Амазониядағы қараңғылық: Ғылым және журналистиканың құрбаны болған халықтар

Кіріспе

2000 жылы жарық көрген "Эль-Дорадодағы қараңғылық: Ғалымдар мен журналистер Амазонияны қалай қиратты" атты polemikal кітабында автор Патрик Тирни 2000 жылы генетик Джеймс Нил мен антрополог Наполеон Чагнонды (1968 жылғы "Яномамо: The Fierce People" кітабының авторы) Венесуэла мен Бразилия арасындағы Амазонка бассейніндегі Яномамо тайпасы арасында ұзақ мерзімді этнографиялық зерттеулер жүргізген кезде, қатысушылардың қауіпсіздігін ескермей адамдарға қатысты зерттеулер жүргізген деп айыптайды. Ол сондай-ақ зерттеушілердің Яномамо тайпасы арасында қызылша індетін ушықтырғанын, ал Жак Лизот пен Кеннет Гуд Яномамо тайпасының мүшелерімен жөнсіз қарым-қатынас жасағанын жазды. Кітап бастапқыда жағымды пікірлер алып, жақсы қабылданса, кейін бірнеше тәуелсіз ұйымдар жүргізген тергеулер Тирнидің негізгі айыптауларының жалған және артық көрінуге болатын екенін көрсетті.

Бағалаулар

2000 жылы Тиерни «Эльдорадодағы қараңғылық» атты еңбегін жариялады, онда генетик Джеймс Нил мен антрополог Наполеон Шагнонды Яномамо халқы арасында қызылша індетін ушықтырды деп айыптады, сондай-ақ басқа да айыптаулар келтірді. Бұл жұмысы бастапқыда жақсы пікірлер алды және Ұлттық кітап сыйлығына ұсынылды. Тиернидің Шагнонға қарсы көптеген айыптаулары Нью-Йорк Таймс газетінің ғылым журналисі Джон Хорганның кітапқа жазған рецензиясында факт ретінде қабылданды, нәтижесінде саяси дау туып, Шагнон ерте зейнетке шықты. Антрополог Джон Туби Slate басылымында бұл кітаптың ішкі логикасы бұзық деп санайды және оны көркем әдебиет ретінде тану керек деп ұсынды. Америка антропологиялық қауымдастығы (AAA) және тәуелсіз сарапшылар Тиернидің зерттеушілерге қатысты айыптаулары бойынша бірнеше тексерулер жүргізді. Тиернидің кітабына көптеген ғалымдар мен кәсіби ұйымдар, соның ішінде Ұлттық ғылым академиясы және Адам генетикасы жөніндегі американдық қоғам қарсы шықты. Олар Тиернидің айыптауларын алаяқтықпен ұсынғанын мәлімдеді. Тиернидің Нил мен Шагнонға қарсы айыптауларын бастапқыда AAA құрған, кейіннен Эль-Дорадо жұмыс тобы деп аталған Peacock комиссиясы тергеді. Комиссия Тиерниді қолдап, Нил мен Шагнонның әрекеттеріне күмән келтірді, ал оның қорытындылары 2002 жылдың мамырында AAA кеңесімен бекітілді. 2004 жылы Томас А. Грегор мен Дэниел Р. Гросс AAA-ның рецензияларын зерттеу нәтижесін жариялады. 2005 жылы олар AAA мүшелерінен ұйымның кітапқа қолдауын кері қайтаруды сұрады. Бұл ұсыныс 846 дауысқа қарсы 338 дауыспен қабылданды. Мичиган университеті құрған комиссия Тиернидің айыптауларын жан-жақты тексергеннен кейін, ең ауыр айыптаулардың негізі жоқ екенін, ал қалғандарының шамадан тыс еселенгенін анықтады. Университет проректоры 2000 жылдың қарашасында Тиернидің көптеген талаптарын жоққа шығарды. Кітаптағы айыптауларды алғашқыда қолдаған Спонсел мен Тернер Нилге қатысты айыптаудың «қазіргі біліміміздің деңгейінде дәлелдеме жоқ екенін, Нилдің жазбаша немесе тіркелген сөзі түрінде «құпия құжат» жоқ» екенін мойындады. AAA кітапқа қолдауын тоқтатты және Тиернидің алаяқтық, дұрыс емес және этикалық емес әрекеттерін мойындады. Қауымдастық «тергеу барысында, басылымдарында, ұлттық жиналыстар мен веб-сайтында [AAA] айыптау мәдениетін қабылдады және өзінің веб-сайтында және жаңалықтары мен жылдық жиналыстарында маңызды, бірақ тексерілмеген айыптауларды жариялауға рұқсат берді» және оның «есебі мақсаттарының беделін түсірді, назарды Яномамо халқының трагедиясының нақты себептерінен аударды және антропологтар Яномамо халқының азап-тозағына жауапты деген жалған пікір қалыптастырды» деп мәлімдеді. «Эльдорадодағы қараңғылық» төңірегіндегі даудан кейін Тиерни жұмысын қорғау үшін көпшілік алдында сирек пайда болды. Дрегердің тапсырмасы бойынша жүргізілген тергеу көрсеткендей, Тиернидің антропология немесе журналистика саласында білімі мен тәжірибесі болмаған, Оңтүстік Америкада жалған есіммен саяхаттап, алтын сатып алушыларды алдаған, Яномамо аумағына рұқсатсыз кірген, тропикалық ормандарға улы сынап әкелген, кісі өлтірушілермен кездескен және бір адамның өліміне себеп болуы мүмкін. Тиерни Венесуэлалық антрополог Леда Мартинс жазған Шагнонға қарсы айыптаулардан тұратын «досьеге» сүйенетінін мәлімдеді, бірақ Мартинс Дрегерге ол оны жазбағанын, тек португал тіліне аударғанын айтты. Дрегер жинаған мәліметтерге сәйкес, «досьенің» авторы Тиерни болған.

In 2000, Tierney published Darkness in El Dorado, which accused geneticist James Neel and anthropologist Napoleon Chagnon of exacerbating a measles epidemic among the Yanomamo people, among other damning allegations. This work initially received good reviews and was nominated for a National Book Award. Many of Tierney's accusations against Chagnon were accepted as fact in a New York Times book review by science journalist John Horgan; the resulting political controversy resulted in Chagnon's early retirement. Anthropologist John Tooby of Slate thought the book was internally inconsistent and suggested that it should have been identified as fiction. Several inquiries related to Tierney's allegations against the researchers were conducted by the American Anthropological Association (AAA) and outside evaluators. Tierney's book was condemned by a number of academic researchers and professional associations, including the National Academy of Sciences, and the American Society of Human Genetics. They concluded that Tierney had fraudulently presented his allegations. Tierney's charges against Neel and Chagnon were initially investigated by the Peacock Commission, later known as the El Dorado Task Force, formed by the AAA. It supported Tierney and questioned the conduct of Neel and Chagnon; its findings were accepted by the AAA board in May 2002. In 2004 Thomas A. Gregor and Daniel R. Gross published their investigation of the AAA's reviews. In 2005 they called for the membership of the AAA to rescind the organization's support of the book. This resolution passed, 846 to 338. A detailed investigation of Tierney's charges by a panel set up by the University of Michigan found the most serious charges to have no foundation and others to have been exaggerated. The provost's office of the university refuted almost all of Tierney's claims in November 2000. Sponsel and Turner, the two scientists who originally touted the book's claims, admitted that their charge against Neel "remains an inference in the present state of our knowledge: there is no 'smoking gun' in the form of a written text or recorded speech by Neel." The AAA rescinded its support of the book and acknowledged fraudulent, improper and unethical conduct by Tierney. The association admitted that "in the course of its investigation, in its publications, in the venues of its national meetings and its web site, [the AAA] condoned a culture of accusation and allowed serious but unevaluated charges to be posted on its website and expressed in its newsletter and annual meetings" and that its "report has damaged the reputations of its targets, distracted public attention from the real sources of the Yanomamo tragedy and misleadingly suggested that anthropologists are responsible for Yanomamo suffering". Following the controversy over Darkness in El Dorado, Tierney adopted a low profile, rarely appearing in public to defend his work. According to an investigation done at Dreger's behest, Tierney had no training or employment in anthropology or journalism, but had traveled through South America under a false identity, cheated gold buyers, entered Yanomamo territory without legal permission, carried poisonous mercury into the rainforest, met with murderers, and may have gotten a man killed. Tierney claimed to rely on a "dossier" of accusations made against Chagnon written by Leda Martins, a Venezuelan anthropologist, but Martins told Dreger that she did not write the dossier; she simply translated it into Portuguese. According to evidence Dreger compiled, the dossier was written by Tierney himself.