Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польша ақыны Джулиан Тувим (13 қыркүйек 1894 – 27 желтоқсан 1953), лирик ретінде Олдлен псевдонимімен де танымал, Ресей бөлігінің құрамындағы Лодзь қаласында туған поляк ақыны. Ол Лодзьде және Варшавада білім алды, Варшава университетінде заң және философияны оқыды. Польша 1918 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін Тувим Антони Слонимски мен Ярослав Ивашкевичпен бірге «Скамандер» эксперименталды ақындар тобын құрды. Ол поляк әдебиетінің көрнекті өкілі болды және балалар әдебиетіне қосқан үлесі үшін де жоғары бағаланды. 1935 жылы Польша әдебиет академиясының құрметті «Алтын лавр» сыйлығына ие болды.
Polish poet
Julian Tuwim (13 September 1894 – 27 December 1953), known also under the pseudonym Oldlen as a lyricist, was a Polish poet, born in Łódź, then part of the Russian Partition. He was educated in Łódź and in Warsaw where he studied law and philosophy at Warsaw University. After Poland's return to independence in 1918, Tuwim co founded the Skamander group of experimental poets with Antoni Słonimski and Jarosław Iwaszkiewicz. He was a major figure in Polish literature, admired also for his contribution to children's literature. He was a recipient of the prestigious Golden Laurel of the Polish Academy of Literature in 1935.
Өмір және жұмыс
Тувим ассимиляцияланған еврейлердің отбасында дүниеге келген. Тегі еврейше "товим" (טובים) сөзінен шыққан, мағынасы – "жақсылар". Оның ата-анасы, Изидор мен Адела, Джулианға жайлы орта тапта тәрбие берді. Ол аса жақсы оқушы болмағандықтан, алтыншы сыныпты қайталауға мәжбүр болды. 1905 жылы отбасы Лодзь қаласынан Вроцлавқа (Бреславқа) қашуға мәжбүр болды, себебі Изидордың 1905 жылғы революцияға қатысқандығынан кейін қудалау қаупі болды. Бастапқыда Тувимнің поэзиясы, тіпті басқа Скамандриттердікін де, 20 ғасырдың басындағы манеризмнен түбегейлі үзілісті білдірді. Ол өмірге құштарлық, оптимизм және қалалық өмірді мадақтаумен сипатталды. Оның өлеңдері қаладағы күнделікті өмірді, оның қарапайымдылығы мен әдеттегі жағдайларын жырлады. Тувим шығармаларында көбінесе халық тілін, жаргонды, сондай-ақ поэтикалық диалогтарды қолданды. Оның "Құдайға тығылып қарау" ("Czyhanie na Boga"; 1918), "Билейтін Сократ" ("Sokrates tańczący"; 1920), "Жетінші күз" ("Siódma jesień"; 1922) және "Өлеңдер, Төртінші том" ("Wierszy tom czwarty"; 1923) жинақтары оның ерте шығармаларының ерекшелігін көрсетеді. Кейінгі жинақтарында – "Қандағы сөздер" ("Słowa we krwi"; 1926), "Карнол мәселесі" ("Rzecz Czarnoleska"; 1929), "Цыған Киелі кітабы" ("Biblia cygańska"; 1933) және "Жалынды мәселе" ("Treść gorejąca"; 1933) – Тувим мазасыздық пен ашуға толы болды, қалалық өмірдің мәнсіздігі туралы ынтамен және құйылысқан сезіммен жазды. Ол романтизм және классицизм дәстүрлерінен де мол пайдаланды, формасы мен стилін жетілдіріп, сөз шеберіне айналды. Тувим өзінің шығармашылық жолының басынан бастап сатирикалық бейімділікке ие болды. Ол көптеген кабарелерге суреттер мен монологтар жазды. Өлеңдері мен мақалаларында ол қараңғылықты, бюрократияны, сондай-ақ саясаттағы милитаризм мен ұлтшылдық тенденцияларды сынады. Оның "Операдағы бал" ("Bal w Operze"; 1936) атты ертегісі оның ең жақсы сатирикалық өлеңі саналады. 1918 жылы Тувим Пикадор атты кабаре (комедиялық труппа) құрды және көптеген басқа комедиялық труппалармен жазушы немесе көркемдік директор ретінде жұмыс істеді, мысалы, Czarny Kot (1917–1919), Quid pro Quo (1919–1932), Banda, Stara Banda (1932–1935) және, ақырында, Cyrulik Warszawski (1935–1939). 1924 жылдан бастап Тувим Wiadomości Literackie журналында штат жазушысы болып жұмыс істеді, онда ол апта сайынғы "Camera Obscura" бағанын жазды. Ол сондай-ақ Szpilki сатирикалық журналына да жазды. Тувим өзінің өткір юморын және өжет жеке басын "Автор әдепті, бірақ қатаң түрде өз бауырларының үлкен қораларын өзінің түбіне сүйіп алуға шақыратын өлең" сияқты шығармаларында көрсетті. Мұнда Тувим 1930 жылдардың ортасындағы еуропалық әлеуметтік ортаның әртүрлі тұлғаларын жүйелі түрде санап, карикатуралайды: "эфирлі парфюмді кафе интеллектуалдары", "сұр социалистер", "фашистік спортшылар", "сионистік дәрігерлер", "қудаланған католиктер" және т.б., әр жолдың соңында олардың тақырыпта көрсетілген әрекетін орындауын сұрайды. Өлеңнің соңында цензураға арналған ескерту жазылған, ол осы шығарманың барлық атауларын өшіруге тырысуы мүмкін, себебі ол "қоғамдық нормаларды" бұзады. Оның "Жай адамға" ("Do prostego człowieka") өлеңі, алғаш рет 1929 жылдың 7 қазанында "Роботник" газетінде жарияланғаннан кейін, солшыл және оңшыл топтардан Тувимге қарсы шабуылдарға ұшырады, бірі – өлеңнің "пацифистік сезімдердің буржуазиялық көрінісін" сынады, екіншісі – Тувимді жас мемлекеттің қаруын төмендетуге шақырды деп айыптады. Джулианның әпкесі Адам Черняковқа үйленген, ал анасының інісі Артур Рубинштейн болды.
Tuwim was born into a family of assimilated Jews. The surname comes from the Hebrew tovim (טובים) meaning "good ones". His parents, Izydor and Adela, provided Julian with a comfortable middle class upbringing. He was not a particularly diligent student and had to repeat the sixth grade. In 1905 the family had to flee from Łódź to Wrocław (Breslau) in order to escape possible repercussions following Izydor's involvement in the Revolution of 1905. Initially, Tuwim's poetry, even more than that of the other Skamandrites, represented a decisive break with turn of the 20th century mannerism. It was characterized by an expression of vitality, optimism, in praise of urban life. His poems celebrated everyday life in the city, with its triviality and vulgarity. Tuwim often used vernacular language in his work, along with slang as well as poetic dialogue. His collections Czyhanie na Boga ("In Lurking for God"; 1918), Sokrates tańczący ("Dancing Socrates"; 1920), Siódma jesień ("Seventh Autumn"; 1922), and Wierszy tom czwarty ("Poems, Volume Four"; 1923) are typical of his early work. In his later collections – Słowa we krwi ("Words in the Blood"; 1926), Rzecz Czarnoleska ("The Czarnolas Matter"; 1929), Biblia cygańska ("The Gypsy Bible"; 1933) and Treść gorejąca ("A Burning Matter"; 1933) – Tuwim became restless and bitter, and wrote with fervour and vehemence about the emptiness of urban existence. He also drew more heavily from the romantic and classicist traditions, while perfecting his form and style, and becoming a virtuoso wordsmith. From the very beginning and throughout his artistic career, Tuwim was satirically inclined. He supplied sketches and monologues to numerous cabarets. In his poetry and articles, he derided obscurantism and bureaucracy as well as militaristic and nationalistic trends in politics. His burlesque Bal w Operze ("The Ball at the Opera"; 1936) is regarded as his best satirical poem. In 1918, Tuwim co founded the cabaret (comedy troupe) named Picador and worked as a writer or artistic director with many other comedy troupes, such as Czarny Kot (1917–1919), Quid pro Quo (1919–1932), Banda, Stara Banda (1932–1935), and finally Cyrulik Warszawski (1935–1939). Since 1924, Tuwim was a staff writer at Wiadomości Literackie where he wrote a weekly column titled Camera Obscura. He also wrote for the satirical magazine Szpilki. Tuwim displayed his caustic sense of humour and unyielding individuality in works such as "Poem in which the author politely but firmly implores the vast hosts of his brethren to kiss his arse." Here, Tuwim systematically enumerates and caricatures various personalities of the European social scene of the mid 1930s 'perfumed café intellectuals', 'drab socialists', 'fascist jocks', 'Zionist doctors', 'repressed Catholics' and so on, and ends every stanza by asking each to perform the action indicated in the title. The poem ends with a note to the would be censor who would surely be tempted to expunge all mention of this piece for its breach of 'public standards.' His poem Do prostego człowieka (To the Common Man), first published on 7 October 1929 in Robotnik, provoked a storm of attacks on Tuwim both from left wing circles, which criticized the poem's "bourgeois expression of pacifist sentiment", and from right wing groups which accused Tuwim of calling for the disarmament of the young state. Julian's aunt was married to Adam Czerniaków, and his uncle from his mother's side was Arthur Rubinstein.
Екінші дүниежүзілік соғыс және одан кейінгі кезең
1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда және Польшаны неміс басқарған кезде Тувим Румыния арқылы алдымен Францияға, ал Франция капитуляциядан кейін Бразилияға, Португалия арқылы, соңында АҚШ-қа көшіп барды, онда ол 1942 жылы қоныстанды. 1939–1941 жылдары ол эмигранттық апталық басылым "Wiadomości Polskie"-мен ынтымақтастық етті, бірақ Кеңес Одағына қатысты көзқарастардағы келіспеушіліктерге байланысты ынтымақтастықты тоқтатты. 1942–1946 жылдары ол Лондонда жарық көрген "Новая Польша" айлық басылымымен және солшыл поляк-американдық газеттермен жұмыс істеді. 1942 жылдан бастап ол Халықаралық жұмысшылар ұйымының поляк бөліміне мүше болды. Ол Польшадан келген жазушылар қауымдастығының мүшесі болды (1943 жылы басқарма мүшесі). Осы кезеңде ол "Kwiaty Polskie" (Польша гүлдері) атты эпикалық поэмасын жазды, онда ол Лодзьдегі балалық шағын сағынышпен еске алады. 1944 жылдың сәуір айында ол "My, Żydzi Polscy" (Біз, поляк еврейлері) деген тақырыпта манифест жариялады. Тувим соғыстан кейін 1946 жылы Польшаға оралды, бірақ сталиндік Польшада көп шығарма жазған жоқ. 1953 жылы 59 жасында Закопанеде қайтыс болды. Тувим негізінен реалистік поэзиясымен танымал болғанымен, сатирикалық туындылар мен балалар өлеңдерін де жазды, мысалы, "Локомотив" (1938, аудармасы 1940 ж.), ол көптеген тілдерге аударылды. Ол сонымен қатар Пушкин және басқа орыс ақындарының тамаша аудармаларын жасады. Орыс совет ақыны Елизавета Тараховская Тувимнің көптеген балалар өлеңдерін орыс тіліне аударды.
In 1939, at the beginning of World War II and the German occupation of Poland, Tuwim emigrated through Romania first to France, and after France's capitulation, to Brazil, by way of Portugal, and finally to the US, where he settled in 1942. In 1939–1941, he collaborated with the émigré weekly "Wiadomości Polskie", but broke off the collaboration due to differences in views on the attitude towards the Soviet Union. In 1942–1946, he worked with the monthly "Nowa Polska" published in London, and with leftist Polish American newspapers. He was affiliated with the Polish section of the International Workers Organization from 1942. He was also a member of the Association of Writers From Poland (a member of the board in 1943). During this time he wrote "Kwiaty Polskie" (Polish Flowers), an epic poem in which he remembers with nostalgia his early childhood in Łódź. In April 1944 he published a manifesto, entitled "My, Żydzi Polscy" (We, Polish Jews). Tuwim returned to Poland after the war in 1946 but did not produce much in Stalinist Poland. He died in 1953 at the age of 59 in Zakopane. Although Tuwim was well known for serious poetry, he also wrote satirical works and children's poems, for example Lokomotywa (lt=The Locomotive; 1938, tr. 1940), translated into many languages. He also wrote well regarded translations of Pushkin and other Russian poets. Russian Soviet poet Yelizaveta Tarakhovskaya translated most of Tuwim's children's poetry into Russian.