Кіріспе
Швецияның географиялық шолуы
Швеция – Скандинавия түбегінде орналасқан Солтүстік Еуропа мемлекеті. Ол батысынан Норвегиямен, солтүстік-шығысынан Финляндиямен, оңтүстігі мен шығысынан Балтық теңізі және Ботния шығанағымен шектеседі. Швеция Солтүстік Еуропадағы ең үлкен ел, Еуропада бесінші және әлемде 55-ші орында тұр. Швецияның шығысында ұзын жағалау жолағы, ал батысында Скандинавия тау тізбегі (Scanderna) орналасқан, ол Норвегиядан бөліп тұрады. Оның Дания, Германия, Польша, Ресей, Литва, Латвия және Эстониямен теңіз шекаралары бар, сондай-ақ Оресунд көпірі арқылы Даниямен (оңтүстік-батысқа) байланысты. Оның эксклюзивті экономикалық аймағы бар.
Жер бедері
Швецияның көп бөлігі тығыз орманды, елдің 69 пайызы орман және бұталы жерлерді құрайды, ал егістік жерлер жер пайдаланудың барлық 8 пайызын ғана құрайды. Швецияның су жазықтығы 39 960 км²-ды құрайды, оның ішінде шамамен 95 700 көл бар. Альфред Габриэль Наторсттың пікірінше, Оңтүстік Швециядағы көптеген көлдердің пайда болуы, ауа райының әсерінен пайда болған ойыстарға байланысты болуы мүмкін. Көлдер, әсіресе солтүстіктегі ірі өзендер мен көлдер, су электр станциялары үшін қолданылады. Солтүстік және батыс-орталық Швецияның көп бөлігі Норрланд аймағы деп аталатын кеңінен жайылған төбелі және таулы жерлерден тұрады. Оңтүстікке қарай Норрланд аймағына өту тек рельефте ғана емес, сонымен қатар солтүстікке қарай созылатын кең және біріккен боралдық ормандарда да көрінеді, мұндағы топырақтардың басым бөлігі құнарлы қабат және торфтан тұрады. Норрланд аймағының оңтүстігінде Швецияның орталық жазығы орналасқан, ол Гетеборгтан Стокгольмға дейін шығыстан батысқа қарай кең жолақ бойымен созылады. Швецияның ең ірі төрт көлі – Венерн, Веттерн, Меларен және Хельмарен осы жазықта орналасқан. Орталық Швеция жазығының оңтүстігінде Оңтүстік Швецияның таулы аймағы жатыр. Топырақтың нашар болуы таулы аймақтағы ауыл шаруашылығына елеулі қиындықтар туғызды, нәтижесінде шағын өнеркәсіптер жергілікті экономикада маңызды рөл атқара бастады. Швецияның оңтүстігінде жазықтар мен төбелердің әртүрлі ландшафты бар. Сканнияда солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай созылатын ұзынша төбелер тізбегі орналасқан. Бұл төбелер Торнквист аймағы бойында орналасқан хорстар болып табылады. Олардың ішінде Халландсосен, Рёмелосен және Сёдерасен бар. Табиғи өсімдіктер кең жапырақты орманнан тұрады, бірақ қылқан жапырақты егістіктер де кең таралған. Оңтүстік Швецияда Швецияның ең бай жануарлар мен өсімдіктер әртүрлілігі кездеседі. Ең үлкен екі арал – Готланд және Оланд, оңтүстік-шығыста орналасқан. Олар Швецияның қалған бөлігінен әктас пен мергельден тұрады және аралдың әктасты топырағына бейімделген альвар өсімдіктерімен ерекшеленеді. Готланд пен Оландтың жер бедері материктік Швецияда сирек кездесетін немесе мүлдем жоқ. Оларға батыс жағалауының кейбір бөліктерінде кездесетін тік жартастар, раук деп аталатын теңіз үймелері және ірі үңгір жүйелері жатады.
of water area, constituting around 95,700 lakes. The great number of lakes in southern Sweden could according to Alfred Gabriel Nathorst be indebted to the creation of basins due to the stripping of an irregular mantle of [[weathering The lakes are sometimes used for water power plants, especially the large northern rivers and lakes. Most of northern and western central Sweden consists of vast tracts of hilly and mountainous land called the Norrland terrain. From the south the transition to the Norrland terrain is not only seen in the relief but also in the wide and contiguous boreal forests that extend north of it with till and peat being the overwhelmingly most common soil types. South of the Norrland terrain lies the Central Swedish lowland which forms a broad east west trending belt from Gothenburg to Stockholm. Sweden's four largest lakes, Vänern, Vättern, Mälaren and Hjälmaren, lie within the lowlands. To the south of the Central Swedish lowland lies the South Swedish highlands Poor soil conditions have posed significant difficulties for agriculture in the highlands, meaning that over time small industries became relatively important in local economies. Southernmost Sweden contains a varied landscape with both plains and hilly terrain. A characteristic chain of elongated hills runs across Scania from northwest to southeast. These hills are horsts located along the Tornquist Zone. Some of the horsts are Hallandsåsen, Römelåsen and Söderåsen. The natural vegetation is made up of broadleaf forest although conifer plantations are common. Southern Sweden has Sweden's greatest animal and plant diversity. The two largest islands are Gotland and Öland in the southeast. They differ from the rest of Sweden by being made up of limestone and marl with an alvar vegetation adapted to the island's calcareous soils. Gotland and Öland have landforms that are rare or absent in mainland Sweden. These include active cliffs seen in segments of their western coasts, sea stacks called rauks and large cave systems.
Облыстар
Швецияда мәдениет, география және тарих негізінде 25 провинция немесе ландшафт ("ландшафттар") бар: Бохуслен, Блекинге, Даларна, Дальсланд, Готланд, Гастрикланд, Халланд, Хелсингланд, Хередэлен, Ямтланд, Лапландия, Медельпад, Норрботтен, Нерке, Скене, Смеланд, Сёдерманланд, Уппланд, Вермланд, Вестерманланд, Вестерботтен, Вестергётланд, Ангерманланд, Оланд және Остергётланд. Бұл провинциялар ешқандай саяси немесе әкімшілік мақсатқа қызмет етпесе де, адамдардың өзін-өзі анықтауында маңызды рөл атқарады. Провинциялар әдетте үш үлкен аймаққа (ландсделар) топтастырылады: солтүстік Норрланд, орталық Свеаланд және оңтүстік Гёталанд. Аз қоныстанған Норрланд елдің шамамен 60% -ын құрайды.
Қалалық округтер
Әр округ муниципалитеттерге немесе коммуналарға бөлінеді, олардың саны бірден (Готланд округінде) қырық тоғызға дейін (Вэстра-Гёталанд округінде) жетеді. Барлық муниципалитеттердің саны 290-ға тең. Солтүстік муниципалитеттер көбінесе аумағы үлкен, бірақ халқы аз болады. Ең үлкен муниципалитет – Кируна, оның аумағы Швецияның үш оңтүстік провинциясының (Скания, Блекинге және Халланд) аумақтарының жиынтығына тең, бірақ халқы 25 000 адамды құрайды және халық тығыздығы шамамен 1 адамға 1 км² дейін жетеді.
Халық саны
Швецияның 2017 жылғы қаңтардағы халық саны 10 миллионды құрайды. Таулы солтүстік аймақ, оңтүстік және орталық аймақтарға қарағанда халық аз қоныстанған, себебі жазғы маусым оңтүстікте ұзаққа созылады, және дәл осы жерде ауыл шаруашылығы салалары алғашқыда табысты дамыды. Тағы бір тарихи себеп – Еуропаның континенттік бөлігіндегі маңызды сауда жолдары мен әріптестерге, мысалы Германияға жақын болу қалағандықтан деседі. Осының нәтижесінде, Швециядағы 100 000 және одан көп тұрғыны бар жеті қалалық аймақтың барлығы елдің оңтүстік жартысында орналасқан.
Қалалар
Швециядағы қалалар мен кенттер саяси немесе әкімшілік бірліктер емес; олар муниципалитеттік бөлімшелерден тәуелсіз жергілікті аймақтар немесе қалалық аудандар болып табылады. Халық саны бойынша ең ірі қала – астана Стокгольм, ол шығыста орналасқан және мәдениет пен бұқаралық ақпарат құралдарының жетекші қаласы, онда 1 250 000 адам тұрады. Екінші ірі қала – батыстағы 510 500 тұрғыны бар Гётеборг. Үшінші ірі қала – оңтүстіктегі 258 000 тұрғыны бар Мальмё. Солтүстіктегі ең ірі қала – 76 000 тұрғыны бар Умео.
Табиғи ресурстар
Швецияның табиғи ресурстарына мыс, алтын, су электр қуаты, темір кені, қорғасын, күміс, ағаш, уран және мырыш кіреді.
Қоршаған орта
Қышқыл жаңбыр топырақтар мен көлдерге зиян келтіріп, Солтүстік және Балтық теңіздерін ластауына байланысты мәселе тудырды. HBV гидрологиялық тасымалдау моделі Балтық теңізіне құятын салалы су алаптарынан келетін қоректік заттардың шығынын талдау үшін қолданылды.
Шекті нүктелері
Швецияның шеткі нүктелері Швецияның ең солтүстік, оңтүстік, шығыс және батысындағы координаталарын, сондай-ақ елдің ең биік және ең төменгі биіктіктеріндегі координаталарын қамтиды. Норвегия мен Даниядан айырмашылығы, Швецияның анықтама бойынша елдің ішінде немесе сыртында қарастырылатын сыртқы территориялары жоқ, демек Швецияның шеткі нүктелері нақты айқындалған. Ен және бойлық координаталары ондық градус түрінде берілген, онда оң ендік мәні Солтүстік жарты шарды, ал теріс мәні Оңтүстік жарты шарды көрсетеді. Сонымен қатар, теріс биіктік мәні теңіз деңгейінен төмен жатқан жерді білдіреді. Осы мақалада қолданылған координаталар Google Earth деректерінен алынған, ол World Geodetic System (WGS) 84 геодезиялық анықтама жүйесін пайдаланады.