. Бұл қала бұрын ескі Дилль округінің орталығы болған, қазір Лан-Дилль округінің құрамына кіреді. Қала Оранж-Нассау үйімен байланысты қалалар, қалашықтар мен аймақтарды байланыстыратын «Оранж жолы» деп аталатын неміс-голландиялық туристік маршрутында, сондай-ақ неміс ағаш қаңқалы үйлер жолы мен Ротаарстайг жаяу серуендеу жолында орналасқан.

Орналасқан жері

Диленбург Вестервальд тауларының шығыс шетінде, Гессен-Вестфалия шекарасынан Ветцларға дейін ағып, Лан өзеніне құятын Дилль өзенінің тар аңғарында жатыр.

Көршілес қауымдастықтар

Диленбург солтүстікте Эшенбург коммунасымен, шығыста Зигбах коммунасымен, оңтүстікте Херборн қаласымен және Брейтшайд коммунасымен, ал батыста Хайгер қаласымен шектеседі (барлығы Лахн-Диль округінде).

Құрылтайшы қауымдастықтар

Диленбург Донсбах, Эйбах, Фронхаузен, Мандербах, Нанценбах, Нидершельд және Обершельд аудандарынан тұрады.

Досбах

Донсбах Дилленбург қаласының орталық бөлігінен оңтүстік-батысқа қарай шамамен 4 км қашықтықта жатыр.

Айбақ

Айбахта 1450-ге жуық адам тұрады. Бұрын кен өндірумен айналысқан ауыл, Нанзенбах, Обершельд және Нидершельд елді мекендерінің арасында жатыр. Темірге толы, емдік қасиеттері бар бұлағының арқасында бұл ауыл жергілікті тұрғындардың арасында танымал. Пасха мерекесінде ауыл әсем безендіріледі.

Фронхаузен

Шамамен 3900 тұрғыны бар Фронхаузен, Дилленбург қаласынан кейінгі ең ірі құрамына кіретін елді мекен.

Мандербах

Мандербах Диленбург қаласының солтүстігінде 3 шақырым қашықтықтағы үстіңгі жазықта орналасқан.

Нанзенбах

Нанзенбах Диленбург қаласының ортасынан шамамен 6 км солтүстікке қарай жатыр. Диленбургтың ең биік тауы – 589 метр биіктіктегі Эшенбург тауы – Нанзенбах аймағының құрамына кіреді.

Нидерсхельд

Нидершельд – 3000-ға жуық тұрғыны бар, Дилленбург қаласынан 2 км қашықтықта орналасқан ауыл. Ауылдың аты Обершельд пен Трингенштейн арасында бастау алып, Нидершельдте Дилл өзеніне құятын Шелда деген шағын арнадан шыққан. Ауылдың ең танымал нысандары – ескі домна пеші және Адольфсхютте өнеркәсіптік аймағы. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында ауыл одақтас әскерлерінің әуе шабуылдарынан қатты зардап шекті. Нидершельдке нысана белгіленген, себебі Адольфсхюттеде V-2 зымыранының бөліктері құрастырылған.

Обершельд

Обершельд – шамамен 2000 тұрғыны бар ауыл. Ол Нидершельдке жақын орналасқан. 1969 жылы соңғы домна жабылғанға дейін Обершельд үшін кен өндіру өте маңызды болды. Обершельдте теміржол станциясы болды, соңғы пойыз 1987 жылы Обершельдтен өтті.

Тарих

Диленбургтің алғашқы жазбадағы айрылысы 1254 жылға дейін жетеді. Диленбург Нассау үйінің Оранж тармағының атамекені болды. Диленбург қамалы 13-шы ғасырдың соңында немесе 14-шы ғасырдың басында қазіргі Шлоссберг деп аталатын төбеге салынған. Алайда, бұл қамалдың суреттері жоқ, себебі ол ағаштан салынған және Дернбахер дау-жанжалында қирады. Диленбургте дүниеге келген Вильгельм I Оранж-Нассау, жер аударылған сарайынан Испанияға қарсы голландтардың қарсылығын ұйымдастырды (1567–1572), осы себепті голланд королі бүгінге дейін қалаға редовно сапарлайды. Жерді Нассау-Диленбург үйінің президенттері басқарды. Соңғы президенттердің бірі – Георг Эрнст Людвиг Фрайхерр фон Преушен фон унд цу Либенштейн (1727 жылы Дитартта туған; 1794 жылы Бад-Эмсте қайтыс болған). Жеті жылдық соғыс кезінде сарай қиратылды (1760), ал оның орнында Вильгельмштрассе (көше) салынды. 1797 жылы, он жыл бұрын Гунгенде Георг Людвиг Хартиг құрған, Еуропадағы ең алғашқы орман шаруашылығы мектептерінің бірі Диленбургке көшірілді. Ол 1805 жылға дейін Диленбургте жұмыс істеді, содан кейін Хартиг Оранж-Нассау князі үшін Орман инспекторы лауазымын жоғалтты, ал Наполеон княздықты таратып жіберді. 1875 жылы Шлоссбергте Вильгельмштурм (мұнара) құрылысы аяқталды. Бүгінде ол қаланың символы болып табылады. Бұрынғы сарайдың астындағы «казематтар» Еуропадағы ең ірі қорғаныс құрылыстарының біріне жатады. Олардың бір бөлігі қазылып алынған және оларды аралап көруге болады. 19-шы ғасырда Дюц-Гийсен теміржолының салынуымен және Лахн, Дилл және Сиг өзендерінде табылған темір кенінің пайдаланылуымен индустриалдық революция келді. Аймақта көптеген кен орындары, қорыту заводтары және металл өңдеу кәсіпорындары пайда болды. Осы кезеңде Диленбургтен Гоннерн және Эверсбах сияқты басқа да жерлерге көптеген теміржол тармақтары салынды. Бүгінде барлық желілер тоқтатылған. Гоннернге дейінгі желі 1987 жылы жабылып, жойылды. Бу машиналары дәуірінде маңызды болған теміржол депосы 1983 жылы жабылды. Екінші дүниежүзілік соғыста Диленбург өзінің пойыз құрастыру стансасы болғандықтан одақтас әскерлерінің шабуылына ұшырады. Кейінірек станса жабылды, ал кен өндіру азайып, 1968 жылы Обершельдтегі соңғы доменді пеш тоқтатылды. 2017 жылдың қарашасынан бастап қаланың атауы ресми түрде «Ораниенштадт Диленбург» деп өзгертілді, бұл Диленбургтің Оранж-Нассау үйіне, олардың атамекені ретіндегі ерекше байланысын көрсетеді.

Айбақ

Айбаштың тарихы XIII ғасырда "Нассау дәуірінде" басталды. 1313 жылы ауыл туралы алғашқы жазбаша мәліметтер пайда болды. Екінші дүниежүзілік соғыста ауыл зардап көрмеді. 2004 жылы емдік бұлақ жаңартылып, тұз өндіру орны салынды.

Мандербах

Мандербах алғаш рет 1225 жылы құжатта еске алынған, бұл оны бас қала Диленбургтан (1254) көне жасайды. Екі бұрынғы ауыл – қазіргі уақытта Диленбург құрамына кіретін Фронхаузен мен Мандербах – ерте тарихында көптеген ортақ белгілерге ие болды. Осы жерде фон Хунсбах және фон Селбах деген екі ақсүйек әулеті билік жүргізді. Фронхаузенде болғандай, Мандербахта да үлкен өрт болды – бірақ Фронхаузендегіден 148 жыл бұрын, ол найзағай шағып, 1630 жылғы 29 сәуірде бір жарым сағаттың ішінде 38 үйді толық қырып жіберді.

Нанзенбах

Нанзенбах атауы алғаш рет 1325 жылдың 8 мамырындағы бір құжатта кездеседі. Бұл құжатта "die Nantzenbecher" – "Нанзенбахта тұратындар" деп көрсетілген.

Елтаңба

Ең көне қала мөрлері, 15-19 ғасырларға дейін сақталған, Дилленбургтің қазіргі азаматтық елтаңбасымен бірдей композицияны көрсетеді. Елтаңба 1907 жылы ресми түрде бекітіліп, 1934 жылы қайта расталды. Қақпаның ішіндегі арыстан – Нассау әулетінің арыстаны.

Саябақтар

Донсбахта жабайы табиғат паркі бар.

Көлік

Федералды тас жолдағы (Bundesstraße) B277 айналма жолы 2007 жылдың сәуірінде ашылды. Ол – Шлоссберг астындағы туннель, ол тарихи ескі қаланы, ағаштан жасалған үйлерімен бірге айналып өтеді және Германияның ең үлкен туннель жобаларының бірі болды. Жұмыстың мердігері Уолтер Бау банкротқа ұшырағандықтан, жобаның аяқталуы бір жылдан астам кешікті. Диленбург станциясы Диль желісінде орналасқан, ол бастапқы Кельн-Гисен темір жолының бөлігі. Ол Гисеннен Зигенге дейін созылып, Орталық Гессенді Рейн және Рур аймақтарымен байланыстырады. Хеллер аңғары темір жолы Бетздорфтан Бурбах арқылы Диленбургке дейін жүреді. Диленбург станциясы бұрын Шелдервальдтағы темір кенін тасымалдау үшін маңызды жүк терминалы болған.