Кіріспе

Темза өзеніндегі шлюздер тізбегі

Теддингтон шлюзі – Англияның Ричмонд-на-Темза ауданындағы Лондон қаласында, Хам мен Теддингтон арасындағы Темза өзеніндегі үш шлюз бен бөгеттен тұратын кешен. Тарихи тұрғыдан Миддлсекс округінде салынған, алғаш рет 1810 жылы құрылысы басталған. Лондон портының билігінің шегі, Солтүстік теңізге дейінгі су жолы және өзеннің бастауына дейінгі Қоршаған орта агенттігі жақын жердегі "Суррей" (оң жағалау, жағалау жолы) жағасындағы обелискпен белгіленген. Теддингтон бөгеті деп аталатын бөгет өзеннің әдеттегі тасқын шегін көрсетеді және Темзадағы ең төменгі бөгет болып табылады. Бұл шлюз – Темзадағы ең төменгі толық тасқын шлюзі және барлық тасқын шлюздерінің арасында екінші төменгісі. Азаматтық инженериялық кешен немесе инфрақұрылым негізінен үлкен, ұзын бөгеттен және үш шлюзден тұрады: әдетте қолданылатын стандартты қайық шлюзі, өте үлкен баржа шлюзі және кішкентай скиф шлюзі. Баржа шлюзі ұзын баржалар, бу кемелері немесе жолаушылар паромдарын қабылдау үшін жасалған, сондай-ақ қысқа кемелер үшін жылдам жұмыс істеуге мүмкіндік беретін жарты жолда қосымша қақпалар жиынтығына ие. Бір-біріне қатар орналасқан құрылымдар екі нығайтылған, тар аралдарды қамтиды. Жоғарғы аралдан шлюз қақпалары немесе Теддингтон шлюзінің жаяу көпірі арқылы өтуге болады.

Орналасуы мен құрылымы

Үлкен шлюз өзеннің оңтүстік (оң, сүйреу жолы немесе Суррей) жағалауында орналасқан, ол мұнда солтүстік-шығысқа қарай 500 метрдей жерде; ең көп қолданылатын ортаңғы шлюз ұзын, тар аралды қамтиды, онда газон, қайық иелері отыратын орындар, шлюз бастығының кабинасы және бетоннан жасалған тар үшбұрышты бөлік, сондай-ақ каноэ/каяк жүргізуге арналған кең баспалдақ бар. Шлюзден төменгі ағыс – Ричмонд және Твикенхэм учаскесі, Ричмонд шлюзі мен жартылай тасқын бөгеттері су деңгейінің төмендеуін шектегендіктен, жартылай тасқын учаскесі. Теддингтон бөгеті басқарылатын өзеннің әдеттегі тасқын шегін белгілесе де, ұзақ жаңбырдан кейін, әсіресе жосық су кезінде, судың жоғары деңгейі (тасқын тоқтауы) осы учаскенің жоғарғы бөлігіне, келесі шлюзге дейін бұрқасын тудырады. Үлкен, қабақ тәрізді Теддингтон бөгеті қарсы жағалауда орналасқан. Әртүрлі биіктіктегі екі көпір шлюзді, ортаңғы аралды (шлюз бастығының кабинасы мен бөгет бассейні орналасқан) және Теддингтон шлюзінің көпірін кесіп өтетін құрылысты құрайды.

Бірінші құлып, 1810 жыл

1771 жылғы сәуірде Темза кеме жүзу комиссиясы қабылдаған Кеме жүзу туралы заң, оларға Мейденхед көпірінің төмен жағында шлюздер салуға рұқсат бермеді. Бірақ 1802 жылдан бастап, Стейнстен Теддингтонға дейін созылған Темзаның бірінші округінде шлюздер салудың бірнеше жоспары жасалды. 1802 жылы Чарльз Трасс 82 жасқа толған соң зейнетке шыққаннан кейін Стивен Лич Бірінші округтің жұмыс хатшысы лауазымын иеленді. Трасс зейнетке шығар алдында Молеси мен Теддингтонға шлюздер салуды ұсынды, олардың әрқайсысы қазіргі заманғы практикаға ұқсас, ұзын құлап түсетін бөліктері бар бөгеттермен жабдырылған. Джон Ренни 1794 жылы ұзын каналдар жасауды ұсынған, ал Трасс сол идеяны қабылдады. 1805 жылы Ренни мен Уильям Джессоп әрқайсысы шамамен 2 км болатын төрт ұзын каналды ұсынды, бірақ Навигация комитеті жер иелерінің күшті қарсылығына тап болды. Сол кезде екінші және үшінші округтерге геодезист болған Закхари Оллнут 1805 жылы Чертси, Санбери және Теддингтонға шлюздер салуды ұсынды, бұл округтер Стейнстен Редингке жақын Маплдурхамға дейін созылған. Ренни 1809 жылы Стейнс пен Твикенхэм арасында тоғыз шлюз салу үшін жаңа ұсыныстар енгізді: екеуі бөгетсіз, ал жетісіне үлкен бөгеттер салу қажет болды. Соңында Лич 1810 жылы «бірден жүзеге асыруға және тиімді, ең арзан, Парламенттен қарсылықсыз өтуі мүмкін, сонымен қатар шағымданылған ең маңызды мәселелерді шешуге бағытталған» жоспарларды жасады. 1810 жылғы маусымда Лондон қалалық корпорациясы Чертси, Шеппертон, Санбери және Теддингтон қалаларында шлюздер мен бөгеттер салуға рұқсат беретін Парламент актісін алды. Олардың әрқайсысы су тасқынына төтеп беру үшін жеткілікті сыйымдылығы бар бөгеттермен жабдықталады. Ренни, Лич және Навигация комитеті шлюздердің орналасуын нақтылау үшін шілде айында нысандарды аралады. Содан кейін Лич жұмысты өз қолына алды, оны мердігерлер Джозеф Кимбер мен Джон Доуз орындады, олар сондай-ақ Санбери шлюзін салды. Теддингтондағы жұмыс 1810 жылдың қыркүйегінде басталды, бірақ қараша және желтоқсан айларындағы су тасқыны салдарынан кейінді. Лич мердігерлерге қосымша 500 фунт стерлинг берді. 1811 жылғы маусымда шлюз жөнделіп аяқталды, бірақ бөгет толыққанды құрылмады. Жұмысты қорғайтын қорғанды қысқы маусымда өзен деңгейі көтерілген кезде алып тастау қажет болды, бұл аяқталу мерзімін келесі шілдеге дейін ықшамдап жібермек еді. Сондықтан Лич қайтадан араласып, мердігерлерге аванстық төлемдер жасады, бұл оларға уақытында аяқтауға мүмкіндік берді. Шлюз қазіргі шлюз кешенінен өзен жоғары орналасқан, дәл сол жерде қазір жаяу жүргіншілер көпірі өтеді. Ол актіде көрсетілгендей үш жұп қақпадан тұрды. Бастапқыда бұл шлюз жергілікті балықшылар мен кемешілерге ұнамады. Оны бұзуға тырысқаннан кейін, қақпа күзетшісіне шабуылдардан қорғану үшін «байонеті бар мушкет» ұстауға рұқсат берілді.

Қайта құру, 1857 жыл

1827 жылға қарай ағаш құлыпқа күрделі жөндеу қажет болды, ал 1829 жылы мұз жиналуынан бөгет қирады. 1843 жылы құлыпты қараушы бу кемесінің құлыпқа көтерілуіне кедергі келтірді. Сол кезде бу кемелері Ричмондқа дейін (ағысқа қарай) ғана жүретін. Алғашқы құрылысында шлюздің ағаш қабырғалары қалыпты су деңгейіне дейін, ал одан жоғарысы – шөппен жабылған. Бөгеттің жотасы Теддингтондағы ең төменгі су деңгейінен 3,5 фут (1 метр) биік болды, бірақ 1832 жылы ескі Лондон көпірінің (1831 жылы бұзылған) тіректері алынып тасталғаннан кейін құлау 4,5 футқа (1 метр) дейін артты, ал өзенді тереңдеткен кезде 6 футқа (2 метр) дейін жетті. Су деңгейі төмендеген кезде кемелердің төменгі табалдырықтан төмен тұрып қалуы мүмкін болды. 1840 жылы құлыпты толығымен алып тастау мәселесі қарастырылды. Алайда, шлюзді қайта жаңарту туралы шешім қабылданды және 1854 жылдың маусым айындағы ұсыныстар көңіл көтеру үшін арналған қосымша шлюзбен теңіз кемелеріне арналған сыйымдылықты қамтамасыз етуді көздеді. 1857 жылдың маусым айында қазіргі орнында жаңа шлюздің бірінші тасы қаланды, ол үш шлюздің ортасында орналасқан, 1858 жылы тар қайық шлюзымен бірге пайдалануға берілді. 1869 жылы қайық сырғанауы қосылды, ал 1870 жылдары бөгет екі рет құлап, зор зиян келтірді. 1871 жылы бөгет қайта салынғаннан кейін, су төгілетін бөлімдер шамамен 240 футқа (73 метр) дейін созылды, бұл құлауға ұқсас болды.

Жаяу жүргіншілер көпірлері мен баржалар

Жаяу жүргіншілер көпірлері 1889 жылы ашылды, ал ең ірі баржа шлюзі, өзендегі ең үлкен шлюз 1904–1905 жылдары салынды. Қазылып алынған құм-қиыршық тастарының бір бөлігі Суан аралының төмен жағындағы бұрынғы Айт (Cross Deep Ait) өзенінің деңгейін көтеруге қолданылды, осылайша оны су тасқынынан қорғады. Жаяу жүргіншілер көпірлері ІІ санатқа жатады.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1940 жылы Теддингтон шлюзі Темза өзенінің барлық бойынан Дюнкерктен эвакуациялау үшін жиналған шағын кемелердің үлкен флотилиясының басқару орталығы болды.

21 ғасыр

ХХІ ғасырдың басында Темза ландшафты стратегиясының Теддингтон шлюзі жобасы аясында шлюздер маңындағы аумақты жаңарту және жақсарту жұмыстары жүргізілді. 2009 жылы жергілікті қоғамдық ұйым Теддингтон бөгетін электр энергиясын өндіру үшін пайдалану мүмкіндігін зерттеуді бастады, осыған ұқсас қоғамдық бастамалармен жүзеге асырылған Торрс Гидро және Сетл Гидро сынды жобалар оларға шабыт берді. Зерттеулердің нәтижелері оң болды және Ham Hydro жобасы үш кері Архимед бұрандасын қолдануды ұсынады. Балық аулаушылардың балық популяциясына тигізетін әсері мүмкін екендігі туралы көтерген қоршаған ортаға қатысты алаңдаушылықтар 2012 жылы қосымша экологиялық зерттеулер жүргізуге себеп болды. Лондонның Ричмонд-на-Темза ауданы осы зерттеулердің нәтижелерін күтіп отыр, содан кейін ғана жобаға құрылыс рұқсаты берілуі туралы шешім қабылданатын болады.

Қалқаға кіру және оның арғы жағына өту

Қалқа Суррей жағындағы Хэмде, Кингстон-на-Темзадан шамамен бір шақырым төмен орналасқан. Автотұрақ әдетте 100 метрден асып кетеді. Ең жақын жол – Хэмдегі Риверсайд драйв. Балама ретінде, қалқаға Теддингтон қаласындағы Ferry Road-дан, өзенді кесіп өтетін жаяу көпірлер арқылы да жетуге болады.

Қалқаның үстіне жету

Сақинадан 0,5 миль (1 км) жоғарыда Теддингтон жағалауына қарай Троулок аралы орналасқан, одан кейін өзен ортасында Стивенс Эйот орналасқан. Содан кейін Кингстон теміржолы мен Кингстон көпірлері келеді. 1 миль (2 км) өткеннен кейін өзен оңға қарай Темза Диттон аралымен, сол аттас ауылға қарай күрт бұрылады. Соңында, Молези шлюзіне дейін Хэмптон Корт көпірі орналасқан. Шлюздің екі жағындағы елді мекендер 1960 жылдан бері Лондонның бөлігі болғанына қарамастан, жағалаулар әлі де «Мидлсекс» және «Суррей» жағалаулары деп аталады. Мидлсекс (Теддингтон және т.б.) жағында, өзен ағысымен жоғары қарай, Кингстон көпіріндегі Хэмптон Викке дейін және оның ішінде үйлер мен бақшалар/ортақ жерлер орналасқан; Теддингтон студиясы, Ленсбери клубы, су спорты клубтары/футбол клубы және Троулоктағы табиғат қорығы созылып жатыр. Кингстон көпірінен жоғары Хэмптон Корт паркі орналасқан, ол Хэмптон Корт көпіріне дейін созылады. Хэмптон Корт сарайының су нысандарын қамтамасыз ететін Лонгфорд өзенінің жартысы Равенс-Айттың қарсы жағындағы және Су галереясының астындағы торлы каналдан шығады. Хэмптон Корт көпірінен кейін (ағынның бойында) жағалау тамақ/қонақүй мақсатында, содан кейін тұрғын үйлер үшін пайдаланылады. Суррей жағында өзен мен Хам/Кингстон арасында тұрақты жасыл буфер және тарамдық жол бар, ол Канбери бақтарына дейін кеңейеді, содан кейін қала орталығына дейін биік ғимараттарға жетеді. Қала ғимараттары Кингстон көпірінен оңтүстікке қарай ойын-сауыққа ауысады. Хогсмиллдің каналданған сағасынан кейін, өзен жағасы тұрғын үйлермен қатар жол бойындағы серуендеуге айналады, дейін Ситинг Уэллс суқоймаларына дейін. Равенс-Айт Сурбитондағы көпірлерден жоғары, өзен ортасында орналасқан, одан кейін марина келеді. Лонг және Темза Диттонның өзен жағалауындағы үйлері мен пабтары Темза Диттон аралынан әрі қарай созылады. Өзен бойындағы саябақ пен ойын алаңдары Мольдің сағасын, Хэмптон Корт көпіріне дейін, сарайдың бір бөлігін көріп тұрып, сағаттың жоғарғы бөлігіне жақын қоршайды. Хэмптон Корт теміржол станциясы көпірден бұрын, ал одан жоғары Молези шлюзі орналасқан.

Қайық

Кингстон көпірі мен Хэмптон-Корт жағалауындағы Рейвенс-Айт арасында өзенді пайдаланушыларға жылдамдықтарын тексеруге мүмкіндік беретін навигациялық транзит белгілері орнатылған. Қозғалтқышты қайықтар шұғыл жағдай болмаса, белгілер арасынан бір минуттан кем уақытта өте алмайды. Бұл учаскеде кем дегенде бес желкенді клуб, бес ескек клуб, екі скиф және пунтинг клубы, Корольдік каноэ клубы және екі теңіз кадеттері орталығы орналасқан. Кингстон мен Хэмптон-Корт арасында жол жүргізіп табыс табатын көптеген демалыс қайықтары, Лондон өзен қайықтары және чартерлік сапарлар бар.

Темза жолы

Темза жолы, өзен жағасындағы жол ретінде, Суррей жағынан Кингстон көпіріне дейін созылады, онда ол өтіп, Хэмптон-Корт паркі бойымен жүреді, содан кейін Хэмптон-Корт көпірінде дәстүрлі түрде (және су жолында қолданылуы бойынша) "Суррей жағы" деп аталатын жерге қайта оралады.

Синуоздық

Өзен осы учаскеде өткір ішкі бұрыш жасайды. Теддингтон мен Молези шлюздары құрлықпен өлшенгенде арақашықтықтың жартысынан да аз қашықтықта орналасқан.

Популярлы мәдениет және БАҚ

Бұл құлып Монти Пайтонның Ұшқыш циркіндегі «Балықты шапалақтау биі» атты көріністің түсірілген жері болды. BBC телеарнасының «Жаңа тәсілдер» (New Tricks) полициялық драмасының 5-ші маусымының 1-ші бөлімінде қылмыскер Теддингтон құлығында ұсталды. «Теймс Телевидениесі» Теддингтон құлығында арнайы салынған Теддингтон студиясын орналастырды. | төмен ағысында=Ричмонд құлығы | орналасқан жері=TQ165716