Кіріспе
Польша ақыны, драматург, жазушы және аудармашы Тадеуш Ружевич (9 қазан 1921 – 24 сәуір 2014) – поляк ақыны, драматург, жазушы және аудармашы. Ружевич Польшаның 1918 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін туған поляк жазушыларының бірінші буынының өкілі болды. Ол 1921 жылы Лодзь қаласының жанындағы Радомско қаласында дүниеге келді. Алғашқы өлеңдерін 1938 жылы жариялады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Польшаның жер астындағы Отандық армиясында қызмет етті. Оның ағасы Януш, ол да ақын, 1944 жылы поляк қарсылық қозғалысына қатысқандығы үшін гестапо тарапынан атқыланды. Інісі Станислав белгілі кинорежиссер және сценарийші болды. Ружевич 1944–1960 жылдар аралығында он бес томдық өлеңдер жинағын жазып, жариялады. Чеслав Милош 1948 жылы Ружевичке және оның поэзиясына арналған өлең жазды. Ружевичтің драматург ретіндегі дебюті 1960 жылы «Картотека» қойылымымен болды. Ол оннан астам пьеса және бірнеше сценарий жазды. Оның драматургиялық шығармашылығы өлеңдер мен прозамен қатар жалғасты. Ружевичтің ең танымал пьесалары, «Картотекадан» басқа: «Тоқтатылған акт» (Akt przerywany, 1970), «Туу куәлігі» (Świadectwo urodzenia, сол атаумен марапатталған фильмнің сценарийі, 1961), «Үйден кетті» (Wyszedł z domu, 1965) және «Ақ үйлену» (Białe małżeństwo, 1975). Оның «Жаңа өлеңдер» жинағы 2008 жылы Ұлттық кітап сыншылары шеңберінің сыйлығына ұсынылды. Оның екі пьесасы ағылшын тіліне аударылып, 1960–1970 жылдары Нью-Йорктегі La MaMa эксперименталды театр клубында қойылды. 1965 жылы Карен Кросс және Йохан Холм Ружевичтің үш қысқа пьесасынан тұратын сериясын қойды, олар «Күдіктілер» деп аталды. «Village Voice» журналындағы қойылым туралы пікірде былай делінген: «Бірінші пьеса, ең абстрактілі, адамның жағдайы туралы көзқарасты білдіруге арналған метафоралар тізбегі. Екінші пьеса ерте таңда ерлі-зайыптылардың күндерін жоспарлап отыруын көрсетеді. Олар бұл жұмыста өте көп еңбек етеді, түнгі ұйқы оларды өмірден қатты ажыратып, байланысты қайта орнату қажет сияқты. Мәжбүрлі тыныштық, қарапайым нәрселерге деген құлшыныс және басқа адамдарға деген жоғары көзқарас арқылы олар күндізгі іс-әрекетті ұйымдастырады. Бұл шығарманың кілті – күйеуінің терезеден қарап тұрып, фактілерді баяндауы, немесе екі баланың мысықты азаптап, содан кейін өлтіруі. Балалар жануарды өте суыққан түрде өлтіреді және күйеу оқиға туралы тыңдамайтын әйеліне жай ғана, бірақ бейтарап емес хабар береді. Үшінші пьесада қарама-қарсы бағытта тұрған екі адам әңгімелеседі. Бір-бірінің назарын үнемі талап ете отырып, олар өзін-өзі ашудың монологтарын айтады, олар ештеңеден басқа ештеңе көрсетпейді және оның үстіне ешкім тыңдамайды. Осы оқиғаның барысында жараланған ит бір адамның аяғында өлім азабын шегеді, ал оның жалғыз реакциясы – иттің өлімінің барысы туралы хабарландырулармен оның ақымақ өзін-өзі ашуы». 1972 жылы Мейвис Тейлор Ружевичтің «Қарлы әйелдің ойлары» қойылымын қойды. Бұл қойылымды Нью-Йорк штатының өнер жөніндегі кеңесі қаржыландырды және оны Ла Мама театрымен қатар, Уайт-Плейнс колледжінде, Гудзон өзені мұражайында және Мамаронектегі Қоғамдық іс-қимыл бағдарламасында көрсетті. Ружевич «поляк және халықаралық авангардтың ең көпжанды және шығармашылық жалғастырушыларының бірі» деп есептелді. Ол Польша жазушылар одағының мүшесі болды және бірнеше рет Нобель әдебиет сыйлығына ұсынылды. 1987 жылы Македонияның Струга қаласында өткен «Струга поэзия кештері» фестивалінде «Алтын гүлдесте» сыйлығын алды. 2000 жылы Ружевич «Ана кетіп барады» (Matka odchodzi) кітабы үшін Польшаның ең жоғары әдеби сыйлығы – «Найк» сыйлығын алды. Ружевич 2014 жылдың 24 сәуірінде Вроцлав қаласында табиғи себептерден қайтыс болды. Ол 92 жаста еді.
Tadeusz Różewicz (9 October 1921 – 24 April 2014) was a Polish poet, playwright, writer, and translator. Różewicz was in the first generation of Polish writers born after Poland regained its independence in 1918, following the century of foreign partitions. He was born in Radomsko, near Łódź, in 1921. He first published his poetry in 1938. During World War II, he served in the Polish underground Home Army. His elder brother, Janusz, also a poet, was executed by the Gestapo in 1944 for serving in the Polish resistance movement. His younger brother, Stanisław, became a noted film director and screenwriter. Różewicz wrote and published fifteen volumes of poetry between 1944 and 1960. Czesław Miłosz wrote a poem dedicated to Różewicz and his poetry in 1948. Różewicz's debut as a playwright was in 1960, with The Card Index (Kartoteka). He wrote over a dozen plays and several screenplays. His dramaturgical work continued to be accompanied by volumes of poetry and prose. Some of Różewicz's best known plays, other than The Card Index, include: The Interrupted Act (Akt przerywany, 1970), Birth Certificate (Świadectwo urodzenia, screenplay to an award winning film by the same title, 1961), Left Home (Wyszedł z domu, 1965), and The White Wedding (Białe małżeństwo, 1975). His New Poems collection was nominated for the National Book Critics Circle Award in 2008. Two of his plays were translated into English and produced at La MaMa Experimental Theatre Club in New York City during the 1960s and 1970s. In 1965, Karen Cross and Johan Holm directed a series of Różewicz's three short plays, collectively titled The Witnesses. A Village Voice review of the production reads: The first play, the most abstract, is a string of metaphors meant to convey a view of man's condition The second play presents a young married couple at breakfast planning their day. They work very hard at it, as if a night of sleep cuts them off drastically from life and contact must be reestablished. By means of a forced calm, a dedicated attention to trivia, and a patronizing attitude toward other people, they organize the day's activity The key to the piece is the husband's matter of fact account, as he watches at the window, or two children tormenting and then destroying a kitten The children quite coldly mutilate and murder the animal and the husband blandly but not indifferently reports the event to his wife who isn't listening. In the third play two men facing in opposite directions have a conversation of sorts. Constantly demanding attention of each other, they deliver up monologues of self revelation which reveal next to nothing and on top of it are not being listened to. Through it all an injured dog suffers an elaborate death agony at the feet of one of the men, whose only response is to intersperse his fatuous self revelations with bulletins on the progress of the dog's demise." In 1972, Mavis Taylor directed a production of Różewicz's The Old Woman Broods. The piece was partially funded by the New York State Council on the Arts and was performed at the College of White Plains, Hudson River Museum, and Community Action Program in Mamaroneck in addition to La MaMa's theatre in the East Village, Manhattan. Różewicz has been regarded as "one of the most versatile and creative continuators of the Polish and international avant garde". He was a member of the Polish Writers' Union and was nominated multiple times for the Nobel Prize in Literature. In 1987, he received the Golden Wreath at the Struga Poetry Evenings festival in Struga, Macedonia. In 2000, Różewicz received Poland's top literary prize, the Nike Award, for his book Matka odchodzi (Mother Is Leaving). Różewicz died in Wrocław from natural causes on 24 April 2014 from. He was 92.
Поп мәдениетінде
Словениялық панк-топ Niet Розевичтің "Бірінші махаббат" поэмасының бөліктерін пайдаланып, оны 1984 жылғы панк-баладасында "Lep dan za smrt" ("Өлімге жақсы күн") деп қайта жазды. Фильм режиссері Вернер Герцог 2007 жылы түсірген "Дүние соңындағы кездесулер" фильмінде Розевичтің "Қазіргі заманғы махаббат поэмасының жобасынан" бір шумақты қайталап айтты, "Мен үшін аштықтың ең жақсы сипаттамасы – нан туралы сипаттама. Бір ақын солай деген еді, менің ойымша." 2008 жылы словениялық Dan D тобы Niet әнін қайта өңдеп, ол 2008 жылғы словения радиостанцияларының ең танымал хиттерінің біріне айналды.