Гарри Уэлдон Кис: Американдық суретші, ақын және музыканттың өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Американдық жазушы, суретші және музыкант

Гарри Уэлдон Кис (24 ақпан 1914 – 18 шілде 1955 күні жоғалып кетті) – американдық ақын, суретші, әдеби сыншы, романист, драматург, джаз пианисті, әңгімелер жазушысы және кинорежиссер. Ұзақ болмаған мансабына қарамастан, Кис ХХ ғасырдың ортасындағы Бит буынының маңызды ақыны және Джон Берриман, Элизабет Бишоп және Роберт Лоуэлл сияқты өнерпаздардың құрдасы саналады. Оның туындылары ағылшын және басқа тілдерде жазатын келесі буын ақындарына зор ықпал етті, ал жинақталған өлеңдері көптеген антологияларға енгізілді. Харольд Блум Кистің "Соңғы адам" (1943) атты тұңғыш кітабының жарық көргенін өзінің "Қазіргі американдық поэзия" оқулығының хронологиясындағы маңызды оқиға ретінде, сондай-ақ Батыс канонына лайық кітап ретінде тізімдеді.

Ерте өмір және білім

Уэлдон Кис Небраска штатының Беатрис қаласында, аппарат өндіруші Джон Кис пен мектеп мұғалімі Сара Грин Кис отбасында дүниеге келді. Джонның F. D. Kees Manufacturing Co. компаниясының бір бөлігі болғандықтан, Кис отбасының жағдайы жақсы болды. Компания жүзімді қуыруға арналған ілмектерді, сондай-ақ автомобильдерге арналған терезелерді мұздан тазартатын құралдар мен шаруа тракторына ұқсайтын жылжымалы шалғы құбырларын патенттеді және өндірді. Уэлдон өте епті бала болды, оның достарының арасында Роберт Тейлор да болды, ол өзінің журналдарын шығару, қуыршақтарды көрсету және тіпті актерлікпен айналысты. Ол ата-анасымен үлкендей қарым-қатынаста болды және оларды есімдерімен атады. Кистің дүниетанымы мен жазуы Джаз дәуірі мен Ұлы депрессия кезеңінде қалыптасты. 1931 жылы орта мектепті бітірген кезде ол отбасылық бизнеске қатысудан бас тартты және Дойн колледжінде оқып жүргенде романдар жазуға шешім қабылдады. Ол Миссури университетіне, онда жазу бағдарламасы бар еді, содан кейін Небраска университетіне ауысты, онда әдеби журнал Prairie Schooner-дің негізін қалаушы редакторы Лоури С. Уимберли оның ұстазы болды. Кис 1935 жылы бітірген кезде, ол бұл журналға, сондай-ақ Horizon және Rocky Mountain Review сияқты басқа әдеби журналдарға әңгімелер жазып, жариялаған еді. Небраска штатының Линкольн қаласындағы Федералды жазушылар жобасында жұмыс істеген кезде және бірнеше романдарына тыйым салынғаннан кейін Кис поэзия жазуға көшті және біраз уақыт бойы кәсіподақтарды ұйымдастырумен айналысып, өзін коммунист санады. 1937 жылы Кис Колорадоға көшіп, Денвер университетінде кітапхана ғылымы бойынша білім алды, соның ішінде Денвер қалалық кітапханасында кітапханашы болып жұмыс істеді.

Мансап

Содан кейін ол ұлттық біріктірілген каталогтың үлгісі ретінде пайдаланылған Рокки таулары аймағындағы зерттеулердің библиографиялық орталығының директоры болды. Сол жылы ол Энн Суонға үйленді. 1941 жылдың басында Кис Альфред А. Кнопфпен «Күздік семестр» романы үшін алдын ала келісімшартқа қол қойды, ол Небраска штатындағы консервативті колледждің көңілсіздігі мен жалпыға бірдейлігімен күрескен жас профессор туралы академиялық қара юмор туындысы еді. «Күздік семестр» романы – жартылай сюрреалистік, жартылай әлеуметтік сын, Пёрл-Харборға шабуылдан кейін Кнопф баспасынан қабылданбады, себебі соғыс жариялану баспагерлердің соғыс тақырыбындағы кітаптарға қатысты талаптарын өзгертті. Дистопиялық орталық туралы пароди́я Кнопфтың 1942 жылғы тізімінде патриоттық емес болып көрінер еді. Осы сәттен бастап Кис көркем прозадан толығымен поэзия жазуға көшті.

Нью-Йорк пен Провинстаун

Бейбітшіл Кис Денверден Нью-Йоркке кетті, ол таңдамалы әскери қызметке жарамдылықты анықтайтын психиатрлар оны әскери қызметке жарамсыз деп тануы мүмкін деп ойлады. Бұрынғы сапарларында ол Уильям Карлос Уильямс, Эдмунд Уилсон және оның сол кездегі әйелі Мэри Маккарти, Саул Беллоу, Дуайт Макдональд, Аллен Тейт, Лайонел Триллинг және тағы да көптеген әдебиет өкілдерімен танысқан болатын. Нью-Йоркке келген алғашқы жылында ол "Time" журналында кітап және кино сыншысы, ал "Paramount News" компаниясында кинохроника сценарийлерін жазушы болып жұмыс істеді. "Соңғы адам" (Сан-Франциско: Colt Press, 1943) атты өлеңдер жинағымен Кис өзін тез арада танымал етті, ал оның өлеңдері "Нью-Йоркер" (оның алғашқы Робинсон кейіпкеріне арналған өлеңдері, қалалық адамның психологиясын зерттейтін), "Поэзия" және "Партизандық шолу" журналдарында жиі жариялана бастады. Екінші кітабы "Сықыршылардың құлауы" (Нью-Йорк: Reynal & Hitchcock, 1947) жарық көрген кезде Кис бір жылдан астам уақыттан бері сурет салып жүрген еді және Виллем де Кунинг, Роберт Матервелл, Ханс Хофман, сондай-ақ сыншы Клемент Гринберг сияқты абстрактілі экспрессионизм суретшілерімен дос болды. 1948 жылы Уэлдон мен Энн Киз Кейп-Кодтағы Массачусетс штатының Провинстаун қаласындағы суретшілер колониясында жазғы демалысын өткізе бастады. Сол жылдың күзінде Кис Пердот галереясында жеке көрмесін ұйымдастырды, ал оның бір суреті Уитни Америка өнері мұражайындағы белгілі және жаңадан көзге түскен суретшілердің топтық көрмесіне қосылды. Бастапқы жетістікке қарамастан, Кистің туындылары тым жақсы сатылған жоқ. 1949 жылдың жазында Кис Провинстаунда (Форум 49) мәдени симпозиумдар сериясын ұйымдастырды. Ол сондай-ақ Роберт Матервелл және басқа да көрнекті абстрактілі экспрессионистер басқаратын "Ирасиблдер" деп аталатын даулы суретшілер тобына қатысты, олар Метрополитен өнер мұражайының ұйымдастырған заманауи өнер көрмесіне бойкот жариялады. Кис консервативті қазылар алқасының шешіміне қарсы "Nation" бағанында белсенді түрде наразылық білдіргенімен, Нью-Йорктегі мәдени ортамен және оның көптеген өкілдерімен арасы суытылды. 1950 жылдың соңында Кис пен оның әйелі Энн Сан-Францискоға автомобильмен сапар жасады.

A pacifist, Kees left Denver for New York City, where he believed Selective Service psychiatrists were more likely to declare him unfit for military duty. He had also, during previous visits, made contacts with literary figures such as William Carlos Williams, Edmund Wilson and his then wife Mary McCarthy, Saul Bellow, Dwight Macdonald, Allen Tate, Lionel Trilling, and many others. It was during his first year in New York that he worked as a book and film critic for Time and as newsreel scriptwriter for Paramount News. With his first book of poems, The Last Man (San Francisco: Colt Press, 1943), Kees quickly established his reputation and his poems began to appear regularly in The New Yorker (which published his first Robinson persona poems, which pathologize the urban man), Poetry, and The Partisan Review. By the time his second book appeared, The Fall of Magicians (New York: Reynal & Hitchcock, 1947), Kees had already been painting for more than a year and had befriended Abstract Expressionism artists, including Willem de Kooning, Robert Motherwell, Hans Hofmann, as well as the critic Clement Greenberg—whose column Kees took over at The Nation from 1948 to 1950. In 1948, Weldon and Ann Kees began summering at the artist colony at Provincetown, Massachusetts on Cape Cod. In the autumn of that year, Kees had his first one man show at the Peridot Gallery and one of his paintings was included in a group show of established and rising artists at the Whitney Museum of American Art. Despite these initial successes, Kees's work had very modest sales. During the summer of 1949, Kees established a cultural symposium series at Provincetown (Forum 49). He also became involved with the so called the Irascibles, a group of controversial artists led by Robert Motherwell and other prominent Abstract Expressionists who boycotted a modern art exhibit sponsored by the Metropolitan Museum of Art. Kees, though quite active in protesting the conservative jury's selection in his Nation column, became estranged with both the cultural scene in New York and many of its figures. Although invited to pose in Life magazine's famous group photo of the Irascible 18, Kees and his wife Ann had already driven cross country to San Francisco in late 1950.

Сан-Францискодағы қайта өрлеу және жоғалу

Калифорнияның Ричмонд нүктесінде пәтер жалдаған Кис, Сан-Францискодағы Калифорния университетінің Лэнгли Портер психиатриялық клиникасында жұмыс істеді, онда антрополог Грегори Бейтсонмен бірге вербальды емес коммуникацияны зерттеу үшін деректі фильмдер түсірді. Кис сурет салуды және өлең жазуды жалғастырды, сонымен қатар тәжірибелік фильмдер жасау үшін кинокамерасын пайдаланды, ақын және режиссер Джеймс Броутонның "Джиммидің оқиғалары" (1951) фильміне музыка жазды. 1951 жылдан 1954 жылға дейін Кис Сан-Францисконың қайта өрлеу дәуірінде көптеген жаңа таныстармен қатар, ескі байланыстарды да жаңартты, олардың арасында Кеннет Рексрот және City Lights кітап дүкенінің негізін қалаушы Лоуренс Ферлингетти болды. Дегенмен, Кистің поэзиясы дионистік сипатқа ие болмады, "1926" сияқты өлеңдерінде сарказм мен сырлылық күшейді. 1953 жылы Кис джаз кларнетисі Боб Хелммен бірлесіп балладалар мен ағым әндерін (кейбіреулері әнші Кетти Лестер үшін жазылған) жасады. Хелм Лу Уоттерс пен Турк Мерфимен бірге ойнаған, екеуі де Сан-Францискодағы Нью-Орлеандық музыканың қайта жаңғыру қозғалысының көрнекті тұлғалары еді, Кис Бебоптан гөрі осы музыканы артық көреді. Бұл жобаға көп күш салғанына қарамастан, коммерциялық табысқа жетеді деп үміттенгенімен, Кис әртүрлі коллаждар сериясын жасауға уақыт тапты. Ол Нью-Йоркте тағы екі жеке көрмеге, сондай-ақ Сан-Францискодағы көрмеге қатысты, оның ішінде Калифорния Ардагерлер легионы сарайындағы әсерлі инсталляцияны көрсетті. Ол кинокамерасын фотокамерамен ауыстырып, 1956 жылы Юрген Руешпен бірге жазған "Вербальды емес коммуникация" (Беркли: Калифорния университеті баспасы) кітабын безендіретін суреттерді түсіре бастады. Бұл суреттердің көптегені ғылыми деректерден гөрі өнер суреттері ретінде де танылды. 1954 жылы Кис әйелі Энннің алкоголизмнен туындаған психоздық эпизодына байланысты одан ажырасты, себебі ол Армия-Маккарти тыңдауларын теледидардан көріп отырғанда осы жағдайға ұшырады. Оны емханаға жатқызғаннан кейін, Кис оның соңғы кітабы шыққан кезде ажырасып кетті, "Өлеңдер, 1947–1954" (Сан-Франциско, Адриан Уилсон, 1954). Содан кейін ол "Pick Up the Pieces" атты музыкалық ревю ұйымдастыруға белсенді кірісті, ол ақырында әдеби бурлесктің кеңейтілген орнына айналды, "Poets Follies" деп аталды, ол 1955 жылдың қаңтарында тұсаукесерін өткізді және Сара Тиздейлдің өлеңдерін оқитын стриптизерді көрсетті. "Poets Follies" Кистің танымалдығын арттырғанымен, оның басқа жобалары бірдей қолдау таппады. Бір кинокомпания сотқа тартылды. Хелм, Лестер және басқа музыканттармен бірлесіп жұмыс істегені кәсіби тұрғыдан қанағаттандырса да, ешқандай хит-жазбалар шығармады. "Poets Follies" үшін тұрақты орын болған Showplace, Миссия ауданындағы Фолсом көшесінде Кис жалдаған үлкен ғимарат, 1955 жылдың мамыр айының соңында өрт сөндірушілердің қаулысымен жабылды, үш актриса досы үшін жазған "Күту бөлмесі" атты бір актілік пьесасының премьерасына бірнеше күн қалғанда. Шілде айының көп бөлігінде Кис Лэнгли Портерде жұмыс істеген кезде танысқан әйелмен, Вирджиния Паттерсон есімді юнгиандық психиатрмен бірге уақыт өткізді. Ажырасқаннан кейін Кистің басқа қарым-қатынастары сияқты, бұл да күрт аяқталды. Кис соңғы екі жылдан бері барбитураттарды қабылдап келді, бұл оның маниакальды депрессиялық эпизодтарын күшейтті. Шілде айының басында Санта-Барбараға (Калифорния) ата-анасына, сондай-ақ әдеби сыншы Хью Кеннер досына соңғы рет барғаннан кейін, Кис Сан-Францискоға оралды және бірнеше достарымен, оның ішінде Кистің KPFA FM радиосындағы киношоуында қонақ ретінде болған Паулин Кейлмен бірге кешкі ас ішті. Ол Кистің мінез-құлқындағы өзгерістерді байқады. Шілде айының ортасында бірнеше күн бойы Кис досы және бизнес-серігі, Сан-Франциско газетшісі және романисі Майкл Григпен бірге ішіп-жеді. Ол тіпті "Алтын қақпа" көпірінің қоршауынан секіруге тырысқанын мойындады, бірақ физикалық тұрғыдан оны іске асыра алмады. Ол Малькольм Лоуридің "Вулкан астында" сияқты кітаптарда оны қызықтырған Мексикаға баруды де альтернатив ретінде ойлады. 1955 жылдың 17 шілдесінде Кис Марина ауданындағы үйіне оралды. Келесі күні ол не істегені белгісіз. Ол Григтен қоңырау алды, ол Киске жұмыс ұсынысы туралы айтты. Кис сонымен қатар досы, мемуар жазушы Джанет Ричардсқа телефон соғып, оның серігін іздеді. 1955 жылдың 19 шілдесінде Кистің машинасы Марин округінің "Алтын қақпа" көпірінің жа...

Renting an apartment in nearby Point Richmond, California, Kees took a job at the Langley Porter Psychiatric Clinic at the University of California, San Francisco, where he worked alongside the anthropologist Gregory Bateson making data films for a study of nonverbal communication. Kees also continued to paint and write poems—and use his film camera to make experimental movies, as well as scoring a film, The Adventures of Jimmy (1951), directed by the poet and filmmaker James Broughton. From 1951 to 1954, Kees also made many new contacts as well as renewed old ones in the San Francisco Renaissance, among them Kenneth Rexroth and the founder of City Lights Bookstore, Lawrence Ferlinghetti. Kees's poetry, however, did not embrace the kind dionysiac character and became increasingly sardonic and confessional in poems such as "1926." Restless and often estranged from his poetry, Kees began to collaborate with the jazz clarinetist Bob Helm in 1953 on ballads and torch songs (some written for the singer Ketty Lester). Helm had played with Lu Watters and Turk Murphy, both prominent figures in the San Francisco's New Orleans Revival Movement, which Kees preferred over Bebop. Despite how much energy he put into this venture, which he hoped would bring him some commercial success, Kees found time to produce a fine series of collages. He even had two more one man shows in New York as well as shows in San Francisco, including an impressive installation at the California Palace of the Legion of Honor. He had also exchanged his film camera for a still camera, and began taking the photographs that would illustrate the book Nonverbal Communication (Berkeley:, University of California Press, 1956), which he wrote with Jurgen Ruesch, psychiatrist and semiotician. Many of these photographs would qualify as art photography as well as scientific data. In 1954, Kees separated from his wife Ann, whose alcoholism led to a psychotic episode triggered by watching the Army–McCarthy hearings on television. After having her institutionalized, Kees divorced her around the time that his last book appeared, Poems, 1947–1954 (San Francisco, Adrian Wilson, 1954). He then focused on organizing a musical revue, Pick Up the Pieces, which eventually became a much more elaborate venue of literary burlesque, titled Poets Follies, which premiered in January 1955 and featured a stripper reading the poetry of Sarah Teasdale
Although Poets Follies earned Kees much notoriety, his other projects did not find the same kind of support. A film company ended in a lawsuit. His collaborations with Helm, Lester, and other musicians, although professionally satisfying, did not produce any hit records. A permanent home for the Poets Follies, the Showplace, a large building Kees leased on Folsom Street in the Mission District, was closed by the fire marshal in late May 1955, just days before the premiere of a serious one act play, The Waiting Room, which Kees had written for three actress friends. During much of July, Kees spent time with a woman he had met while working at Langley Porter, a Jungian psychiatrist named Virginia Patterson. Like other relationships Kees had following his divorce, this ended abruptly. Kees had also been taking barbiturates for the past two years, which also had intensified his episodes of manic depression. After visiting his parents in Santa Barbara, California one last time in early July, as well as his friend, the literary critic Hugh Kenner, Kees returned to San Francisco and had dinner with various friends, including Pauline Kael, who appeared as a guest on Kees's film review program on KPFA FM, Behind the Movie Camera. She noticed the disturbing changes in Kees's demeanor. For several days in mid July, Kees drank and commiserated with his friend and business partner, the San Francisco newspaperman and novelist Michael Grieg. He even confessed to have tried jumping over the rail of the Golden Gate Bridge, but he could not physically manage it. He talked of going to Mexico as an alternative, a country that fascinated him in books such as Malcolm Lowry's Under the Volcano. Kees returned to his home in the Marina District on the evening of July 17, 1955. What he did the following day is a mystery. He took a call from Grieg, who told Kees of a possible job offer. Kees also telephoned a friend, the memoirist Janet Richards, seeking her company. On July 19, 1955, Kees's car was found deserted on the Marin County side of the Golden Gate Bridge.