Кіріспе

Артур Конан Дойлдың Шерлок Холмс туралы қысқа әңгімесі. "Күміс бұқалардың оқиғасы" – Сер Артур Конан Дойл жазған 56 Шерлок Холмс әңгімесінің бірі және "Шерлок Холмстың оқиғалары" жинағындағы он екінші әңгіме. Алғаш рет 1892 жылғы маусымда "The Strand Magazine" журналында жарияланды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Вайолет Хантер Шерлок Холмске кеңес алу үшін келеді. Ол басқа да таңғажайып шарттармен қоса, шашын қысқа қыстау шартымен жылына 100 фунт стерлинг жалақымен ерекше гувернант лауазымына қабылдауы керек пе. Алғашында ол бас тартқанда, ұсынысты жасаған адам, Джефро Рукастл, ұсынысты 120 фунтқа дейін көтереді. Хантер күдіктеріне қарамастан, ақыр соңында келіседі және Хэмпширге барып, Рукастлдің "Copper Beeches" егістігінде жұмыс істейді. Холмс оған қажет болса, телеграмма арқылы хабарласуды бұйырады. Екі аптадан кейін Холмс Хантерден хабар алады, ол оны Винчестерде көруге шақырады. Олар қайтадан кездескеннен кейін, ол Рукастл кейде оны электрлі көк көйлек кигізіп, алдыңғы бөлмеде, алдыңғы терезеге арқа сүйеген күйінде отыратынын түсіндіреді. Сыртта бірдеңе көрінбейтінін сезінген ол қол орамасында жасырылған кішкентай айна сынығын қолданады және жақын жердегі жолдың бойында тұрған үйге қарап тұрған адамға куә болды. Сонымен қатар, Рукастлдің әйелі ешқашан күлімсірегендей көрінбеді, Хантердің алты жасар баласы кішкентай жануарларға өте қатыгез болды, ал Хантер құлыпталған сөреден өзіне ұқсас шашты тапты. Сонымен қатар, Карло, тек мас қызметші мырза Толлер ғана бақылай алатын, қасақана аштықтан өлген, зұлым мастфиф, әр түн сайын үйдің айналасында жүріп, аң аулауға жіберілетін. Осылайша, Хантерге қараңғы түскеннен кейін қақпадан өтпеу бұйырылды. Хантер сондай-ақ үйдің терезелері кірлі немесе жапсырылған тыйым салынған қанаты туралы алаңдаушылық білдірді. Бір кезде Рюкастл одан шығып, алаңдай көрінді, және оны қараңғы бөлме ретінде пайдаланғанын айтты. Хантер сенбестен, Toller кілттерін есікте қалдырып, қанатқа кірді, бірақ құлыпталған есіктің екінші жағында қозғалатын көлеңкеден қорқып қашып кетті. Ол Рукастлмен кездесті, ол оны жұбатуға тырысты және ол нені білуге болатындығын анықтады. Оның асыра ойнауы Хантердің күдімін оятты, ол кенеттен Карлоға оны тамақтандырумен қорқытқан кезде расталды, егер ол қайтадан қанатқа кірсе. Кейіннен Холмс құпия бөлімде біреу тұтқынға алынғанын түсінеді. Ол одан әрі Ркастл Хантерді Хантер танымайтын және қатты ұқсайтын қызы Элис секілді етіп көрсету үшін жалдаған, ал ол сырттағы бейтаныс адамды Элис онымен кездесуге қызығушылық танытпайды деп сендіру үшін. Хантер мен доктор Ватсонмен бірге Холмс құпия қанатқа кіреді, бірақ ол бос. Рукастл кіреді; Алиса қашып кетті деп ойлап, үштіктің оған көмектескеніне сеніп, Карлоны оларға жіберуге тырысады. Алайда ит әдеттегіден ұзақ уақыт аштықтан қаза тауып, қожайынына шабуыл жасайды, сосын Уотсон оны револьверімен өлтіреді. Кейіннен Толлердің әйелі Холмс теориясын растайды және Алиса кәмелетке толғанда, ол марқұм анасының өсиетінен жыл сайынғы зейнетақы алатындығын айтады. Рукастл оны мұраның бақылауын өзіне беруге мәжбүрлеуге тырысты, нәтижесінде Әлиса ми қызуымен ауырып, шашын кесіп алды. Кейіннен ол оны күйеуінен алыстатуға тырысты және Хантерді сырт көріністі сақтауға жалдады. Кейін Алиса өзінің күйеу жігітіне үйленеді; Рюкастл екінші әйелі қамқорлық жасайтын мүгедек ретінде аман қалады; ал Хантер Уолсоллдегі қыздар мектебінің директоры болады, ол "қатаң табысқа" ие болады.

Жариялану тарихы

"Мұғал балшықтар оқиғасы" алғаш рет 1892 жылдың маусымында Ұлыбританияда "The Strand Magazine" журналында, ал 1892 жылдың шілдесінде АҚШ-та "Strand" журналының американдық басылымында жарияланды. Бұл әңгіме Сидни Пейджет салған тоғыз суретпен "The Strand Magazine" журналында жарық көрді. Ол "Шерлок Холмс оқиғалары" жинағына енгізілді.

Кино және теледидар

Бұл әңгіме «Мыс бұталар» (1912) қысқаметражды фильмі ретінде бейімделді, Жорж Тревилльдің қатысуымен және Адриен Кайлардтың режиссерлігімен (кредит берілмеген), «Эклар» фильмдер сериясының бөлігі ретінде. «Мыс бұталар» (1912) – Конан Дойлдің тікелей қадағалауымен жасалған Холмс әңгімелерінің сегіз үнсіз фильмнің бірі. Бұл – қазірге дейін сақталған жалғыз фильм. Ол бірнеше жағынан өзгертілген. Мыс Хантердің Бейкер-стритке келіп, оқиғасын баяндауынан басталатын түпнұсқа сюжеттен гөрі, фильм Рюкастлдің өзінің қызына мүлігіне қатысты құқықтарынан бас тартуға мәжбүрлеуінен және оның күйеу жігітін жерінен қууынан басталады. Рюкастл кейіннен қызын құлыптап қояды. Фильмде тек Холмс (Уотсон жоқ), ал миссис Рюкастл мен қызметшілердің кейіпкерлері жоқ. Сондай-ақ, мастиф иті де жоқ. Рюкастлдің мыс Хантердің шашын қысқартуын және терезе алдында тұруын қадағалау себебі сол, бірақ себебі басқа: Рюкастл күйеу жігітін қайта шақырып, оны үйге заңсыз кірген адам деп айыптап, атып тастағандай көрінуді жоспарлайды. Ақырында Холмс пен полиция Рюкастлды ұстайды, ал қызы мен оның күйеу жігіті табысады. «Мыс бұталар» (1921) атты тағы бір қысқаметражды фильм «Столл» фильмдер сериясының бөлігі ретінде, Эил Норвудтың қатысуымен шықты. Бұл оқиға 1965 жылы «Шерлок Холмс» эпизоды ретінде «Мыс бұталар» деген атпен бейімделді, онда Дуглас Уилмер Холмс, Найджел Сток Ватсон, Сюзанна Нев Вайолет Хантер және Патрик Уаймарк Джефро Рюкастл рөлінде ойнады. «Мыс бұталар» – 1985 жылы шыққан «Шерлок Холмс оқиғалары» эпизоды, онда Джереми Бретт Шерлок Холмс, Наташа Ричардсон Мисс Хантер және Джосс Акленд Рюкастл рөлінде ойнады.

Радио

"Мұнайлы бұқалар" Эдит Мейзердің "Шерлок Холмс оқиғалары" радио сериясының бір бөлімі ретінде бейімделді. Эпизод 1930 жылдың 17 қарашасында эфирге шықты, онда Ричард Гордон Шерлок Холмс рөлін, ал Ли Ловелл доктор Уотсон рөлін сомдады. 1935 жылдың 5 мамырында оқиғаның тағы бір радио драмалық нұсқасы көрсетілді (Луис Гектор Холмс рөлін, ал Ловелл Уотсон рөлін ойнады). Мейзер бұл әңгімені "Шерлок Холмс жаңа оқиғалары" сериясы үшін де бейімдеді, онда Базил Ратбоун Холмс, ал Найджел Брюс Уотсон рөлінде болды. Эпизод 1940 жылдың 6 қазанында эфирге шықты. Оқиғаның басқа драмалық нұсқалары 1943 жылдың 7 мамырында (қайтадан Ратбоун мен Брюспен) және 1947 жылдың қараша айында (Джон Стэнли Холмс рөлінде, Альфред Ширли Уотсон рөлінде) көрсетілді. Феликс Фелтон оқиғаны 1955 жылы BBC Light Programme арнасындағы радио қойылымы ретінде бейімдеді, ол 1952–1969 жылдар аралығындағы радио сериясының бөлігі болды, онда Карлтон Хоббс Холмс рөлін, ал Норман Шелли Уотсон рөлін сомдады. 1978 жылы BBC радиосындағы бейімдемеде Берри Фостер Холмс рөлін, ал Дэвид Бак Уотсон рөлін ойнады. Оны Майкл Бейквелл бейімдеді. Оқиға 2015 жылы "Шерлок Холмс классикалық оқиғалары" радио сериясының бір бөлімі ретінде бейімделді, онда Джон Патрик Лоури Холмс рөлін, ал Лоуренс Альберт Уотсон рөлін сомдады.

Басып шығару

Питер Кэннон "Күмір балғалардың оқиғасы" мен Х. П. Лавкрафттың "Үйдегі сурет" әңгімесі арасындағы параллельдерді атап өтті. Шерлок Холмс "Әлемдер соғысы" романында Вайолет Хантер доктор Уотсонның "Бланшалған солдаттың оқиғасында" айтылған екінші әйелі болады. Хантердің бірінші офицерге үйленгені айтылды.