Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Уме өзенінің жағасында орналасқан Умео, Норрландтағы ең ірі елді мекен және Швециядағы он үшінші ірі қала. 2020 жылы муниципалитет халқы 130 224 адамды құрады. 2018 жылдан бастап Умео жыл сайын шамамен 1000 тұрғынымен өсіп келеді, ал муниципалитет 2050 жылға қарай 200 000 тұрғынына жетуді жоспарлап отыр. Дегенмен, тәуелсіз зерттеуде 2050 жылғы муниципалитет көлемінің болжамы шамадан тыс бағаланған деп саналады. Умео – Солтүстік Швециядағы университет қаласы және білім беру, техникалық және медициналық зерттеулердің орталығы. Қалада орналасқан екі университет – Умео университеті және SLU-дың 3 негізгі филиалының бірі – шамамен 40 000 студентті қабылдайды, бұл жалпы халықтың шамамен 30% құрайды. CRISPR гендік өңдеуін Умео университетінде Эммануэль Шарпентьер басқарыған зерттеушілер жасады, осы еңбегі үшін 2020 жылы химия саласындағы Нобель сыйлығына ие болды. Умео 2014 жылы Латвиядағы Рига қаласымен бірге Еуропаның мәдени астанасы атағын алды. Умео EarthCheck тұрақты даму бағдарламасымен сертификатталған. Умеода он елдің консулдықтары орналасқан (2021): Дания (1848 жылдан бері), Финляндия (1921 жылдан бері), Франция (1989 жылдан бері), Исландия (2002 жылдан бері), Италия (2012 жылдан бері), Латвия (1939–1940; 2014 жылдан бері), Литва (2012 жылдан бері), Норвегия (1963 жылдан бері) және Сейшель Республикасы (2001 жылдан бері). Умео 2022 жылдан бері Швеция раллиінің үйі болып табылады.
Situated on the Ume River, Umeå is the largest locality in Norrland and the thirteenth largest in Sweden, with a wider municipal population of 130,224 inhabitants in 2020. as of 2018, Umeå was gaining around 1000 inhabitants per year and the municipality plans for having 200 000 inhabitants by 2050. The projection of municipality size in 2050 has, however, been questioned as an overestimation in an independent study. Umeå is a university town and centre of education, technical and medical research in northern Sweden. The two universities located in the city, Umeå University and one of the 3 main branches of SLU, host around 40,000 enrolled students, which corresponds to around 30% of the total population. CRISPR gene editing was developed by researchers, headed by Emmanuelle Charpentier at Umeå University, being awarded the 2020 Nobel Prize in Chemistry. Umeå was the European Capital of Culture during 2014, along with Riga in Latvia. Umeå is certified by the EarthCheck Sustainable Destinations program. Consulates from ten countries can be found in Umeå (2021): Denmark (from 1848), Finland (from 1921), France (from 1989), Iceland (from 2002), Italy (from 2012), Latvia (1939–1940; again from 2014), Lithuania (from 2012), Norway (from 1963), and the Republic of Seychelles (from 2001). Umeå has been the home of Rally Sweden since 2022.
Тарих
Үмеа өзенінің аңғарында адамдар кем дегенде үш мың жылдан бері өмір сүріп келеді. Үмеа қаласынан батысқа қарай он шақырым жердегі Норрфорсендегі ең көне тас мүсіндері шамамен б.з.б. 3000 жылға жатады. Жағалауға германдық халықтар кемемен Ботания шығанағы бойымен көтеріліп, тұрақты қоныс тепкен, сондықтан Батыс Ботания жағалауындағы қалалар мен ауылдардың германдық атаулары осыдан туындаған. Оңтүстік Вестроботния (Үмеа және Скельфтео) кем дегенде 14 ғасырдан бері тұрақты германдық қоныс болып табылады, бірақ бұл викинг дәуірінен немесе одан да ертерек кезеңдерге дейін соңғы болуы мүмкін. Үмеа алғашқыда қазіргі Баккен (немесе Киркбакен) деп аталатын ауданда орналасқан ағаш шіркеуі мен сауда орталығы бар қалыңдық болып құрылды. Оның жағалау мен өзенге жақын орналасуы адамдардың осы жерді қоныс етуіне ықпал еткен себептердің бірі болуы мүмкін. Келесі екі ғасыр бойы Үмеа шашыраңқы қалыңдықтардан тұратын жер болып қала берді, мұнда саамдықтардан алынған тауарлар саудаланып, солтүстік шөл даласы басталар алдындағы соңғы мекенделген аймақ болды. Дегенмен, патша таңдаған жерде нағыз қала салынбады және 1590 жылдары қала құқығынан айырылды. 1638 жылы онда шамамен 40 үй болды. 1874 жылы қала үкіметтің талабы бойынша құрылыс жоспарларын жаңартты. Үмеа осы өзгерістерді бастаған кезде, 1888 жылдың 25 маусымында өрт Үмеаның шығыс бөлігін шарпып, 3000 тұрғынының кемінде 2300-і үйсіз қалды. Өрттен кейін жаңадан құрылыс кезінде болашақта өрттің таралуын болдырмау үшін кең даңғылдар бойына 3000-ға жуық күміс қайың ағашы отырғызылды. Осы себепті Үмеа кейде "Бьёркарнас Штад", яғни "Бейіршелер қаласы" деп аталады. Үмеа хоккей командасының аты – Бьёрклёвен, "Бейір жапырақтары" деген мағынаны білдіреді.
People have lived in the Umeå river valley for at least three thousand years. The oldest rock carvings near Umeå, ten kilometers west of the city at Norrforsen, are from about 3,000 BCE. The coast came to be permanently settled by Germanic peoples moving upwards on the Bothnian Bay by boat, hence the Germanic names of towns and villages on the Westrobothnian coast. Southern Westrobothnia (Umeå and Skellefteå) has been a permanent Germanic settlement since at least the 14th century, but probably since the Viking ages or earlier. Umeå in its first form was a parish with a wooden church and trade post located in the section of town now known as Backen (or Kyrkbacken). Its location near the coast and on a river was probably one of the reasons that people chose to settle there. For the next couple of centuries, Umeå was a place consisting of scattered parishes, where merchandise originating with the Sami people was traded, and was the last inhabited place before the northern wilderness took over. However, no real city was built at the location selected by the king, and it lost its town privileges in the 1590s. In 1638, it had about 40 houses. In 1874 the town improved the plans for its structure after it became a government requirement. Umeå had already started making these changes when on 25 June 1888, a fire devastated the eastern parts of Umeå and at least 2,300 of the 3,000 inhabitants became homeless. In the restoration following the fire, almost 3,000 silver birch trees were planted along wide avenues to prevent future fires from spreading. For this reason Umeå is sometimes known as "Björkarnas Stad", the "City of Birches". The name of the Umeå ice hockey team, Björklöven, means "The Birch Leaves".
География
Умео Ботния шығанағының құйылысында, Уме өзенінің сағасында, Вестерботтеннің оңтүстігінде орналасқан. Умео Стокгольмнен шамамен солтүстікке қарай және Арктикалық аймақ шеңберінен шамамен оңтүстікке қарай жатыр. Бұл Стокгольм-Уппсала аймағының солтүстігіндегі ең ірі қала және кейде Солтүстік Швецияның аймақтық орталығы деп аталады. Жақын орналасқан Холмсунд қаласы оның порты қызметін атқарады. Осы жерден паромдық желі көршілес Финляндияның Вааса (шведше: Vasa) қаласымен байланыс құрады. Финляндиямен тығыз байланыс қала тұрғындарына әсер етеді – Умеода көптеген швециялық финдер тұрады.
Umeå is situated on the inlet of the Gulf of Bothnia at the mouth of the Ume River, in the south of Västerbotten. Umeå is about north of Stockholm and about south of the Arctic Circle. It is the largest city north of the Stockholm Uppsala region, and is sometimes referred to as the regional centre of northern Sweden. The nearby community of Holmsund serves as its port. From here a ferry line connects it with the neighbouring city of Vaasa (Swedish: Vasa) in Finland. The near connections to Finland affects the population of the city – several Sweden Finns live in Umeå.
Климат
Умеода субарктикалық климат (Dfc) басым, ылғалды континенталды климатқа (Dfb) жақын, қысқа және салыстырмалы түрде жылы жаздармен сипатталады. Қыстары ұзақ және суық, бірақ дәл сол ендіктегі континенттік климатқа ие аймақтарға қарағанда көбінесе жұмсақ болады. Қаңтар айының орташа температурасы шамамен , шілде айының орташа температурасы шамамен . Үлкен су қоймасына жақын орналасқандығы мен ендігін ескере отырып, жаздар күтілгеннен жылырақ болады. Швециядағы өте жылы жаз болған 2014 жылдың 23 шілдесінде рекордтық ең жоғары температура тіркелді. 1978 жылдың 15 ақпанында ең төменгі температура тіркелді.
Umeå has a subarctic climate (Dfc), bordering on a humid continental climate (Dfb) with short and fairly warm summers. Winters are lengthy and freezing but usually milder than in areas at the same latitude with a more continental climate. Average January temperature is about , July is Considering its proximity to a major water body and its latitude, summers are warmer than would be expected. The record high of was recorded on 23 July 2014, during a very warm summer in Sweden. The record low of was recorded on 15 February 1978.
Демография
Үмео қаласының халқы 1960 жылдан бері, университет салынғаннан бастап үнемі өсіп келеді. Университет есебінен қала Швециядан тыс жерлерден көптеген тұрғындарды, сондай-ақ Швецияның басқа өңірлерінен студенттерді қызықтырды. 2015 жылғы мәлімет бойынша, Умео муниципалитетінің халқының 10,4% шетелде туған. Ең көп саны Финляндиядан келген адамдарды құрайды, одан кейін Ирак, Иран және Сомалидан келгендер болады. 2017 жылдың сәуір айында Умеодағы еврей қауымдастығы, «Солтүстік қарсылық қозғалысына» қатысы бар деген күдікпен неонацистерден бірнеше қауіп-қорқыту алғаннан кейін жабылды.
The population of Umeå has grown consistently since the 1960s, when the university was built. In part because of the university, the town has attracted many residents from outside of Sweden, as well as students from other regions of Sweden. As of 2015, 10.4% of the population in the municipality of Umeå were foreign born. The largest national origin group is from Finland, followed by Iraq, Iran and Somalia. In April 2017 the Jewish association in Umeå closed after receiving multiple threats from neo Nazis, allegedly associated with the Nordic Resistance Movement.
Көлік
Жол инфрақұрылымы қаладан өтетін екі еуропалық тас жолын (E4 және E12) қамтиды. Жергілікті автобус жүйесі қала орталығындағы Васапланнан басқарылады және қаланың ішінде көптеген бағыттар бар. Қала орталығынан шамамен Умео әуежайы орналасқан. Бұл жолаушылар саны бойынша Швециядағы жетінші ірі әуежай, 2010 жылы 844 932 жолаушыға қызмет көрсеткен. Умео Финляндия арқылы Норвегияның Мо-и-Рана қаласынан Ресейдің Пудож қаласына дейінгі халықаралық туристік «Көк жол» бағытында орналасқан.
The road infrastructure includes two European highways (E4 and E12) which pass the city. The local bus system is centred at Vasaplan in the city centre, and has multiple routes travelling throughout the city. About from the city centre is Umeå Airport. It is the 7th largest airport in Sweden by number of passengers, with 844,932 passengers in 2010. Umeå is located along the Blue Highway, which is an international tourist route from Mo i Rana, Norway to Pudozh, Russia via Finland.
Мәдениет
Солтүстік Швеция операсы, Норрланд операсы, қалада орналасқан, сондай-ақ ағылшын тіліндегі коммерциялық емес Умео театр компаниясы мен Қазіргі заманғы өнер және бейнелеу мәдениеті мұражайы да осы қалада. Жыл сайынғы Умео джаз фестивалі – қазіргі заманғы джаз музыкасы үшін Скандинавиядағы ең ірі фестивальдердің бірі. Умео қаласынан шыққан танымал металл топтарына Cult of Luna, Gotham City, Hollow, Meshuggah, Mexicoma, Nocturnal Rites және Persuader жатады. 1990 жылдары Final Exit, Step Forward, Refused, Abhinanda, Shield және Doughnuts сияқты Умео хардкор панк-топтарының және Desperate Fight Records және Busted Heads Records жергілікті лейблдарының ықпалы Умео хардкор музыкасының дамуына ықпал етті. Тәуелсіз Ny Våg лейблі Умеода орналасқан және AC4, Masshysteri және Invasionen сияқты Умео артистерінің жазбаларын шығарады. 2009 жылы Ригамен бірге 2014 жылға Еуропаның мәдени астанасы мәртебесі берілді. Умеа FIA World Rally Championship жүйесіндегі Швеция раллиіне де үй иесі болып табылады. 2021 жылы Швеция раллиінің құрылғаннан бері Вярмланд провинциясында өткізілгеннен кейін, Швецияның солтүстігіндегі Умео қаласына көшірілетіні жарияланды. Көшірудің басты себебі – Умео қар жағдайлары тұрақты аймақ деп есептеледі.
The Opera of northern Sweden, the Norrland Opera, is based in the city, as is the English language non profit Umeå Theatre Company and the Museum of Contemporary Art and Visual Culture. The annual Umeå Jazz Festival is one of the larger Scandinavian festivals for modern jazz. Well known metal bands from Umeå include Cult of Luna, Gotham City, Hollow, Meshuggah, Mexicoma, Nocturnal Rites and Persuader. During the 1990s, the influence of Umeå hardcore punk bands such as Final Exit, Step Forward, Refused, Abhinanda, Shield and Doughnuts and the local labels Desperate Fight Records and Busted Heads Records led to the growth of Umeå's hardcore scene. Independent record label Ny Våg is headquartered in Umeå, and have released records of Umeå artists such as AC4, Masshysteri and Invasionen. In 2009 the town was designated European Capital of Culture for 2014, along with Riga. Umea is also the host city of the FIA World Rally Championship's Rally Sweden. In 2021 it was announced that Rally Sweden would relocate to the northern Swedish city of Umeå after being held in the province of Värmland since its foundation. The primary reason for its relocation was that Umeå is considered a more snow safe region
Білім беру және ғылыми-зерттеу
Умео университетінде 37 000 студент және 4 200 қызметкер жұмыс істейді. Университет 1960 жылдардың ортасында құрылғаннан бастап халық саны шамамен 50 000-нан бүгінгі 121 032 адамға дейін өсті. Қала жыл сайын шамамен 1100 жаңа тұрғынмен дамуда, бұл Умеоны Солтүстік Швеция (Норрланд) жағалауындағы қалалардың дәстүрлі ауыр өнеркәсіп негізімен қатар, қазіргі заманғы, интеллектуалды қалаға айналдырды. 1951 жылы университет кітапханасы Солтүстік Швеция үшін маңызды деп танылды. Кітапханаға Швецияда жарық көрген әрбір жаңа кітаптың бір данасы жіберіледі. Швед ауыл шаруашылығы ғылымдары университеті (Sveriges Lantbruksuniversitet) – Швециядағы университет. Бас кеңсесі Упсала қаласының (Ультуна) ауданында орналасқан, бірақ университет Швецияның әртүрлі аймақтарында, соның ішінде Умеода да кампустарға ие. Швециядағы басқа мемлекеттік университеттерден өзгешелігі, ол Кәсіпкерлік және инновация министрлігінің бюджетінен қаржыландырылады. Университеттік аурухана Солтүстік Швецияның барлық аймағына қызмет көрсетеді.
Umeå University has about 37,000 students and 4,200 staff. The establishment of the university in the mid 1960s led to a population expansion from about 50,000 inhabitants to today's 121,032. The expansion continues, with about 1100 new inhabitants every year, and has made Umeå a modern, somewhat intellectual city to add to the traditional basis of heavy industry for cities along the coast of northern Sweden (Norrland). In 1951 the university's library was recognised as important for northern Sweden. The library is given a copy of every new book printed in Sweden. The Swedish University of Agricultural Sciences or Sveriges Lantbruksuniversitet is a university in Sweden. Although its head office is located in Uppsala (Ultuna), the university has several campuses in different parts of Sweden, including Umeå. Unlike other government run universities in Sweden, it is funded through the budget for the Ministry of Enterprise and Innovation. The university hospital serves the entire region of northern Sweden.