Жосей Уэльс: Заңнан тыс қашқынның тарихы

Кіріспе

Клинт Иствудтың 1976 жылғы фильмі

"Заңсыз Джози Уэльс" – Америка Азамат соғысы кезінде және одан кейін өтетін 1976 жылғы американдық тарихи батыс фильмі. Фильмді Клинт Иствуд режиссерлік етіп, Хози Уэльс рөлінде ойнады. Басты рөлдерде Дэн Джордж, Сондра Локк, Билл МакКинни және Джон Вернон бар. Фильм Миссури шаруасы Джози Уэльстің тағдыры туралы айтады, оның отбасын Азамат соғысы кезінде одақ әскерлері қатылымен өлтіреді. Кек алу ниетімен Уэльс Конфедерация партизандық отрядына қосылып, қарулы жауынгер ретінде танымал болады. Соғыс аяқталғаннан кейін Уэльстің отрядындағы барлық жауынгерлер, одан басқа, одақ әскерлеріне бағынады, бірақ конфедераттар қырғынға ұшырайды. Уэльс заңнан тысқа шығып, жаңа өмір құруға тырысқанда, оны сыйақы іздеушілер мен одақ әскерлері қуалайды. Фильм Соня Чернус пен Филип Кауфманның 1972 жылғы Аса Эрл "Форрест" Картердің "Қасқыр заңсыз: Джози Уэльс" романы негізінде (фильмнің титрлерінде көрсетілгендей, "Техасқа кетті" деген атпен қайта басылды) жазылған. Фильм коммерциялық сәттілікке жетіп, 3,7 миллион долларлық бюджетке қарсы 31,8 миллион доллар табалдырысын өтті. 1996 жылы Конгресс кітапханасы фильмді "мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызы бар" деп танып, АҚШ Ұлттық кино реестріне енгізді. Джози Уэльс рөлін фильмнің 1986 жылғы жалғасында – "Джози Уэльстің оралуында" Майкл Паркс сомдады. Оның әйелі Лора Ли рөлін жалғаста Мэри Энн Аверетт ойнады.

Сюжет

Жози Уэйлс, Миссури фермері, әйелі мен жас ұлының сенатор Джеймс Лэйннің Канзас бригадасынан шыққан, Про-Одақтық Джейхокерлердің бір тобы – Редлегтердің қолынан қаза табуына кек қайтаруға мәжбүр болады, оларды қатыгез капитан Террилл басқарады. Күйзеліп, әйелі мен ұлын жерлегеннен кейін Уэйлс, Уильям Т. Андерсон басқарған Конфедерациялық Миссури бушвакерлерінің тобына қосылғанға дейін, қарумен атуды жаттықтырып, Одаққа жақын адамдарға және әскер бөлімшелеріне шабуылдарға қатысады. Соғыс аяқталғаннан кейін Жозидің досы және жоғары тұрған офицері капитан Флетчер партизандарды капитуляцияға көндіреді, ал сенатор Лэйн оларға қаруларын тапсырса, рақымшылық көрсетілетінін уәделейді. Уэйлс берілуден бас тартады, нәтижесінде ол және Джейми есімді жас партизан, Терриллдің Редлегтері капитуляциялағандарды қырғанда, жалғыз тірі қалғандары болып табылады. Уэйлс араласып, көптеген Редлегтерді Гатлинг мылтығымен жояды, содан кейін Джеймимен бірге қашып кетеді, ол Жозиге екі сыйлық іздеушіні өлтіруге көмектескеннен кейін, қырғын кезінде алған оқ жарақатынан көз жұмады. Лэйн, қарсылық білдірген Флетчерді Терриллге досын табуға көмектесуге мәжбүр етеді және оның басына 5000 доллар сыйақы қояды, бұл Одақтық әскерлер мен сыйлық іздеушілердің назарын аударады, олар оны аңдауға тырысады. Жол бойы, компаниямен саяхаттауға қарсы болса да, Уэйлс әртүрлі серіктестер тобын жинады. Олардың арасында Лоун Уоти есімді егде жастағы чероки; Кішкентай Айшығыс, жас Навахо әйелі; Канзастан келген қарт әйел Сара Тернер; және оның немересі Лора Ли, Уэйлс пен Кішкентай Айшығыс оны қарақшылық жасаған Команчеролар тобынан құтқарады. Жози мен Лора кейінірек, Лоун Уоти мен Кішкентай Айшығыс сияқты, бірге ұйықтайды. Санто-Рио қаласында, топқа Сара Тернердің қайтыс болған ұлы Том үшін жұмыс істеген Трэвис пен Чато қосылады. Уэйлс және оның серіктері Томға тиесілі тасталған ранчоны тауып, қоныстанады. Трэвис пен Чато көп ұзамай, қорқынышты Команчи тайпасының басшысы Он Аюға түсіп қалады. Уэйлс, Он Аюдың лагеріне барады, онымен келіссөздер жүргізеді және бейбітшілікке келеді, Он Аю онымен және оның туыстарымен бейбіт өмір сүруге қанды ант береді. Уэйлс Трэвис пен Чатоны құтқарып, оларды ранчоға қайтарады. Осы уақытта, Уэйлстің Санто-Риода атып өлтірген серігі капитан Террилл мен оның адамдарын қалаға жетелейді. Келесі күні таңертең Редлегтер ранчоға шабуыл жасайды. Уэйлстің серіктері бекіністі ранчодан атыс ашып, Терриллдің барлық адамдарын атып өлтіреді. Жарақат алған Уэйлс, оқ-дәрісі біткеніне қарамастан, қашып бара жатқан Терриллді Санто-Риоға қарай қуады. Оны бұрыштап ұстағанда, Уэйлс төрт тапаншасын барлық бос патрондарымен құрғақ оқпен атып, оларды қаптап тастайды. Террилл шабылысқыш қылышын тартып алғанда, Уэйлс оның қолын ұстап, баяу күрес жүргізгеннен кейін, қылышты Терриллдің кеудесіне тығып, соңымен ақыры отбасына жасалған зұлматты өшіреді. Санто-Рио салонына оралғанда, Уэйлс жергілікті тұрғындардың Флетчерге және екі Техас рейнджеріне Жози Уэйлс есімді заңсыз адамның Монтеррейде бес пистолеттен қалай өлтірілгенін айтып жатқанын көреді. Рейнджерлер оқиғаны қол қойылған антпен бірге қабылдап, кетеді, ал Флетчер Уэйлс туралы ештеңе айтпай, оны танымаймын деп көрсетеді. Рейнджерлер кеткеннен кейін Флетчер Мексикаға барып, Уэйлсті өзі іздеп, соғыс аяқталғанын айтуды қалайтынын айтады. Уэйлс: "Солай болса керек. Біздің бәріміз де сол соғыста аз-кем өлдік" дейді, содан кейін атқа мініп кетеді.

Josey Wales, a Missouri farmer, is driven to revenge by the murder of his wife and young son by a band of Redlegs, a unit of pro Union Jayhawker militants from Senator James H. Lane's Kansas Brigade, led by the brutal Captain Terrill. After grieving and burying his wife and son, Wales practices shooting a gun before joining a group of pro Confederate Missouri bushwhackers led by William T. Anderson, taking part in attacks on Union sympathizers and army units. At the conclusion of the war, Josey's friend and superior, Captain Fletcher, persuades the guerrillas to surrender, having been promised by Senator Lane that they will be granted amnesty if they hand over their weapons. Wales refuses to surrender, and as a result, he and a young guerrilla named Jamie are the only survivors when Terrill's Redlegs massacre the surrendering men. Wales intervenes and wipes out many of the Redlegs with a Gatling gun before fleeing with Jamie, who dies from a bullet wound sustained in the massacre after helping Josey kill two pursuing bounty hunters. Lane forces a reluctant Fletcher to assist Terrill in finding his friend and puts a $5,000 bounty on his head, attracting the attention of Union soldiers and bounty hunters who seek to hunt him down. Along the way, and despite his aversion to traveling with company, Wales accumulates a diverse group of companions. They include an old Cherokee man named Lone Watie; Little Moonlight, a young Navajo woman; Sarah Turner, an elderly woman from Kansas; and her granddaughter Laura Lee, whom Wales and Little Moonlight rescue from a group of marauding Comancheros. Josey and Laura later sleep together as do Lone Watie and Little Moonlight. At the town of Santo Rio, two men, Travis and Chato, who had worked for Sarah Turner's deceased son Tom, join the group. Wales and his companions find the abandoned ranch once owned by Tom and settle in. Travis and Chato are soon after captured by the feared Comanche tribal leader, Ten Bears. Wales rides to Ten Bears' camp, parleys with him, and makes peace, with Ten Bears taking a blood oath to live in peace with him and his. Wales rescues Travis and Chato and brings them back to the ranch. Meanwhile, a bounty hunter whose partner was gunned down by Wales at Santo Rio guides Captain Terrill and his men to the town. The following morning, the Redlegs launch a surprise attack on the ranch. Wales's companions open fire from the fortified ranch house, gunning down all of Terrill's men. A wounded Wales, despite being out of ammunition, pursues the fleeing Terrill back to Santo Rio. When he corners him, Wales dry fires his four pistols through all the empty chambers before holstering them. As Terrill draws his cavalry sabre, Wales grabs his hand and, after a slow struggle, forces the blade through Terrill's chest, finally avenging his family. Returning to the Santo Rio saloon, Wales enters to find the locals are telling Fletcher, along with two Texas Rangers, how an outlaw named Josey Wales had recently been killed in Monterrey, by five pistoleros. The Rangers accept the story, along with a signed affidavit, and move on, while Fletcher says nothing about Wales and pretends not to recognize him. After the Rangers ride off, Fletcher says that he will go to Mexico to look for Wales himself and try to tell him that the war is over. Wales says, "I reckon so. I guess we all died a little in that damned war," before riding off.

Өндіріс

"Заңнан тыс Жози Уэльс" 1972 жылы, шамамен чероки тайпасынан шыққан жазушы Форрест Картердің романынан шабыттанды. Форрест Картер – бұрынғы ККК басшысы және Джордж Уоллестің сөздерін жазған сегрегацияшыл, нағыз аты Аса Эрл Картер. Оның кім екені фильмнің сәттілігіне байланысты ашыққа шықты. Алғашқыда фильм "Тұншықтырған Заңсыз: Жози Уэльс" деп аталып, кейін "Техасқа Кетті" деп өзгертілді. Сценарийді Соня Чернус пен продюсер Роберт Дейли Малпасо студиясында жазды, ал Эствуд өзі экрандық құқықтарды алу үшін ақша төледі. Майкл Симино мен Филип Кауфман сценарийді жазуға көмектесті, Чернустың жұмысын бақылады. Кауфман фильмнің стилі романына барынша жақын болуын қалады және Уэльстің кейіпкеріндегі көптеген мінез-құлықтарын сақтап қалды, оларды Эствуд экранда көрсетті. Мысалы, "reckon", "hoss" ("жылқы" орнына) және "ye" ("сіз" орнына) сияқты ерекше сөздерді қолдану, сондай-ақ жануарлар мен құрбандарға темекінің сірнесін шашу. Бірақ Кауфман романың саяси көзқарасымен келіспеді, оны "қарапайым фашист жазған" деп есептеді және "адамның үкіметке деген жеккөрушілігі ақылға сыймас" деді. Лора Ли – ескі қоныс салушы әйелдің немересі, кейіпкерден он жас үлкен болды. Бұл Иствуд пен Локк арасындағы кәсіби және жеке қарым-қатынастың бастауы болды, ол алты фильмге созылып, 1980 жылдардың соңына дейін жалғасты. Фильмнің монтажын Феррис Вебстер, ал музыкасын Джерри Филдинг жасады. 1975 жылдың маусым айында Иствуд фильмде түседі деп хабарланды, көрсетілім АҚШ-тың тәуелсіздігінің 200 жылдығына орайластырылды. Негізгі түсірілім 6 қазан күні Пауэлл көлінде және жақын жердегі Парияда басталды. Бір күні кешке Кауфман көріністе қолданылатын пиво банкасын табуға тырысты, бірақ ол болмағандықтан Эствуд Суртиске көріністі дереу түсіруді бұйырды, себебі жарық азайды, содан кейін Кауфман оралғанша кетіп қалды. Біраз уақыттан кейін түсірілім Юта штатының Канаб қаласына көшті. 1975 жылдың 24 қазанында продюсер Боб Дейли Эствудтың бұйрығымен Кауфманды жұмыстан босатты. Бұл режиссерлер гильдиясы мен Голливудтың басқа да маңызды тұлғаларының наразылығын тудырды, өйткені режиссер фильмде көп жұмыс істеген, соның ішінде алдын ала дайындық жұмыстарын аяқтаған еді. 1976 жылдың тамызында көрсетілген "Заңнан тыс Жози Уэльс" сыншылардың жоғары бағасын алды, көптегені Эствудтың рөлін иконалық деп санайды, оны Американың тарихымен және Азамат соғысынан кейінгі елдің тағдырымен байланыстырды. Фильм Айдахо штатындағы Сан-Вэлли өнер және гуманитарлық орталығында "Батыс фильмдері: мифтер мен бейнелер" атты алты күндік конференцияда алдын ала көрсетілді. Брюс Джексон, Джей Кокс, Артур Найт сияқты ғалымдар, Видор Король, Генри Кинг, Уильям Уайлер және Говард Хоукс сияқты режиссерлер шақырылды. Роджер Эберт Эствудтың Жози Уэльс бейнесін "Долларлар трилогиясындағы" "Аты жоқ адам" кейіпкерімен салыстырып, фильмнің атмосферасын жоғары бағалады. The Merv Griffin Show бағдарламасында Орсон Уэллс фильмді мақтап, Эствудты "Американың ең талантты режиссерлерінің бірі" деп атады. Rotten Tomatoes сайты фильмге 44 сынға негізделген 91% мақұлдау бағасын берді, орташа бағасы 8/10. Сайттың пікірі: "Режиссер Клинт Иствуд Азамат соғысынан кейінгі Батыс фильмдерінде өзінің бейнелі есімсіз адамын қайта жаңғыртып, жанрдағы ең маңызды фильмдердің бірін жасады". Metacritic сайты фильмге 9 пікірге негізделген 69 ұпай берді.

The Outlaw Josey Wales was inspired by a 1972 novel by supposedly Cherokee writer Forrest Carter, alias of former KKK Leader and segregationist speech writer of George Wallace, Asa Earl Carter, an identity that would be exposed in part due to the success of the film, and was originally titled The Rebel Outlaw: Josey Wales and later retitled Gone to Texas. The script was worked on by Sonia Chernus and producer Robert Daley at Malpaso, and Eastwood himself paid some of the money to obtain the screen rights. Michael Cimino and Philip Kaufman later oversaw the writing of the script, aiding Chernus. Kaufman wanted the film to stay as close to the novel as possible in style and retained many of the mannerisms in Wales's character which Eastwood would display on screen, such as his distinctive diction with words like "reckon", "hoss" (instead of "horse"), and "ye" (instead of "you") and spitting tobacco juice on animals and victims. On the other hand, Kaufman was less happy with the novel's political stance; he felt that it had been "written by a crude fascist" and that "the man's hatred of government was insane". as Laura Lee, the granddaughter of the old settler woman; at 32 she was a decade older than the character. This marked the beginning of a professional and domestic relationship between Eastwood and Locke that would span six films and last into the late 1980s. Ferris Webster was hired as the film's editor and Jerry Fielding as composer. In June 1975, it was announced that Eastwood would star in the film with a scheduled Bicentennial Celebration release. Principal photography began on October 6 in Lake Powell and nearby Paria, Utah. One evening, Kaufman insisted on finding a beer can as a prop to be used in a scene, but while he was absent, Eastwood ordered Surtees to quickly shoot the scene as light was fading and then drove away, leaving before Kaufman had returned. Soon after, filming moved to Kanab, Utah. On October 24, 1975, Kaufman was fired at Eastwood's command by producer Bob Daley. The sacking caused an outrage amongst the Directors Guild of America and other important Hollywood executives, since the director had already worked hard on the film, including completing all of the pre production. Upon release in August 1976, The Outlaw Josey Wales was widely acclaimed by critics, many of whom saw Eastwood's role as an iconic one, relating it with much of America's ancestral past and the destiny of the nation after the American Civil War. The film was pre screened at the Sun Valley Center for the Arts and Humanities in Idaho in a six day conference entitled Western Movies: Myths and Images. Academics such as Bruce Jackson, critics such as Jay Cocks and Arthur Knight and directors such as King Vidor, Henry King, William Wyler and Howard Hawks were invited to the screening. Roger Ebert compared the nature and vulnerability of Eastwood's portrayal of Josey Wales with his "Man with No Name" character in the Dollars Trilogy and praised the atmosphere of the film. On The Merv Griffin Show, Orson Welles lauded the film, calling Eastwood "one of America's finest directors". Review aggregator Rotten Tomatoes retrospectively gave the film a 91% approval rating based on 44 reviews, with an average score of 8/10. The site's critical consensus reads, "Recreating the essence of his iconic Man With No Name in a post Civil War Western, director Clint Eastwood delivered the first of his great revisionist works of the genre." The film received a Metacritic rating of 69 based on 9 reviews.

Марапаттар

"Заңсыз Джози Уэльс" фильмі «Оскар» сыйлығына ұсынылған. 1996 жылы АҚШ Конгресі кітапханасы оны «мәдени, тарихи немесе эстетикалық тұрғыдан маңызды» деп танып, Ұлттық кино қорына енгізуге қаулы етті. Бұл фильм 1970 жылдары батыс жанры Голливудта құлдырап бара жатқан кезде сыншылардың және көрермендердің жоғары бағасын алған, коммерциялық сәттілікке жеткен азазды батыс фильмдерінің санатындағы сирек туындылардың бірі болды. Клинт Иствуд 1999 жылғы DVD нұсқасында осы фильмді «батыс жанрындағы менің мансабымның ең жарқын сәттерінің бірі» деп атады.

Мағынасы

2011 жылы Иствуд «Заңнан тыс Джози Уэльс» фильмін соғысқа қарсы фильм деп атады. Жози Уэльске келсек, мен сол кезде оның бүгінгі күнмен сабақтас екенін көрдім. Барлығы одан шаршайды, бірақ ол ешқашан тоқтамайды. Соғыс – қорқынышты нәрсе, бірақ ол елдерді біріктіруге де қабілетті. Адам соғыс кезінде ең шығармашылыққа ие болады. Екінші дүниежүзілік соғыстың небәрі төрт жылында қанша қару-жарақ, кеме, мылтық, танк, жаңа өнертабыстар, ұшақтар, P-38 және P-51 модельдері жасалғанын қараңыз. Сондай-ақ, соғысқа дейін болмаған жеделдік пен сергелектестік, елдерді біріктіру де бар. Бірақ егер адамзатты осылай біріктіруге болатын болса, ол өте қайғылы жағдай.