Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Йохан Хельмих Роман (26 қазан 1694 – 20 қараша 1758) – швед барокко композиторы. Ол «швед музыкасының әкесі» немесе «шведтік Гендель» деп аталды. Швецияның бостандық дәуірінің алғашқы он жылдықтарында Швеция Корольдік оркестріне жетекшілік етті.
Swedish Baroque composer
Johan Helmich Roman (26 October 1694 – 20 November 1758) was a Swedish Baroque composer. He has been called "the father of Swedish music" or "the Swedish Handel." He was the leader of the Swedish Royal Orchestra during the first decades of Sweden's Age of Liberty.
Өмір
Роман Стокгольмде швед корольдік шіркеуінің мүшесі Йохан Романның отбасында дүниеге келді. "Роман" тегі Финляндиядағы Раума жер атынан шыққан болуы мүмкін, себебі Йоханның ата-бабалары Финляндияда тұрған. Композитор өзінің фин ұлтынан тарағанын айтқан ("härstammar af then finska nationen"). Бала алғашқы музыка сабақтарын әкесінен алған болуы керек. 1711 жылы ол корольдік шіркеуге скрипкашы және обоист ретінде қосылды. 1715 жыл шамасында патша Романға шетелде оқуға рұқсат берді, және жас композитор алты жылдай Лондон қаласында болды. Ол Иоганн Кристоф Пепуштан сабақ алған, Франческо Джеминиани, Джованни Бонончинимен танысқан, және ең бастысы, Джордж Фридерик Гендельмен кездесіп, оның музыкасы Романға терең әсер еткен. Роман 1721 жылы Швецияға оралды. Көп ұзамай ол корольдік шіркеудің жетекшісінің орынбасары болып тағайындалды, ал алты жылдан кейін Швед Корольдік оркестрінің бас дирижері болды. Романның 1720 жылдардағы өмірі ұйымдастырушылық жұмыстарға толы болды, бұл шіркеудегі деңгейді жақсартуға және 1731 жылы Швецияда алғашқы қоғамдық концерттердің өтуіне әкелді. Романның өмірінде жарық көрген жалғыз шығармасы – флейта, виолон және клавесинге арналған 12 соната жинағы 1727 жылы жарияланды. 1730 жылы Роман үйленді, бірақ әйелі төрт жылдан кейін қайтыс болды. 1734 жылы композитор Швециядан Австрия, Англия, Франция, Германия және Италия сияқты бірнеше еуропалық елдерге сапар шекті. 1737 жылы ол Стокгольмге оралып, корольдік шіркеуде орындау үшін әртүрлі композиторлардың көптеген музыкалық шығармаларын әкелді. 1738 жылы Роман қайтадан үйленді. 1740 жылы ол жаңадан құрылған Корольдік ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. Романның сәтті мансабы 1740 жылдардың басында өзгерді. Композитордың ең үлкен демеушісі, Швеция патшайымы Ульрика Элеонора 1741 жылдың соңында қайтыс болды. 1742 жылы Романның денсаулығы нашарлап, қызметіне үлкен кедергі келтірді. 1744 жылы Роман өзінің ең үздік шығармаларының бірін – Drottningholmsmusique: Швеция мұрагер ханзадасы Адольф Фредерик пен Пруссияның Луиза Ульрикасының үйлену тойына арналған ірі оркестрлік сюита жазды. Алайда, Романның мансабының нашарлауына Адольф Фредерик пен Луиза Ульриканың ықпалы тиді. Жаңа ханшайымның музыкалық талғамы өзгеше болды, ал күйеуі өте күшті бәсекелес шіркеу құрды. 1744 жылы Романның екінші әйелі Мария Элизабет Баумгардт қайтыс болып, композитор бес баламен қалды. 1745 жылы Роман бұрынғы жылдары күшейген саңыраулығына байланысты корольдік шіркеудің жетекшісі лауазымынан зейнеткерлікке шықты. Ол Швецияның оңтүстік-шығысындағы Кальмар қаласына жақын, Риссби еншісіндегі Лилла Харальдсмела иелігінде қоныстанды. 1751-52 жылдары Адольф Фредериктің таққа отыруымен байланысты жерлеу және таққа отырғызу музыкасын басқару үшін Стокгольмге жасаған бір сапарынан басқа, Романның соңғы жылдары еуропалық теориялық трактаттарды швед тіліне аударуға және қасиетті мәтіндерді швед тіліне бейімдеуге арналды. Ол 1758 жылы Харальдсмелада қайтыс болды. Оның еңбегі ешқашан ұмытылмады, себебі ол қайтыс болғаннан кейін тоғыз жыл өткен соң Корольдік ғылым академиясы Романның жетістіктерін баяндаған еске алу рәсімін өткізді. Романның шығармаларының көшірмелері 1810 жылға дейінгі қолжазбаларда кездеседі.
Roman was born in Stockholm into the family of Johan Roman, a member of the Swedish royal chapel. The family name "Roman" may be derived from the Finnish place name Rauma, since Johan's ancestors lived in Finland. The composer himself described of being descended from the Finnish nation ('härstammar af then finska nationen'). The boy probably received his first music lessons from his father. He joined the royal chapel in 1711 as violinist and oboist. Around 1715 the King granted Roman permission to study abroad, and the young composer spent some six years in London. He almost certainly studied under Johann Christoph Pepusch, met Francesco Geminiani, Giovanni Bononcini, and, most importantly, George Frideric Handel, whose music made a lasting impression on Roman. Roman returned to Sweden in 1721. He was soon appointed deputy master of the royal chapel, and six years later he became Chief Master of the Swedish Royal Orchestra. Roman's life during the 1720s was full of organisational activity which led to much improved standards at the chapel, and, in 1731, the first public concerts in Sweden. Roman's only work published during his lifetime, a collection of 12 sonatas for flute, violone and harpsichord, appeared in 1727. In 1730 Roman married, but his wife died just four years later. In 1734 the composer left Sweden to visit several European countries—Austria, England, France, Germany, and Italy. He returned to Stockholm in 1737, bringing back a wealth of music by various composers for the royal chapel to perform. In 1738 Roman married again. In 1740 he was elected a member of the newly established Royal Academy of Sciences. Roman's successful career took a turn for the worse in early 1740s. The composer's greatest patron, Queen Ulrika Eleonora of Sweden, died in late 1741. In 1742 Roman's activity was greatly hindered by health problems. In 1744 Roman composed one of his finest works, Drottningholmsmusique: a large orchestral suite for the wedding of the Crown Prince Adolf Frederick of Sweden and Louisa Ulrika of Prussia. Ironically, it was due to Adolf Frederick's and Louisa Ulrika's efforts that Roman's career suffered. The new crown princess had different tastes in music, and her husband set up a very strong competing chapel. Finally, Roman's second wife Maria Elisabeth Baumgardt died in 1744, leaving the composer with five children. In 1745 Roman retired from his post as leader of the royal chapel due to deafness, which had progressed rapidly during the previous years. He settled in the parish of Ryssby, on the estate Lilla Haraldsmåla, near the city of Kalmar in south east Sweden. Apart from a single visit to Stockholm in 1751–52 to direct the funeral and coronation music on the accession of Adolph Frederik, Roman's last years were dedicated to translating European theoretical treatises into Swedish, and adaptation of sacred texts into Swedish language. He died at Haraldsmåla in 1758. His work has never been forgotten, for already nine years after his death the Royal Academy of Sciences held a commemorative ceremony, where Roman's achievements were documented; copies of Roman's works are found in manuscripts from as late as 1810.
Музыка
Романның ең танымал шығармаларының бірі – "Дроттинггольм музыкасы" немесе "Патшалық үйлену тойына арналған музыка". Ол бір минуттан алты минутқа дейінгі ұзақтықтағы 24 қысқа пьесадан тұрады. Роман бұл музыканы 1744 жылғы тамызда Швецияның тәж мұрагері Адольф Фридрих пен оның жарты Лауиза Ульрика фон Пруссияның үйлену тойы үшін жазған. Олардың үйлену тойы Дроттинггольм сарайында (содан бері қазіргі атауы) өтті. Той төрт күнге созылды. "Дроттинггольм музыкасының" пьесалары оқиғаға лайықты таңдалып, реттелген. Роман тағы сегіз пьесаны қосымша сақтап қалған. Бұл пьесалар D мажордағы сюита ретінде белгілі, кейде "Кішкентай Дроттинггольм музыкасы" немесе "Қысқа Дроттинггольм музыкасы" деп те аталады. Екеуі де – швед дирижері және музыканты sv. есімді тұлғаның ойлап тапқан заманауи терминдері. Романның басқа шығармаларына "Sjukmans Musiquen" сюитасы және итальяндық үлгідегі "Piante amiche" кантатасы жатады. Қолжазбаларда бір мәсса, мотеттер, 80-нен астам псалм, 21 симфония, 6 увертюра, 20-дан астам скрипкалық соната, 12 клавесиндық соната және басқа да көптеген шығармалар сақталған.
One of Roman's best known compositions is the "Drottningholm Music", or "Music for a Royal Wedding". It consists of a collection of 24 short pieces ranging in length from about one to six minutes. Roman wrote this music for the wedding in August 1744 of the Crown Prince Adolf Frederick of Sweden and his bride Louisa Ulrika of Prussia. Their wedding took place at the palace of Drottningholm (hence the modern title). The festivities lasted four days. The pieces of the "Drottningholm Music" were apparently selected and arranged as befitted the occasion. Roman also kept eight pieces in reserve. These pieces are known as the Suite in D major, sometimes referred to as the Little Drottningholm Music, or Shorter Drottningholm Music. Both are modern terms invented by Swedish conductor and musician sv. Other pieces written by Roman include the suite of "Sjukmans Musiquen" and the Italian inspired cantata Piante amiche. In manuscript there remains a Mass, motets, more than 80 psalms, 21 symphonies, 6 overtures, more than 20 violin sonatas, twelve harpsichord sonatas, and various other works.