Леопольд Инфельд: Польшалық физик және ғылымға арналған өмірі

Кіріспе

Поляк физигі Леопольд Инфельд (20 тамыз 1898 – 15 қаңтар 1968) – негізінен Польша мен Канадада (1938–1950) жұмыс істеген поляк физигі. Ол Кембридж университетінің Рокфеллер стипендиаты (1933–1934) және Польша ғылым академиясының мүшесі болды.

Ерте өмір

Леопольд Инфельд Краковта, сол кезде Австрия-Венгрия империясының құрамында болған, польшалық еврейлер отбасында дүниеге келді (1918 жылы тәуелсіз Польшаға қайта қосылды). Ол Краковтың Ягеллон университетінде физиканы оқыды, ал 1920 жылдан бастап Берлинде оқыды, онда Берлин университетіне қабылдану үшін Альберт Эйнштейннің көмегіне жүгінді. 1921 жылы докторлық диссертациясын қорғады. 1933 жылы ол Англияға, содан кейін екінші әйелі Халинаның қайтысынан кейін АҚШ және Канадаға кетті.

Жұмыс

Инфельд салыстырмалылық теориясына қызығушылық танытты. Ол 1921 жылы Ягеллон университетінде докторлық диссертациясын қорғады, 1930–1933 жылдары Львов университетінде ассистент және доцент болып жұмыс істеді, ал 1939–1950 жылдары Торонто университетінде профессор болды. 1936–1938 жылдары Принстон университетінде Альберт Эйнштейнмен бірге жұмыс істеді. Екі ғалым бірлесіп жұлдыздардың қозғалысын сипаттайтын теңдеуді жасады және бір уақытта «Физиканың эволюциясы» атты кітапты жазды. 1945 жылы ядролық қарудың алғаш рет қолданылуынан кейін Инфельд, Эйнштейн сияқты, бейбітшілік қозғалысының белсенді мүшесіне айналды. Осы қызметі үшін оны коммунистік көзқарастарды қолдайды деп негізсіз айыптады. 1950 жылы ол Канададан коммунистік Польшаға оралды. Сол кезде ол АҚШ-қа қайта орала алмады. Бұрын Айнштейнмен тікелей жұмыс істегендіктен, және оның танымал формуласы арқылы ядролық қаруды ойлап тапқандықтан, ол АҚШ-та Розенбергтер сияқты, Кеңес Одағы үшін тыңшылық жасады деген айыптау жағдайында өлім жазасына кесілуі мүмкін еді. Ол Польша ғылымының Екінші дүниежүзілік соғыстың салдарынан келген зардаптарды жеңуге көмектесуге міндетті деп ойлады. 1955–1957 жылдары Польша физика қоғамының президенті болды. Сол кездегі қатал коммунизмге қарсы атмосферада, Канада үкіметі мен БАҚ өкілдерінің көптеген адамдары, оның коммунистік елде жұмыс істеуі ядролық қарулар туралы құпия ақпаратты жария етуіне әкелуі мүмкін деп қорқып жүрді. Ол Канада азаматтығынан айырылып, жалпыхалыққа сатқын деп жарияланды. Шындығында, Инфельдтің ғылыми саласы – салыстырмалылық теориясы, ол тікелей ядролық қару зерттеулерімен байланысты емес еді. Польшаға оралғаннан кейін Инфельд Торонто университетінен демалыс алуға өтініш білдірді. Оның өтініші қабылданбады, соның салдарынан Инфельд лауазымынан кетті. 1995 жылы Торонто университеті өкініш білдіріп, Инфельдке қайтыс болғаннан кейін профессор-эмеритус атағын берді. Польшаға оралғаннан кейін Инфельд Варшава университетінде профессор болып жұмыс істеді және өмірінің соңына дейін осы лауазымды сақтап қалды. Born–Infeld моделі алғаш ұсынған Макс Борн мен Леопольд Инфельдтің есімдерімен аталады. Инфельд корпусының факторлау әдісі Шредингер теңдеуінің жалпы шешімдерін сипаттайды. Инфельд 1955 жылы Рассел–Эйнштейн манифестіне қол қойған 11 адамның бірі болды және Нобель сыйлығын ешқашан алмаған жалғыз қол қоюшы. 1964 жылы ол премьер-министр Йозеф Циранкевичке мәдениеттің еркіндігі туралы 34 хатқа қол қойғандардың бірі болды. Инфельд «Quest: An Autobiography» және «Whom the Gods Love: The Story of Évariste Galois» кітаптарының авторы. 1939 жылы ол американдық математик Хелен Шлаухқа үйленді.

Infeld was interested in the theory of relativity. He was awarded a doctorate at the Jagiellonian University (1921), worked as an assistant and a docent at the University of Lwów (1930–1933) and then as a professor at the University of Toronto between 1939 and 1950. He collaborated with Albert Einstein at Princeton University (1936–1938). The two scientists jointly formulated the equation describing star movements as well as concurrently writing the book The Evolution of Physics. After the first use of nuclear weapons in 1945, Infeld, like Einstein, became a peace activist. Because of his activities, he was unjustly accused of having communist sympathies. In 1950 he left Canada and returned to communist Poland. He also could not return to the US at that time. In the US while previously working directly with Einstein who formally invented nuclear weapons by his famous formula he was even like the Rosenbergs in possible danger of receiving the death penalty in case he would be accused of spying for the Soviet Union. He felt he had an obligation to help science in Poland recover from the ravages of the Second World War. He served as president of the Polish Physical Society between 1955 and 1957. In the staunchly anti communist climate of the time, many in the Canadian government and media feared that working in a communist country he would betray nuclear weapons secrets. He was stripped of his Canadian citizenship and was widely denounced as a traitor. In actuality, Infeld's field was the theory of relativity—not directly linked to nuclear weapons research. After Infeld's return to Poland, he requested a leave of absence from the University of Toronto. His request was denied, and Infeld resigned his post. In 1995 the University of Toronto made amends and granted Infeld the posthumous title of professor emeritus. Upon his return to Poland, Infeld became a professor at the University of Warsaw, a post he held until his death. The Born–Infeld model was named after Max Born and Leopold Infeld, who first proposed it. The Infeld Hull Factorization Method describing general sets of solutions to the Schrödinger equation. Infeld was one of the 11 signatories to the Russell–Einstein Manifesto in 1955 and is the only signatory never to receive a Nobel Prize. In 1964 he was one of the signatories of the so called Letter of 34 to Prime Minister Józef Cyrankiewicz regarding freedom of culture. Infeld is the author of Quest: An Autobiography and the biography Whom the Gods Love: The Story of Évariste Galois. In 1939 he married Helen Schlauch, an American mathematician.