Кіріспе

Австриялық-британдық психоаналитик (1895–1982)

Анна Фрейд CBE (3 желтоқсан 1895 – 9 қазан 1982) – австриялық-иудей тегі бар британдық психоаналитик. Ол Вена қаласында Зигмунд Фрейд пен Марта Бернейстің алтыншы және ең кіші баласы ретінде дүниеге келді. Ол әкесінің жолын жалғап, психоанализ саласына зор үлес қосты. Гермин Хьюг-Хеллмут және Мелани Клейнмен бірге, ол психоаналитикалық бала психологиясын қалыптастырушылардың бірі саналады. Әкесімен салыстырғанда, оның еңбектері эгоның маңыздылығын және оның қалыпты "даму бағыттарын" баса көрсетті, сондай-ақ түрлі талдау және байқау контексттеріндегі бірлескен жұмыстың ерекше маңыздылығын атап өтті. 1938 жылы Фрейдтер отбасы Австрияда нацистік режимнің орнауына байланысты Венадан кетуге мәжбүр болғаннан кейін, ол Лондонда психоаналитикалық тәжірибесін және бала психоанализі саласындағы жаңалықтарды қайта бастады. 1952 жылы ол Хэмпстед балалар терапиясы курсы мен клиникасын (қазіргі Анна Фрейд балалар мен отбасылар ұлттық орталығы) терапия, оқыту және зерттеу жұмыстарының орталығы ретінде құрды.

Вена жылдары

Анна Фрейд 1895 жылдың 3 желтоқсанында Австрия-Венгрияның Вена қаласында дүниеге келді. Ол Зигмунд Фрейд пен Марта Бернейстің кіші қызы болды. Ол "жайлы буржуазиялық ортада" өсті. Анна Фрейдтің балалық шағы салыстырмалы түрде бақытсыз болған сияқты, ол "анасымен тығыз немесе қуанышты қарым-қатынас құра алмады, оның орнына оларды католик мейірбикесі Жозефина тәрбиеледі". Ол әсіресе үлкен әпкесі Софиямен тіл табысуда қиындықтарға тап болды; "екі жас Фрейд аймақтарды, "сұлулықты" және "ақылдылықты" бөлісудің әдеттегі әпкелік жолын жасады, ал әкесі бірде оның "Софияға деген ескі қызғанышы" туралы айтқан". Екі әпкенің арасындағы бұл бәсекелестіктен басқа, Анна "өзін мазалаған түрлі ақылға сыймас ойлар мен сезімдері туралы әкесіне ашық хаттар жазған" алаңдаушы жасөспірімге айналды. Янг Брюэллдің сөзіне қарағанда, Аннаның хабарламалары тұрақты, эмоционалдық себептермен туындаған танымдық бұзылуды және, мүмкін, жеңіл тамақтандыру бұзылысын көрсетеді. Ол "жақсы демалыс, пайдалы серуендер және тым жіңішке денесін толықтыру үшін бірнеше артық килограмм" үшін бірнеше рет денсаулық сақтау орталықтарына жіберілді. Анна мен әкесінің арасындағы жақын қарым-қатынас отбасының қалған бөлігінен ерекшеленді. Ол жамандыққа бейім, көңілді бала болды. Фрейд 1899 жылы досы Вильгельм Флисске: "Анна жамандық арқылы тікелей әдемі болды" деп жазды. Жасөспірім шағында ол әкесінің жұмысына қызығушылық танытып, Фрейдтің үйінде өткізілетін жаңадан құрылған Вена психоаналитикалық қоғамының отырыстарына қатысуға рұқсат алды. Венадағы қыздар гимназиясында оқыған Анна көптеген пәндерде жақсы үлгерді. Фрейдтің үйіне шетелдік қонақтардың көптеп келуі Аннаны әкесіне еліктеп, әртүрлі тілдерді меңгеруге шабысданды, ол тез арада ағылшын және француз тілдерін меңгерді және итальян тілінің негізгі білімдерін алды. Гимназиядағы жағымды тәжірибесі оның бастапқыда ұстаздық мамандығын таңдауына себеп болды. 1912 жылы гимназияны бітіргеннен кейін ол қыс айларында Италияға ұзақ демалысқа кетті. Бұл оған бір кезде өзін-өзі күмәндеуге, уайымға және болашағына қатысты белгісіздікке толы кезең болды. Ол осы алаңдаушылықтарын әкесімен хаттар арқылы бөлісті, сонымен қатар оның жазған еңбектерін оқыды. Ол жауап ретінде оған сенімділік берді және 1913 жылдың көктемінде Верона, Венеция және Триестке саяхатқа қатысты. 1914 жылдың күзінде әкесінің әріптесі Эрнест Джонспен бірге Ұлыбританияға барған кезде Фрейдтің романтикалық қызығушылығы туралы білгенде алаңдады. Ол Джонсқа 1914 жылдың 22 шілдесінде жазған хатында: "оны әйел ретінде қарауды қаламайды, өйткені ол әлі жыныстық құштарлықтан алыс және еркектерден бас тартады. Біз екеуміз оның екі-үш жылға толғанша некеге тұруды немесе оған жақындасуды ойламауы керек екеніне келістік" деп кеңес берді.

Мұғалім

1914 жылы ол мұғалімдік емтиханды тапсырып, бұрынғы мектебі – Коттедж лицейінде ұстаздық шәкірт ретінде жұмыс істей бастады. 1915 жылдан 1917 жылға дейін ол үшінші, төртінші және бесінші сыныптарда тәлімгерлік жасады. 1917–18 оқу жылында ол екінші сынып жетекшісі (Klassenlehrerin) қызметін алғаш рет атқарды. 1915–1918 оқу жылдарындағы еңбегі үшін ол басшысы Салка Голдманнан жоғары баға алды, ол оның "барлық міндеттеріне зор құлшыныс" танытқанын жазды, бірақ оны ең бастысы "ұқыпты дайындығы" және "оқытуға қабілеті" үшін жоғары бағалады. Оның жұмысы соншалықты табысты болды ki, 1918 жылдың күзінен бастап төрт жылдық келісімшарт бойынша жұмыс істеуге шақырылды. 1918 жылы туберкулезге шалдыққаннан кейін және одан кейін бірнеше рет ауырғаннан соң, ол 1920 жылы мұғалімдік қызметінен кетті.

Психоанализ

Әкесінің ынталандыруымен және көмегімен ол психоаналитикалық әдебиетті зерттеуді жалғастырды және 1915 жылдың жазында Вена психоаналитикалық қоғамы үшін алғашқы аударма жұмысын жасады, Джеймс Джексон Путнамның еңбектерін (неміс тіліне) және Гермин Хьюг Хеллмуттың еңбектерін (ағылшын тіліне) аударды. 1916 және 1917 жылдары ол Вена университетінде әкесі оқыған психоанализ лекцияларына қатысты. 1918 жылға қарай ол психоанализ бойынша білім алу үшін әкесінің қолдауын алды және сол жылдың қазан айында оның жетекшілігімен талдауға түсті. 1918-1921 және 1924-1929 жылдар аралығындағы талдау сеанстары кезінде, Фрейдке 1923 жылы жақ сүйегінің қатерлі ісігі диагнозы қойылғаннан кейін олардың әке-қызының байланысы одан да нығайды, оған көптеген операциялар және Аннаның ұзақ мерзімді күтімі қажет болды. Ол сонымен қатар оның хатшысы және өкілі ретінде жұмыс істеді, әсіресе 1922 жылдан кейін Фрейдке қатыса алмаған Халықаралық психоаналитикалық қауымдастықтың екі жылдық конгресстерінде.

Лу Андреас-Саломе

Психоаналитикалық тәжірибесінің бастапқы кезеңінде Анна әкесінің досы және әріптесі Лу Андреас Саломеде маңызды дос және ұстаз тапты. 1921 жылы Фрейдтермен Венаға келгеннен кейін, олар кеңес алу және пікір алмасу сериясын бастады, ол Венада да, Аннаның Германиядағы Саломе үйіне жасаған сапарларында да жалғасты. Осы қарым-қатынастың нәтижесінде Анна теориялық тұрғыдан да, тәжірибелік тұрғыдан да өзіне сенімді болды.

Психоанализдің алғашқы жұмыстары

1922 жылы Анна Фрейд «Фантазиялар мен армандарды жеңу» атты баяндамасын Вена психоаналитикалық қоғамына ұсынды және қоғам мүшесі болды. Рут Менахемнің сөзінше, жағдайда келтірілген 15 жастағы қыздың өзіндік жағдайы, өйткені сол кезде оның әлі пациенттері болмаған. 1923 жылы ол балалармен жеке психоаналитикалық практикасын бастады, ал 1925 жылы Вена психоаналитикалық оқу институтында бала талдау техникасы бойынша сабақтар берді. Ол өзінің алғашқы кітабында, 1927 жылы жарық көрген «Бала талдауына кіріспе» деп атады. Анна Фрейдтің алғашқы талдаған балаларының арасында Дороти Берлингхемнің балалары да болды. 1925 жылы Берлингхем, Tiffany сәнді зергерлік бұйымдарының мұрагері, төрт баласымен Нью-Йорктан Венаға келді және алдымен Теодор Рейкпен, содан кейін бала талдауы бойынша оқыну үшін Фрейдпен талдаудан өтті. Анна мен Дороти жақын арада «лесбияндық қатынасқа ұқсас» қарым-қатынасқа түсті, бірақ Анна «сексуалдық қатынас болғандығын нақты жоққа шығарды». 1929 жылы Берлингхемдер Фрейдтермен бір үйге көшіп келгеннен кейін ол, іс жүзінде, балалардың асырап алушы ата-анасына айналды. 1930 жылы Анна мен Дороти бірге шағын үй сатып алды. 1927 жылы Анна Фрейд пен Берлингхем Венаның Хиецинг ауданында асыраушы отбасын басқаратын, отбасылық дос Ева Розенфельдпен бірлесіп жаңа мектеп ашты. Розенфельд үйінің ауласындағы жерді ұсынды, ал Берлингхем ғимаратты салуға және жабдықтауға қаржы бөлді. Мақсаты психоаналитикалық білім беру болды және Анна оқытуға үлес қосты. Оқушылардың көпшілігі талдаудан өтушілердің балалары немесе талдаушылардың өзі болды. Питер Блос пен Эрик Эриксон психоаналитикалық мансабының басында Хиецинг мектебінің құрамына қосылды, Эриксон Аннамен бірге оқыту талдауынан өтті. Мектеп 1932 жылы жабылды. Аннаның алғашқы клиникалық жағдайы оның жүрегі туысы Эрнст болды, ол Софи мен Макс Халберштадттың екі ұлының үлкені еді. Аннаның үлкен әпкесі Софи 1920 жылы Гамбургтегі үйінде тұмаудан қайтыс болды. Екі жасар Хайнц (Хайнель деп аталды) Аннаның үлкен әпкесі Матильда мен оның күйеуі Роберт Холичер асырап алды. Анна сегіз жасар Эрнстке қамқорлық жасауға бел буды, сондай-ақ оны асырап алуды қарастырды. Оның әкесі әйелінің денсаулығына алаңдап, оны бұған көндірді. Анна Эрнстпен талдау жұмыстарын жүргізу үшін Гамбургке жиі сапарлар жасады, ол әкесінің туыстарының қамқорлығында болды. Ол сонымен қатар Эрнсттің қажеттіліктеріне сай келетін мектепке ауысуын ұйымдастырды, қайын інісінің отбасына демалыс берді және оның жазғы демалысында Фрейд-Берлингхем отбасымен бірге болуын ұйымдастырды. Ақырында, 1928 жылы Анна тиісті тараптарды Венаға тұрақты көшу Эрнст үшін ең жақсысы екеніне көндірді, өйткені ол онымен тұрақты түрде талдауды жалғастыра алады. Эрнст Ева Розенфельдтің асырауына түсті, Хиецинг мектебіне қатысты және Фрейд-Берлингхем отбасының мүшесі болды. 1930 жылы ол Берггассе 19-да бір жыл тұрды, онда Фрейдтер мен Берлингхемдердің пәтерлері болды, олар Берлингхемдермен бірге тұрды. 1937 жылы Фрейд пен Берлингхем екі жасқа дейінгі балаларға арналған балабақша ашумен жаңа жобаны бастады. Мақсаты кедей отбасылардан шыққан балалардың әлеуметтік қажеттіліктерін қанағаттандыру және ерте балалық шақ дамуына психоаналитикалық зерттеулерді дамыту болды. Қаржыландыруды Эдит Джексон, Аннаның әкесінің бай американдық талдаушысы және Вена институтында бала талдауы бойынша оқыған қамтамасыз етті. Джексон балабақшасы қысқа ғұмыр сүрді, бірақ Аншлюс жақындаған кезде жүйелі жазбалар мен есеп беру Аннаның балабақшадағы балалармен болашақ жұмысы үшін маңызды үлгілер берді. 1925 жылдан 1934 жылға дейін Анна Халықаралық психоаналитикалық қауымдастықтың хатшысы болды, сонымен бірге ол бала талдау практикасын жалғастырды және тақырып бойынша семинарлар мен конференцияларға үлес қосты. 1935 жылы ол Вена психоаналитикалық оқу институтының директоры болды, ал келесі жылы «эго депрессияны, ренішті және алаңдаушылықты қалай және қандай жолмен жеңеді» деген тақырыптағы ықпалды зерттеуін жариялады. Ол эго психологиясының негізін қалаушы еңбекке айналды және Фрейдтің теориялық ойшыл ретінде беделін нығайтты.

Лондон жылдары

1938 жылы Аншлюс кезінде нацистік Германия Австрияны басып алғаннан кейін, Анна Халықаралық психоаналитикалық қауымдастықтың қызметі туралы жауап алу үшін Венадағы Гестапо штаб-пәтеріне жеткізілді. Әкесі білмейтін, ол және оның ағасы Мартин отбасылық дәрігер Макс Шурдан Верoналды жеткілікті мөлшерде алған еді, егер азаптау немесе тұтқынға алынса, өзін-өзі өлтіру үшін. Алайда, ол тергеудің ауыр сынағынан аман қалды және отбасының үйіне оралды. Әкесі Венадан кетудің шұғыл қажеттілігін көндірілгеннен кейін, ол отбасының күрделі иммиграциялық процесін ұйымдастыруға кірісті, Халықаралық психоаналитикалық қауымдастықтың президенті Эрнест Джонспен байланыста болды, ол отбасының Лондонға, Хэмпстедтегі 20 Maresfield Gardens мекенжайына көшіп баруына мүмкіндік берген иммиграциялық рұқсаттарды рәсімдеді. 1941 жылы Фрейд пен Берлингэм соғыс салдарынан қиын жағдайға түскен балалар үшін Хэмпстед соғыс балабақшасын құруда бірлесіп жұмыс істеді. Хэмпстедте, Солтүстік Лондон мен Эссексте білім беру және тұрғын үймен қамтамасыз ететін үй-жайлар сатып алынды, аналардың мүмкіндігінше жиі келуіне ынталандырылды. Көптеген қызметкерлер қуғынға ұшыраған австро-германдық диаспорасынан таңдалды. Психоанализ теориясы мен практикасы бойынша дәрістер мен семинарлар қызметкерлерді оқытудың тұрақты бөлігі болды. Фрейд пен Берлингэм балабақшаның жұмысына негізделген балалардың дамуы туралы байқау зерттеулер сериясын жариялады, стрестің балаларға тигізетін әсеріне және ата-аналарының болмауы жағдайында теңдестер арасында алмастырушы сүйіспеншілік табу қабілетіне назар аударды. Соғыстан кейін, концлагерьлерден аман қалған балалар тобы үшін осы балабақша сияқты жұмыс істейтін "Булдог Банкс" үйі құрылды. Соғыс кезінде балалармен жұмыс істеуді дамыту және жетілдіру негізінде Фрейд пен Берлингэм 1952 жылы емдік, оқыту және ғылыми-зерттеу жұмысының орталығы ретінде Хэмпстед балалар терапиясы курсы мен клиникасын (қазіргі Анна Фрейд балалар мен отбасылар ұлттық орталығы) құрды. Соғыс жылдарында Анна Фрейд пен Мелани Клейн және олардың Британдық психоаналитикалық қоғамындағы (БПҚ) ізбасарлары арасындағы қақтығыс күшейді. 1920 жылдарға дейін созылған келіспеушіліктер супер-эгоның пайда болуы теориясы және Эдипке дейінгі балаға қатысты клиникалық көзқарасқа байланысты болды; Клейн ересектердегі талдаулардағы еркін қауымдастыруға тең ойынды қорғады. Анна Фрейд мұндай теңдікке қарсы шығып, балаға Эдип кезеңіне жеткенге дейін эго дамуының тиісті деңгейіне жеткенше тәрбиелік араласуды ұсынды. Клейн мұны баламен талдау жұмысына кедергі келтіретін құпия келісім деп санады. БПҚ-дағы соңғы бөлінуді болдырмау үшін оның президенті Эрнест Джонс қақтығысты азайту мақсатында бірқатар "ерекше мәселелер жөніндегі кеңестерге" төрағалық етті, және олар соғыс жылдарында да жалғасты. Бұл кездесулер, кейін "Талқылаулар" деп аталды, 1942 жылдан бастап тұрақты негізде өткізіле бастады. 1944 жылы ақырындап келісімге қол жеткізілді, онда қатарласты оқыту курстары құрылды, бұл Фрейд пен Клейннің ізбасарларының, сондай-ақ орталық немесе тәуелсіз топ сарапшыларының қатысуын қамтамасыз етті. БҚ-ның барлық негізгі саясатты әзірлеу комитеттерінде үш топтың өкілдері болуы керек екені де келісілді. 1950 жылдардан бастап өмірінің соңына дейін Фрейд АҚШ-қа лекция оқуға, оқытуға және достарына баруға жиі сапар шекті. 1970 жылдары ол эмоционалды жағынан кемсітілген және әлеуметтік жағынан қиын жағдайдағы балалардың проблемаларымен айналысты және дамудағы ауытқулар мен кідірулерді зерттеді. Йель заң мектебінде ол қылмыс және отбасы туралы семинарлар өткізді: бұл Джозеф Голдштейн және Альберт Дж. Солнитпен балалардың қажеттіліктері мен заң туралы трансатлантикалық ынтымақтастыққа әкелді, нәтижесінде үш томдық "Баланың ең жақсы мүддесінен тыс" (1973), "Баланың ең жақсы мүддесінен бұрын" (1979) және "Баланың ең жақсы мүддесінде" (1986) еңбектері жарық көрді. Фрейд сапарларында Хэмпстед клиникасының кеңейтілген жұмысына қаражат жинауға және Ұлттық психикалық денсаулық институтынан қаржы алуға да мүмкіндік алды. Клиника сонымен қатар Мэрилин Монроның мүлігінен едәуір мұрагер болды, ол Нью-Йорктегі сарапшысы Мариан Криске ақша қалдырып, оны өзінің таңдаған қайырымдылық ұйымы арқылы психологиялық клиникалық және ғылыми-зерттеу жұмыстарын қолдауға нұсқау берді. 1970 жылдар Фрейд үшін эмоционалдық стресс кезеңі болды, өйткені ол отбасы мүшелері мен жақын әріптестерінің қатысуымен бірқатар қайғы-қасіретке ұшырады. Оның сүйікті інісі Эрнст 1970 жылдың сәуір айында Америкада болған кезде қайтыс болды. Келесі айларда ол екі американдық туысы, Генри Фрейд және Рози Вальдингер, сондай-ақ әріптестері Хайнц Хартманн мен Макс Шурды жоғалтты. Оның серігі Дороти Берлингэмнің үлкен ұлы мен қызының қайтысынан кейін де қайғыға батты, олар екеуі де Венада бала кезінде және Лондонда ересек кезінде оның ұзақ талдауынан өтті. Роберт Берлингэм 1970 жылдың ақпанында ұзақ депрессиядан кейін жүрек ауруынан қайтыс болды. 1974 жылы Берлингэмнің қызы Мэбби Аннамен талдау үшін Нью-Йорктан Лондондағы отбасылық үйіне келді, Анна оған Нью-Йорктегі сарапшысымен талдауды жалғастыруға кеңес бергеніне қарамастан. Отбасылық үйде ұйықтар дәрісінен артық доза алғаннан кейін үш күннен кейін ауруханада қайтыс болды. Фрейд 1946 жылдың 22 шілдесінде британдық азаматтыққа қабылданды. 1959 жылы ол Америка өнер және ғылым академиясының шетелдік құрметті мүшесі болып сайланды, ал 1973 жылы Халықаралық психоаналитикалық қауымдастықтың құрметті президенті аталды. 1967 жылы ол CBE орденімен марапатталды. Фрейд 1982 жылдың 9 қазанында Лондонда қайтыс болды. Ол Голдерс Грин крематориында өртеліп, әкесі мен анасының ежегі грек зираттық құмырасының жанындағы "Фрейд бұрышына" қойылды. Өмірлік серігі Дороти Берлингэм және Фрейд отбасының бірнеше мүшелері де сонда жатыр. 1986 жылы оның лондондық үйі, қырық жыл бойы, оның өсиеті бойынша Фрейд мұражайына айналдырылды, ол оның әкесінің естелігіне арналған. 2002 жылы Фрейдтің 1938 жылдан 1982 жылға дейін болған үйі, 20 Maresfield Gardens, Хэмпстедтегі Англия мұрасымен көк тақтамен құрметтелді.

Жыныстық қатынас

Лу Андреас Саломемен және әсіресе Дороти Берлингхаммен, олармен өмір бойына серіктестік құрған, тығыз достық байланыстарының аясында Анна Фрейдтің сексуалды бағыты туралы сұрақтар туындады, ешқандай дәлелдердің болмауына және оның сексуалдық қарым-қатынастарға қатысты жоқ деуіне қарамастан. Психоанализ тарихшысы Элизабет Рудинеско оның гомоэротикалық сексуалдылығын жасыруы, оның клиникалық жұмысында гомосексуализмді ауру ретінде қарауына, сондай-ақ Халықаралық психоаналитикалық қауымдастықтың психоаналитиктерді даярлауға үміткер гомосексуалдарды қабылдамау саясатын белсенді түрде қолдауына әсер еткенін айтады.

Таңдалған шығармалар

Фрейд, Анна (1966–1980). Анна Фрейдтің жазбалары: 8 том. Нью-Йорк: Индиана Пенсильвания университеті (Бұл томдар Фрейдтің көптеген еңбектерін қамтиды.) 1-том. Психоанализге кіріспе: Балаларды талдаушылар мен мұғалімдерге арналған лекциялар (1922–1935)
2-том. Эго және қорғаныс механизмдері (1936); (Түзетулі басылым: 1966 (АҚШ), 1968 (Ұлыбритания))
3-том. Отбасысы жоқ нәрестелер: Хэмпстед балабақшалары туралы есептер
4-том. Бала талдауына көрсеткіштер және басқа да еңбектер (1945–1956)
5-том. Хэмпстед балалар терапиясы клиникасындағы зерттеулер және басқа да еңбектер (1956–1965)
6-том. Балалық шақтағы қалыптылық және патология: Дамуды бағалау (1965)
7-том. Психоаналитикалық оқыту, диагностика және терапия техникасының мәселелері (1966–1970)
8-том. Нормалды дамудың психоаналитикалық психологиясы
Фрейд Софи Даннмен бірлесіп: "Топтық тәрбиедегі тәжірибе", "Баланың психоаналитикалық зерттеуі", VI, 1951.