Кіріспе
Губбио (ˈgubbjo) – Италияның Перуджа (Умбрия) провинциясының қиыр солтүстік-шығыс бөлігіндегі итальян қаласы және коммунасы. Ол Апеннин тауларының шағын тауы – Ингино тауының ең төменгі беткейінде орналасқан.
Тарих
Қаланың бастауы өте көне. Қаланың үстіндегі төбелер қола дәуірінде мекенделген. Икувиум аталғанда, ол Римге дейінгі Умбри халқының маңызды қаласы болды және 1444 жылы Игувин тақташаларының табылуымен әйгіленді – бұл қоладан жасалған тақташалар жиынтығы, ол Умбри тіліндегі ең толық сақталған мәтінді құрайды. Римдіктердің б.з.д. 2 ғасырда басып алуынан кейін, қала Игувиум атауын сақтап, маңыздылығын жоғалтпады, мұны әлемдегі екінші үлкен саналатын Рим театры дәлелдейді. Губбио орта ғасырдың басында өте қуатты болды. Қала бірінші крест жорығына 1000 салт атты рыцарь жіберді, олардың бастауында танымал Габриелли әулетінен шыққан Джироламо болды. Дәстүр бойынша, олар 1099 жылы Иерусалим алынғанда Киелі қабір шіркеуіне бірінші болып жеткен. Губбиодағы келесі ғасырлар қырсыз болды, көршілес Умбрия қалаларымен соғыстар жиі болды. Осы соғыстардың бірінде қаланың епископы Убальдтың керемет араласуы Губбиоға үлкен жеңіс (1151 жыл) және гүлдену дәуірін сыйлады. Гвельфтер мен гибеллиндердің арасындағы күресте Габриеллилер, мысалы, Кондотьер Канте деи Габриелли (шамамен 1260-1335) папалықты қолдап, Гвельфтер фракциясы үшін күресті. Флоренцияның подестасы ретінде Канте Данте Алигьериді елден қуды, өзінің ұзаққа созылған даңқына қол жеткізді. 1350 жылы Борговаль графы Джованни Габриелли Губбионың иегері ретінде билікті басып алды. Оның билігі қысқа болды, ол қаланы Папа мемлекетінің өкілі, кардинал Гил Альварес Каррильо де Альборнозға беруге мәжбүр болды (1354). Бірнеше жылдан кейін Губбио епископы Габриелло Габриелли де өзін Губбионың иегері (Синьор д'Агоббио) деп жариялады. Көптеген туыстарының қатысуымен ақсүйектер тобының сатқындығына ұшыраған епископ қаладан қашып, Кантианодағы өз ордасында пана тапты. Габриелли әулетінің саяси беделі төмендегеннен кейін Губбио Монтефельтро үйінің билігіне қосылды. Урбиноның иегері Федерико да Монтефельтро Губбиодағы ежелгі Палаццо Дукалені қайта жаңартты, оған Урбинодағы студиосы сияқты интарсиямен әсемделген студиолоны қосты. Губбиодағы майолика өнеркәсібі алтын мен мысты еліктейтін металл жылтыр глазурьдермен 16 ғасырдың бірінші жартысындағы ең жоғары деңгейіне жетті. Губбио 1631 жылы Папа мемлекеттерінің құрамына кірді, осы кезде Урбино герцогтығына ие болған делла Ровере әулетінің тамыры құрғады. 1860 жылы Губбио Папа мемлекеттерімен бірге Италия Корольдігіне қосылды. Памфили әулеті, Папаның қуатты әулеті Губбиода пайда болды, содан кейін Папа Иннокентий VIII (1484-1492) понтификаты кезінде Римге көшті және Диего Веласкес пен Папа Иннокентий X-тің портреті арқылы мәңгілікке қалды.
Шолу
Қала Умбрияның солтүстігінде, Маркемен шекараға жақын орналасқан. Бұл муниципалитет Калья (PU), Кантьяно (PU), Костаччаро, Фоссато ди Вико, Гуальдо Тадино, Перуджа, Пиетралунга, Шеггия-э-Пачелупо, Сигильо, Умбертиде және Вальфаббрикамен шектеседі.
Фрациониялар
Губбио коммунасының frazioni (аумақтық бөліністері) мына ауылдарды қамтиды: Белведере, Бевелле, Бискина, Бранка, Бурано, Кампореджано, Карбонеска, Касаморсия Раджо, Чипольето, Колонната, Кольпаломбо, Феррателле, Лорето, Маграно, Мокаиана, Монтелето, Монтелуиано, Ногна, Падуле, Петроя, Понте д’Асси, Раджо, Сан-Бенедетто Веккьо, Сан-Марко, Сан-Мартино-ин-Колле, Санта-Кристина, Скритто, Семонте, Спада, Торре Кальцолари және Вилла-Магна.
Ескерткіштер мен қызықты жерлер
Губбионың тарихи орталығы айқын ортағасырлық сипатқа ие: қаланың қара сұр тас, тар көшелер және готикалық сәулетінің арқасында сыртқы түрі қатал. Губбионың орталық бөлігіндегі көптеген үйлер 14 және 15 ғасырларда салынған, бастапқыда олар бай саудагерлердің тұрғын үйлері болған. Көбінесе олардың көшеге қарап екінші есігі болады, әдетте басты кіреберістен бірнеше сантиметр қашықтықта. Бұл қосымша кіреберіс тар және көше деңгейінен шамамен 30 сантиметр (1 фут) жоғары орналасқан. Бұл есік түрі "porta dei morti" (өлгендер есігі) деп аталады, себебі олар үй ішінде қайтыс болған адамдардың денелерін шығару үшін пайдаланылған деген болжам бар. Бұл, әрине, жалған, бірақ қосымша есіктердің мақсаты туралы бір пікірге келмейді. Көбінесе, үй иелері бейтаныс адамдарға есік ашқанда өздерін қорғау үшін осы есікті пайдаланған, оларды басымдыққа ие ететін жағдайға түсірген деген теория бар.
Мәдениет
Губбио қаласы Corsa dei Ceri жүгіруіне өтеді, бұл жүгіру жыл сайын 15 мамыр күні, Әулие Убальдо күні талмай өткізіледі. Онда Убальдқа, Әулие Георгийге және Ұлы Әулие Антонийге адал үш команда, сары, көк және қара түстерде, ақ шалбар және қызыл белдіктер мен мойын таспаларымен киінген жанкүйерлердің арасынан, қаланың орталық алаңындағы Palazzo dei Consoli алдынан Әулие Убальдо базиликасына дейін таудың көп бөлігін жүгіреді, әр команда өз әулиесінің мүсінін сағат түріндегіге ұқсас, биік және ауыр ағаштан жасалған сегізбұрышты призмада алып жүреді. Бұл жарыс терең діни, азаматтық және тарихи мағынаға ие және Италиядағы ең танымал фольклорлық көріністердің бірі болып табылады; Ceri, қазіргі әкімшілік аймақ ретіндегі Умбрияның гербіндегі геральдикалық белгі ретінде таңдалған. Corsa dei Ceri сияқты мереке Джессапта (Пенсильвания) да ұйымдастырылады. Бұл шағын қаланың халқы Губбио тұрғындары сияқты, Естелік күні демалысында үш мүсінді көшелерде "жарыстырып" осы мерекелік шараларды өткізеді. Бұл екі қалада да маңызды және қасиетті оқиға болып қала береді. Губбио Ренессанс дәуірінде итальяндық керамика (майолика) өндірісінің маңызды орталықтарының бірі болды. Сол кезеңнің ең көрнекті итальяндық керамисті Джорджио Андреоли Губбиода 16 ғасырдың басында жұмыс істеді. Қаланың ең әйгілі әңгімесі – "Губбио қасқыры"; Ассизилік Әулие Франциск қолға түсірген және кейін қаланың адал тұрғыны болған адам жейтін қасқыр. Бұл аңыз 14 ғасырдағы "Әулие Францисктің гүлдері" кітабында баяндалған.
The race has strong devotional, civic, and historical overtones and is one of the best known folklore manifestations in Italy; the Ceri were chosen as the heraldic emblem on the coat of arms of Umbria as a modern administrative region. A celebration like the Corsa dei Ceri is held also in Jessup, Pennsylvania. In this small town the people carry out the same festivities as the residents of Gubbio do by "racing" the three statues through the streets during the Memorial Day weekend. This remains an important and sacred event in both towns. Gubbio was also one of the centres of production of the Italian pottery (maiolica), during the Renaissance. The most important Italian potter of that period, Giorgio Andreoli, was active in Gubbio during the early 16th century. The town's most famous story is that of "The Wolf of Gubbio"; a man eating wolf that was tamed by St. Francis of Assisi and who then became a docile resident of the city. The legend is related in the 14th century Little Flowers of St. Francis.
Губбио қабаты
Губбио геологтар мен палеонтологтар арасында алғашқыда "Губбио қабаты" деп аталған, қала сыртындағы жол қазу барысында ашылған, иридийге толы шөгінді қабаттың табылу орны ретінде де белгілі. Бұл жұқа, қара түсті шөгінді жолағы шамамен 66 миллион жыл бұрынғы креда және палеоген геологиялық кезеңдері арасындағы шекараны – КТ шекарасы немесе КПг шекарасы деп те аталатын креда-палеоген шекарасын көрсетеді. Ол динозаврлардың жаппай қырылуына себеп болған, болжам бойынша, алып метеорит соқтығысынан төгілген қалдықтармен қалыптасқан. Иридий – Жер бетінде сирек кездесетін ауыр металл, ал кометалар мен астероидтер сияқты ғарыш денелерінде көптеп кездеседі. Онда сонымен қатар бастапқы соққы кезінде пайда болған, тектиттер деп аталатын шыны тәрізді ұсақ дөңгелектер де бар. Губбиода ашылған креда-палеоген шекарасы бүкіл әлемнің көптеген жерлерінде де көрініс тапқан. Осы шекаралық қабаттың сипаттамалары, креда-палеоген жойылу оқиғасына тікелей себеп болған, экологиялық және климаттық өзгерістермен бірге болған құрылымдық метеорит соқтығысы туралы теорияны нығайтады.
Ғұбио көркем әдебиетте
Герман Гессенің "Степенвольф" романында (1927) оқшауланған және азап шеккен кейіпкер – қасқырдың есімін алған – бір сәтте өзін жұбатады, автордың саяхаты кезінде көрген бір көріністі еске түсіріп: "( ) Губбио төбесіндегі нәзік кипарис, тас құлап, жарылып, жыртылғанмен де өмірге міцкеп, соңғы күштерімен шыңында жаңа, сирек жапырақтар шығарды". Бұл қала Антал Сербтің "Айшығымен саяхат" (1937) романында, сондай-ақ Даниэль Салленавтың "Губбио қақпалары" (1980) романында фон ретінде пайда болады. "Дон Маттео" телесериалы, негізгі кейіпкері еншілес қауымына қызмет етумен қатар қылмыстарды шешетін, 2000-2011 жылдар аралығында Губбиода түсірілген. Роберт Ротенбергтің 2024 жылғы "Біз не жерледік" канадалық детективтік романы Канада мен Губбиода өтеді. Романның маңызды бөлігі – 40 "Губбио шейіті" тарихы. Бұл екінші дүниежүзілік соғыстың соңында неміс әскерлері үйлерінен алып кетіп, партизандар неміс офицерін атқаннан кейін жаза ретінде атып өлтірген бейбіт азаматтар. Роман бойынша, осы оқиға мен оның салдары әлі де қаланың халқын бөліп тұр. Мүмкін, осы себепті осы бетте осы оқиғаға сілтемелер жоқ болар?
Басқа
Италияның күндізгі телебағдарламасы "La Prova del Cuoco" да танымал аспаз Анна Морони көптеген бағдарламаларында Губбио қаласы туралы айтады. Ол телеарнада аймақтың тағамдарын жиі дайындайды және өзінің тұңғыш кітабында Губбио қаласын ерекше атап көрсеткен.
Спорт
А. С. Губбио 1910 футбол клубы Пьетро Барбети стадионында Серия C турнирінде ойнайды.
Көлік
Қалаға Фоссато-ди-Викодағы Губбио теміржол станциясы қызмет көрсетеді; 1945 жылға дейін қала Орталық Апеннин темір жолымен (Ferrovia Appenino Centrale, FAC деп қысқартылады) жұмыс істеді, бұл Ареццодан басталып, Фоссато-ди-Викоға дейін созылған тар жол теміржолы еді. Губбиода Бениамино Убальди көшесі, 2-де орналасқан жеке теміржол станциясы болған, ол қазір толығымен бұзылып қалған.