Кіріспе

Лейкопения (гр. λευκός (leukos) 'ақ' деген сөзден) – лейкоциттердің (WBC) санының азаюы. Олар қанда кездесетін ақ қан жасушалары болып табылады және организмнің инфекцияға қарсы негізгі қорғаныс механизмі. Сондықтан лейкопения жағдайы адамдардың инфекцияға шалдығу қаупін арттырады.

Лейкопения мен нейтропения

Нейтропения – лейкопенияның бір түрі болып табылады, және қан айналымындағы ең көп кездесетін ақ қан клеткалары – нейтрофильді гранулоциттердің санының азаюын көрсетеді. Нейтрофильдер саны инфекция қаупінің ең маңызды көрсеткіші болғандықтан, лейкопения және нейтропения терминдері кейде бір-бірінің орнына қолданылуы мүмкін. Агранулоцитоз – нейтропенияның жедел түрі.

Медициналық жағдай

Ақ қан жасушаларының санының төмендеуі жедел вирустық инфекциялардың, мысалы, суық тиюдің немесе грипптің салдарынан болуы мүмкін. Ол химиотерапия, сәулелік терапия, миелофиброз, апластикалық анемия (ақ қан жасушалары, қызыл қан жасушалары және тромбоциттердің өндірілуінің тоқтауы), дің жасушаларын трансплантациялау, сүйек кемігін трансплантациялау, ВИЧ, ЖИТС және стероидтерді қолданумен байланысты. Ақ қан жасушаларының төмендеуіне басқа да себептер бар, оларға жүйелік қызыл жегіш, Ходжкин лимфомасы, кейбір қатерлі ісіктер, тайфус, безгек, туберкулез, денге қызыбы, рикетсиялық инфекциялар, көкбауырдың үлғаюы, фолий қышқылының жетіспеушілігі, пситтакоз, сепсис, Шегренд синдромы және Лайм ауруы жатады. Мыс және мырыш сияқты кейбір минералдардың жетіспеушілігі де осыған себеп болуы мүмкін екені дәлелденді. Инфекцияның басталуымен псевдолейкопения дамуы мүмкін. Лейкоциттер (негізінен нейтрофилдер, алдымен зақымдануға жауап береді) инфекция ошағына қарай қозғала бастайды, онда оларды анықтауға болады. Олардың қозғалуы сүйек кемігінде инфекциямен күресу үшін және қан айналымындағы лейкоциттерді қалпына келтіру үшін көбірек ақ қан жасушаларын өндіруге ықпал етеді, бірақ инфекцияның бастапқы кезінде алынған қан сынамасында ақ қан жасушаларының саны аз болады, сондықтан бұл жағдай "псевдолейкопения" деп аталады.

Дәрі-дәрмектер

Кейбір дәрі-дәрмектер ақ қан жасушаларының санын және қызметін өзгерте алады. Лейкопенияға себеп болатын дәрілерге клозапин жатады, бұл сирек кездесетін жанама әсері бар антипсихотикалық дәрі, ол барлық гранулоциттердің (нейтрофилдер, базафилдер, эозинофилдер) толық жоғалуына әкелуі мүмкін. Антидепрессант және темекіге тәуелділікті емдеуге қолданылатын бупропион HCl (Веллбутрин) ұзақ мерзімді қолдануда лейкопенияны тудыруы мүмкін. Миноциклин, жиі тағайындалатын антибиотик, лейкопенияға себеп болатын тағы бір препарат. Сондай-ақ, эпилепсияға (құрысуларға), манияға (екіполярлы бұзылысқа) және мигреньге қарсы қолданылатын дивальпроэкс натрий немесе вальпроин қышқылы (Депакоте) препараттарынан туындаған лейкопения туралы хабарламалар бар. Антиконвульсант ламотригин ақ қан жасушаларының санының төмендеуімен байланысты. Метронидазолға қатысты FDA монографиясында бұл препараттың да лейкопенияны тудыруы мүмкін екендігі көрсетілген, ал дәрігерлік нұсқаулықта, әсіресе жоғары дозадағы емдеуден бұрын және кейін, дифференциалдық жасуша санаты қоса алғанда, толық қан анализі жасау ұсынылады. Иммунодепрессанттар, мысалы сиролимус, микофенолат мофетил, такролимус, циклоспорин, лефлуномид және ТНФ ингибиторлары лейкопенияның белгілі асқынуы ретінде белгілі. Көптік склерозды емдеу үшін қолданылатын интерферондар, мысалы интерферон бета 1а және интерферон бета 1b, лейкопенияны тудыруы мүмкін. Химиотерапия тез өсетін жасушаларды, мысалы ісіктерді жоюға бағытталған, бірақ ол ақ қан жасушаларына да әсер етуі мүмкін, себебі олар сүйек миында тез өсетін жасушалар ретінде сипатталады. Қатерлі ісікпен емдеудің жиі кездесетін жанама әсері – нейтропения, яғни нейтрофильдердің (ақ қан жасушаларының бір түрі) санының төмендеуі. Арсениктің уытты әсері кезінде ақ қан жасушаларының саны төмендеуі мүмкін.

Диагностика

Лейкопения толық қан анализі арқылы анықталады. Төменде әртүрлі лейкоциттер/ақ қан жасушаларының қалыпты қан көрсеткіштері келтірілген. 2,5 перцентиль (суреттегі аралықтардың оң шегі, 95% болжам аралықтарын көрсетеді) лейкоцитозды анықтау үшін жиі қолданылатын шекті мән болып табылады.