Кіріспе
Che Guevara-ның естеліктері "Мотоцикл күнделіктері" (lang es) – марксистік революционер Эрнесто "Че" Гевараның өлімінен кейін жарияланған естеліктері. Онда оның 23 жастағы медицина студенті ретінде 29 жастағы биохимик Альберто Гранадомен бірге жасаған алғашқы саяхаттары баяндалады. 1952 жылғы қаңтарда Аргентинаның Буэнос-Айрес қаласынан 1939 жылғы Нортон 500cc, "Қуатты" деп аталған, бір цилиндрлі мотоциклінің артқы жағында шығып, олар кітаптардан ғана білетін Оңтүстік Американы зерттеуді мақсат етті. Бұл саяхат барысында Гейвараның өмірі өзгереді: ол қанаушылықта жұмыс істейтін шахтерлердің, қуғынға ұшыраған коммунистердің, мүжілген жалқылардың және бір кездері ұлы Инка цивилизациясының ұрпақтарының әлеуметтік теңсіздігін көріп, соған куә болды. Саяхатының соңында олар мотоциклмен, кемемен, салмен, атпен, автобуспен және автостоппен "символдық тоғыз ай" бойы сапар шегіп, Анд таулары, Атакама шөлі және Амазонка бассейні сияқты жерлерді аралап шықты. Бұл кітап классикалық өсу оқиғасы ретінде сипатталады: саяхат пен өзін-өзі танудың саяхаты, ол саяси және жеке сипатқа ие. Алғашқыда Verso баспасы "Das Kapital Easy Rider-мен кездеседі" деп насихаттаған "Мотоцикл күнделіктері" бірнеше рет New York Times бестселлерлері тізіміне енді.
The Motorcycle Diaries (lang es) is a posthumously published memoir of the Marxist revolutionary Ernesto "Che" Guevara. It traces his early travels, as a 23 year old medical student, with his friend Alberto Granado, a 29 year old biochemist. Leaving Buenos Aires, Argentina, in January 1952 on the back of a sputtering single cylinder 1939 Norton 500cc dubbed La Poderosa ("The Mighty One"), they desired to explore the South America they only knew from books. During the formative odyssey Guevara is transformed by witnessing the social injustices of exploited mine workers, persecuted communists, ostracized lepers, and the tattered descendants of a once great Inca civilization. By journey's end, they had travelled for a "symbolic nine months" by motorcycle, steamship, raft, horse, bus, and hitchhiking, covering more than across places such as the Andes, the Atacama Desert, and the Amazon River Basin. The book has been described as a classic coming of age story: a voyage of adventure and self discovery that is both political and personal. Originally marketed by Verso as "Das Kapital meets Easy Rider", The Motorcycle Diaries has been a New York Times bestseller several times.
Экспедицияға дейінгі кезең
Эрнесто Гевара 1948 жылы Буэнос-Айрес университетінде медицинаны оқыған кезінде Латын Америкасы бойынша ұзақ саяхаттар жасады. 1950 жылдың қаңтарында Гевара алғашқы сапарын бастады. Ол Аргентинаның солтүстік провинцияларын велосипедпен шарлады, оған кішкентай қозғалтқыш орнатқан. Ол Кордобаға жақын Сан-Франциско-дель-Шанарға жетті, онда оның досы Альберто Гранадо мәйектің диспансерін басқарды. Бұл тәжірибе Гевараға науқастармен аурулары туралы ұзақ әңгімелесуге мүмкіндік берді. Бұл сапарға дейінгі экспедиция Гевараға Оңтүстік Америкадағы келешек кең ауқымды саяхаттарында не күтетінін сезінуге көмектесті. Саяхат оның өмірінің маңызды бөлігіне айналатын жаңа іс-әрекеттерге – саяхаттауға және күнделік жазуға жол ашты. Оның әкесі бұл Оңтүстік Америка арқылы болашақ ұзақ сапарларына дайындық екенін айтты. Гевара және Гранадо кейінгі сапарларында кездесетін бейтаныс адамдардың қонақжайлығына сүйенді. Мысалы, дөңгелегі тесілгеннен кейін, ол келесі бағытына апарып жіберу үшін жүк көлігін тоқтатып алды. Тағы бір жағдайда, Лоретода, ол тұрар орны болмағандықтан жергілікті полицейден қонақжай сұрады. Гевара туған халықтың кедейлік пен мұңайған жағдайларын көрді. Гевара сонымен қатар Рио-Гранде астындағы аймақтағы "беймаздықтарды" байқады, бірақ тарихшы Джон Ли Андерсонның айтуынша, бұл өзеннен өтпеген Гевара оны АҚШ символы ретінде пайдаланған, бұл оның кейінгі өмірінде мазалайтын жаңа колониалдық қанау туралы алғашқы ойлардың бірі болды. Оқуын жалғастыра жүріп, Аргентинаның ұлттық кеме компаниясының сауда және мұнай тасымалдау кемелерінде медбике болып жұмыс істеді. Бұл Гевараға Аргентинаның оңтүстігінен Бразилияға, Венесуэлаға және Тринидадқа саяхаттауға мүмкіндік берді.
Экспедиция
Бұл – ерлікке толы оқиға емес, тіпті «циникалық баяндама» да емес, кемінде солай болуы керек еді. Бұл – екі өмірдің біраз уақыт бойы қатар жүретін, ортақ ұмтылыстар мен ұқсас армандармен байланысқан бір бөлігі. Тоғыз ай ішінде адам көп ойлар ойлай алады, философиялық пайымдаулардың биігінен бастап, ыдыс-аяққа тілек көруге дейін – асқазанының жағдайымен толық үйлесімде. Егер ол сәл саяхатшы болса, онда ол басқа адамдарға қызықты болатын тәжірибелерге ие болуы мүмкін, ал оның кездейсоқ жазбасы осы күнделік сияқты оқылады. 1952 жылдың қаңтар айында Гевараның жақын досы Альберто Гранадо, биохимик, Геварамен бірге медициналық оқудан бір жыл демалуға шешім қабылдады. Олар көп жылдар бойы айтып келген саяхатқа шығу үшін: Оңтүстік Американы мотоциклмен аралау, оны метафоралық түрде Дон Кихоттың Росинантасының карбюраторлы нұсқасымен салыстыруға болады. Гевара мен 29 жасар Гранадо көп ұзамай Буэнос-Айрестен Аргентинаға 1939 жылғы 500 куб.см. Norton мотоциклімен аттанды, оны «Қуатты II» деп атады. Олардың мақсаты – Перудегі Амазонка өзенінің жағасында орналасқан Сан-Пабло мәйектің жұқпалы ауруларымен ауыратын науқастарға көмектесу үшін бірнеше апта ерікті болып жұмыс істеу еді. Барлығында сапар Гевараны Аргентина, Чили, Перу, Эквадор, Колумбия, Венесуэла, Панама арқылы, содан кейін Майамиге алып барды, одан ол Буэнос-Айреске қайтып келді. Сапар Гевараның ата-анасының қарсылығына қарамастан жүзеге асырылды, олар ұлының ауыр астмамен ауыратынын және оқуын аяқтауға жақын медицина студенті екенін білді. Алайда, Гранадо, өзі дәрігер болғандықтан, Гевараның бітіру үшін қайтып келетініне кепілдік беріп, олардың алаңдаушылығын басаңдетті. Бірінші аялдама: Мирамар, Аргентина, Гевараның сүйіктісі Чичинаның жоғары сыныпты отбасымен бірге жазды өткізген шағын курорт. Екі күн сегіз күнге созылып, кетіп бара жатқанда Чичина Гевараға алтын білезік сыйлады. Екі адам 14 ақпанда Чилиге кірді. Бірде олар жергілікті газетке өздерін халықаралық деңгейде танымал мәйектің сарапшылары ретінде таныстырды, газет олар туралы мақтаумен жазды. Саяхатшылар кейіннен газеттен алынған мақаланы жергілікті тұрғындардан тамақ және басқа да жақсылықтар алу үшін пайдаланды. Біз қаланың төменгі жағын іздеп жүрміз. Біз көптеген сұраншылармен сөйлесеміз. Біздің мұрынымыз қайғы-қасіретке мұқият иесінеді. Чилидегі тәжірибесі туралы Гевара былай деп жазады: «Ең маңызды күш-жігерді қажет ететін нәрсе – ыңғайсыз «янки досынан» арылу. Бұл әсіресе қазіргі уақытта үлкен міндет, өйткені олар бұл жерге көп доллар салды және олар өз мүдделеріне қауіп төнді деп санайтын кезде экономикалық қысым жасаудың ыңғайлылығы бар». Олар Пасха аралына кемемен бара алмады, солтүстікке қарай бет алды, онда Гранадомен бірге тау-кен өндіру аймағына көшіп барған кезде Гевараның саяси санасы оянды. Олар әлемдегі ең ірі ашық шахта – Чилидің байлығының негізгі көзі болып табылатын Чукикамата мыс кен орнын аралады. Ол кен орнын аралап жүріп, оның құрылуы кезінде қанша адам қаза тапқанын сұрады. Ол кезде ол АҚШ-тың Анаконда және Кеннекотт тау-кен монополиялары басқаратын және осылайша көптеген адамдар оны «империалистік гринго үстемдігінің» символы ретінде қарастырған. Перуде Гевара ежелгі инка өркениетіне әсер етті, «Қуатты» бұзылғаннан кейін үндістер мен жануарлармен бірге жүк көліктерінде жүруге мәжбүр болды. Нәтижесінде ол жергілікті шаруалармен бауырластық қарым-қатынас жасай бастады. 1952 жылдың наурыз айында екеуі де Перудің Тачна қаласына келді. Кедейлік туралы әңгімеден кейін Гевара өзінің жазбаларында кубалық ақын Хосе Мартидің сөздеріне сілтеме жасады: «Мен өз тағдырымды осы әлемдегі кедейлердің тағдырына байланыстырғым келеді». Мамыр айында олар Перудің Лима қаласына келді. Осы уақыт ішінде Гевара перулік ғалым, ұлттық мәйектің бағдарламасының директоры және жергілікті маңызды марксист доктор Хьюго Пессемен кездесті. Олар бірнеше түн бойы таң атқанға дейін талқылады және жылдардан кейін Че бұл әңгімелерді өмір мен қоғамға деген көзқарасының дамуы үшін өте маңызды деп тапты. Мамыр айында Гевара мен Гранадо Перудің Амазонка тропикалық орманында орналасқан Сан-Пабло мәйектің жұқпалы аурулары бар елді мекеніне жолға шығып, маусым айында сонда жетеді. Гевара өзінің тұруы кезінде сол аймақтағы адамдардың және аурулардың өмір сүруіне наразылық білдірді. Гевара бірде Амазонка өзенінің дәрігерлер тұрған жағалауынан, мәйектің науқастары тұратын өзеннің екінші жағалауына дейін жүзіп келді, бұл едәуір қашықтық. Ол киім, тамақ, дәрі-дәрмек жоқ екенін айтады. Алайда, Гевара мәйектің науқастарымен өткізген уақытынан әсер алды, ол былай деп атап өтті: Барлық сүйіспеншілік пен қамқорлық тек оларға қолғап пен медициналық киімсіз келуден, олармен кез келген көрші сияқты қол алысудан және кез келген нәрсе туралы әңгімелесуден немесе олармен футбол ойнаудан тұрады. Бірнеше апта бойы консультациялар бергеннен және науқастарды емдегеннен кейін Гевара мен Гранадо «Мамбо Танго» баржасымен (суретте көрсетілген) Колумбияның Летисия қаласына, Амазонка арқылы жолға шықты. 1952 жылдың 6 шілдесінде Богота қаласын (Колумбия) зерттеу кезінде ол анасына хат жазды. Хатта ол консервативті Лауреано Гомес басқаратын елдегі жеке бостандыққа жасалған қысымды былай сипаттады: «Біз болған елдердің ішінде мұнда жеке бостандыққа ең көп шектеу қойылған, полиция көшелерде мылтықтарымен патруілдейді және сізден әрбір минут сайын құжаттарыңызды талап етеді». Ол атмосфераны «керілісті» және «қысымды» деп сипаттайды, тіпті «революция қайнап тұрғанын» болжайды. Гевараның болжамы дұрыс болды, өйткені 1953 жылы әскери төңкеріс болып, генерал Густаво Рохас билікке келді. Алайда, елдегі азамат соғысы тоқтаған жоқ, керісінше, Колумбияның әртүрлі аймақтарындағы жағдай шиеленісіп, Колумбия азамат соғысы, «Ла Виоленсия» деп белгілі болды. Сол айдың соңында Гевара Венесуэланың Каракас қаласына келді, содан кейін медициналық оқуын аяқтау үшін Буэнос-Айреске оралуға шешім қабылдады. Алайда, оралудан бұрын ол Майамиге жүк көлігімен сапар шекті, онда ұшақтың техникалық проблемалары оны бір айға тоқтатты. Күнкөрісі үшін ол Майамидегі барда официант болып жұмыс істеді және ыдыс-аяқ жуды. Ол өзінің саяхатшы ретінде барлық нәрсені беткейінен ғана көре алатынын мойындағанымен, ол барған жерлердің сыртына үңілуге тырысты. Бірде ол туберкулезден өліп бара жатқан әйелді көруге барды, бұл оны қоғамдық денсаулық сақтау жүйесінің кемшіліктерінен қорқытты. Бұл оқиға оны былай ойлауға итерді: «Осы қасты идеяға негіделген қазіргі тәртіп қанша уақытқа дейін сақталады, менің білуіме мүмкін емес, бірақ биліктегілер өздерінің қасиеттерін жариялауды тоқтатып, әлеуметтік тұрғыдан пайдалы жұмыстарға көбірек, әлдеқайда көбірек ақша жұмсауы керек». Міне, дәрігер өзінің толыққанды күшсіздігін сезінгенде өзгеріске ұмтылады: әділетсіздіктің алдын алу үшін, бір ай бұрын осы кедей әйел әлі де жұмысын істеп, демікпекке ұшырап, бірақ өмірге лайықты тұрған жүйеге. Мұндай жағдайларда, кедей отбасыларда төлей алмайтын адамдар айналасында жасырын ашу-ыза атмосферасы қалыптасады, олар енді әке, ана, қарындас немесе бауыр болмайды, тек өмір күресіндегі теріс факторға айналады және, демек, дені сау мүшелері үшін жеке өшпенділікке айналады.
In January 1952, Guevara's older friend, Alberto Granado, a biochemist, and Guevara, decided to take a year off from their medical studies to embark on a trip they had spoken of making for years: traversing South America on a motorcycle, which has metaphorically been compared to carbureted version of Don Quixote's Rocinante. Guevara and the 29 year old Granado soon set off from Buenos Aires, Argentina, astride a 1939 Norton 500 cc motorcycle they named La Poderosa II ("The Mighty II") with the idea of eventually spending a few weeks volunteering at the San Pablo Leper colony in Peru on the banks of the Amazon River. In total, the journey took Guevara through Argentina, Chile, Peru, Ecuador, Colombia, Venezuela, Panama, and to Miami, before returning home to Buenos Aires. The trip was carried out in the face of some opposition by Guevara's parents, who knew that their son was both a severe asthmatic and a medical student close to completing his studies. However, Granado, himself a doctor, assuaged their concerns by guaranteeing that Guevara would return to finish his degree (which he ultimately did). The first stop: Miramar, Argentina, a small resort where Guevara's girlfriend, Chichina, was spending the summer with her upper class family. Two days stretched into eight, and upon leaving, Chichina gave Guevara a gold bracelet. The two men crossed into Chile on February 14. At one point they introduced themselves as internationally renowned leprosy experts to a local newspaper, which wrote a glowing story about them. The travelers later used the press clipping as a way to score meals and other favors with locals along the way. We are looking for the bottom part of the town. We talk to many beggars. Our noses inhale attentively the misery.|source=Guevara's entry on Valparaíso, Chile
In reference to his experience in Chile, Guevara also writes: "The most important effort that needs to be done is to get rid of the uncomfortable 'Yankee friend'. It is especially at this moment an immense task, because of the great amount of dollars they have invested here and the convenience of using economical pressure whenever they believe their interests are being threatened." Unable to get a boat to Easter Island as they intended, they headed north, where Guevara's political consciousness began to stir as he and Granado moved into mining country. They visited Chuquicamata copper mine, the world's largest open pit mine and the primary source of Chile's wealth. While getting a tour of the mine he asked how many men died in its creation. At the time it was run by U. S. mining monopolies of Anaconda and Kennecott and thus was viewed by many as a symbol of "imperialist gringo domination". In Peru, Guevara was impressed by the old Inca civilization, forced to ride in trucks with Indians and animals after The Mighty One broke down. As a result, he began to develop a fraternity with the indigenous campesinos. In March 1952 they both arrived at the Peruvian Tacna. After a discussion about the poverty in the region, Guevara referred in his notes to the words of Cuban poet José Marti: "I want to link my destiny to that of the poor of this world". In May they arrived in Lima, Peru and during this time Guevara met doctor Hugo Pesce, a Peruvian scientist, director of the national leprosy program, and an important local Marxist. They discussed several nights until the early morning and years later Che identified these conversations as being very important for his evolution in attitude towards life and society. In May, Guevara and Granado left for the leper colony of San Pablo in the Peruvian Amazon Rainforest, arriving there in June. During his stay Guevara complained about the miserable way the people and sick of that region had to live. Guevara also swam once from the side of the Amazon River where the doctors stayed, to the other side of the river where the leper patients lived, a considerable distance of He describes how there were no clothes, almost no food, and no medication. However, Guevara was moved by his time with the lepers, remarking that
All the love and caring just consist on coming to them without gloves and medical attire, shaking their hands as any other neighbor and sitting together for a chat about anything or playing football with them. After giving consultations and treating patients for a few weeks, Guevara and Granado left aboard the Mambo Tango raft (shown) for Leticia, Colombia, via the Amazon River. On July 6, 1952, while visiting Bogotá, Colombia, he wrote a letter to his mother. In the letter he described the conditions under the right wing government of Conservative Laureano Gómez as the following: "There is more repression of individual freedom here than in any country we've been to, the police patrol the streets carrying rifles and demand your papers every few minutes". He also goes on to describe the atmosphere as "tense" and "suffocating", even hypothesizing that "a revolution may be brewing". Guevara was correct in his prognostication, as a military coup in 1953 would take place, bringing General Gustavo Rojas to power. However, the civil war the country was experiencing never went away; rather, tensions were brewing and were leading to an escalation in various regions in Colombia which led to the Colombian civil war, known as La Violencia. Later that month, Guevara arrived in Caracas, Venezuela, and from there decided to return to Buenos Aires to finish his studies in medical science. However, prior to his return, he travelled by cargo plane to Miami, where the airplane's technical problems delayed him one month. To survive, he worked as a waiter and washed dishes in a Miami bar. Although he admitted throughout that as a vagabond traveler he could only see things at surface level, he did attempt to delve beneath the sheen of the places he visited. On one occasion, he went to see a woman dying of tuberculosis, leaving appalled by the failings of the public health system. This experience led him to ruminate the following reflection: "How long this present order, based on the absurd idea of caste, will last is not within my means to answer, but it's time that those who govern spent less time publicizing their own virtues and more money, much more money, funding socially useful works." It is at times like this, when a doctor is conscious of his complete powerlessness, that he longs for change: a change to prevent the injustice of a system in which only a month ago this poor woman was still earning her living as a waitress, wheezing and panting but facing life with dignity. In circumstances like this, individuals in poor families who can’t pay their way become surrounded by an atmosphere of barely disguised acrimony; they stop being father, mother, sister or brother and become a purely negative factor in the struggle for life and, consequently, a source of bitterness for the healthy members of the community who resent their illness as if it were a personal insult to those who have to support them.|source=Guevara while treating a peasant woman dying of tuberculosis
Witnessing the widespread endemic poverty, oppression and disenfranchisement throughout Latin America, and influenced by his readings of Marxist literature, Guevara later decided that the only solution for the region's structural inequalities was armed revolution. His travels and readings throughout this journey also led him to view Latin America not as a group of separate nations, but as a single entity requiring a continent wide strategy for liberation from what he viewed as imperialist and neo colonial domination. His conception of a borderless, united, Hispanic America, sharing a common mestizo bond, was a theme that would prominently recur during his later activities and transformation from Ernesto the traveler into Che Guevara the iconic revolutionary.
Түрлендіру
Бұл кезең Гевараның өмірін қалыптастырған деп есептелсе де, ғалымдар бұл кезеңге көбінесе назар аудармаған. Дегенмен, тарихшылар мен Гевараның өмірбаянын жазушылар осы тәжірибенің Гевараға терең әсер еткенін мойындайды, ол кейін тарихтың ең белгілі партизандық басшыларының біріне айналды. Аргентинаның Буэнос-Айрес қаласындағы Universidad Nacional de Lanús университетінің тарих профессоры Карлос М. Вилас: «Оның саяси және әлеуметтік оянуы кедейлік, қанаушылық, ауру-сырқап және қайғы-қасіретпен тікелей байланысты» деді. 2005 жылдың мамыр айында Альберто Гранадо BBC арнасына берген сұхбатында олардың саяхатын былай сипаттады: «Ең маңыздысы – біздің әділетсіздік пен дұрыс емес нәрселерге сезімталдығымыздың ортақ екенін түсіну болды». Гранадоның сөзіне қарағанда, Амазонкадағы Сан-Пабло обалы аурулар колониясында өткізген уақыты да шешуші рөл атқарды. Олар ауру адамдармен барлық нәрсені бөліскенін еске алып, Гевараның кететін кездегі амандасуын былайша еске түсірді: «Мен Че институционалдық медицинамен қоштасып, халықтың дәрігері болуға бет бұрды деген ойға келдім». Кейін Гранадо: «Біз арқамызда сөмкелермен, жолдың шаңына малданған, бұрынғы аристократиялық мақтанышымыздың көлеңкесіне айналған екі саяхатшы ғана едік» деп жазды. Гевараның Оңтүстік Америка құрлығындағы тәжірибесі оның революциялық көзқарасын қалыптастыруға да көмектесті. Перудегі кемсінтілген үндістердің жағдайы туралы әңгімелескенде Гранадо Тюпак Амару атындағы үнді революциясын бастау үшін үнді саяси партиясын құру туралы ұсыныс жасады. Гевара: «Оқ атусыз революция жасауға бола ма? Сендер ақылдан басың айналып кеткендей!» деп жауап берді. Бұл саяхат оның саяси нанымының қалыптасуына да ықпал етті. Мысалы, тарихшы Пауло Дринот бұл саяхат оның Панамериканизм сезімін күшейткенін, бұл кейін оның революциялық әрекеттерін анықтады деп атап өтеді. Алайда, Гватемаладан басқа, Толедо Гевараның ол кездескен елдердің саясатына көп көңіл бөлмегенін айтты. 2004 жылы Алеида Гевара әкесінің күнделігін жариялауға ниеттенбегенін, ол «тегілген беттердің жинағынан» тұратындығын түсіндірді. Бірақ 1980 жылдардың өзінде оның отбасы жарияланбаған қолжазбаларымен жұмыс істеді.
Фильм
"Чеге ұмтылу" (2007), National Geographic Adventure әзірлеген, V me телеарнасында он апталық серия көрсетілді. Che, 2008, режиссері Стивен Содерберг, басты рөлде Бенисио дель Торо (268 мин). "Мотоцикл күнделіктері", 2004, режиссері Уолтер Саллес, Focus Features, кинотеатрларда көрсетілді (126 мин). "Че Геварамен саяхат", 2004, режиссері Джанни Мина, деректі фильм (110 мин).