Кіріспе
Лайзекиль – Швециядағы Västra Götaland округінде орналасқан қала және Лайзекиль муниципалитетінің орталығы. 2018 жылы оның халқы шамамен 7600 адамды құрады. Алғашқы қоныс Штангенес түбегінің солтүстік жағында, Корнефьорд фиордының шығанағында, табиғи және қорғалған порты бар жерде пайда болды. Бұл аймақ қазір Солтүстік порт (Norra Hamnen) деп аталады. Ауданға тұрақты маяктар салынғанға дейін, жергілікті тұрғындар кемелерді құрлыққа отырғызу үшін жалған оттарды жағып, оларды жаңылыстыратын. Содан кейін кемелердің қираған қалдықтарын тонау және өз кемелерін қорғаған теңізшілерді өлтіру жағалау бойында кең таралған. 1750 жылдан кейін сельдь балық аулау өнімділігінің ең жоғары деңгейіне жеткен кезде, Лайзекильде балық өнеркәсібі гүлденді. Негізгі экспорттық тауарлар – тұздалған сельдь және сельдьтен май алу үшін қайнатылған кит майы болды. Теңіз саяхаттары дәуірінде Лайзекиль балық аулау, кеме қатынасы және тасымалдау орталығына айналды. 19 ғасырдың ортасында балық аулау ауылында бірнеше желкенді кемелер болды. 1909 жылы Лайзекильде 18 ірі желкенді кеме және 10 бу кеме тіркелді. Сол жылы порттың тізімінде 6832 кеме тіркелген, оның ішінде 185-і шетелдік кемелер болды. 1859 жылы Карл Курман курорттағы резиденттік дәрігер болып тағайындалды. Ол батыс жағалау климатын зерттеді және Лайзекильді шипажай қаласы үшін ең қолайлы деп тапты. Оның байланыстары арқылы қала Стокгольмнің жоғарғы қоғамдық топтарының сүйікті курорты болды. 1864-1890 жылдары қаланың оңтүстік жағында, қазір Оңтүстік порт (Södra Hamnen) деп аталатын жаңа моншалар, қонақ үйлер және саябақтар салынды. Олардың арасында Dragestil стилінде салынған екі Курман вилласы бар еді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Лайзекиль Бридфорд операциясына қатысқан порттардың бірі болды. Осы операция барысында "Блокаданы бұзушылар" деп аталған жылдам кемелер неміс Скагеррак миналық блокадасын бұзып, Англияның Кингстон-апон-Халл қаласына шарлы подшипниктерді жеткізе алды. Кейіннен осы маршрут арқылы Ұлыбританиядан Дания қарсылық қозғалысына жабдықтар мен оқ-дәрілер жеткізілді.
География
Лайзекиль Швецияның батыс жағалауындағы Гулльмарн фиордының аузында, Стангенен түбегінің оңтүстік ұшында орналасқан. Қала үш жағынан теңіз және көптеген аралдар мен кіші аралдармен қоршалған. Ең ірі аралдар – Стора және Лилла Скеппсхолмен, Скалхолмарна, Вальбохолмен, Хумлесакен, Стангхольмен, Слэггё, Гротё және Това.
Табиғат қорықтары
Лайсекилде екі табиғи қорық бар: Stångehuvud және Gullmarn fjord. 1920 жылы Калла Курман Stångehuvud қызыл гранитті жартастарын сақтап қалу мақсатында сатып алды, ал 1982 жылы бұл аумақ табиғи қорық ретінде құрылды. Жартастар Стангенес түбегінің оңтүстік-батыс бөлігін құрайды. 1983 жылы Гулльмарн фьорды Швецияның алғашқы теңіздік қорғау аймағы деп жарияланды.
Экономика
Кішкентай балық аулау ауылынан бастау алған Лысекиль балық шаруашылығы және балық өнімдерін өңдеу орталығына айналды. Үлкен көлемде дельфин майы да өндіріліп, Еуропа елдеріне, сондай-ақ Нью-Йоркке экспортталып, көше шамдарында қолданылды. Лайзекиль икрасы, көбінесе қаймақпен араласқан түтілген икра деп аталады, әдеттегі икрадан балық шабаты, канола майы, қант, пияз, томат соусы және тұз негізгі құрамымен ерекшеленеді; сонымен қатар, оған жиі анис қосылады. Каллес Кавиар – ең танымал бренд. Туризм 1850 жылдары Лысекиль үшін маңызды кіріс көзіне айналды. Қала сәнді моншалау курорты ретінде қалыптасты. Қаладан бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан Швециядағы ең ірі мұнай өңдеу зауыттарының бірі – Преемрафф Лысекиль, аймақтағы негізгі жұмыс берушілердің бірі болып табылады. Лысекиль маңында мұнай өңдеу зауытын салу жоспарлары 1945 жылы швед тұтынушыларына тиесілі мұнай компаниясы Oljekonsumenters Riksförbund (OK) құрылғанда басталды. Мұнай өңдеу зауытын салу бойынша келіссөздер ұзақ және қиын болды, және ол 1975 жылға дейін ашылмады.
2017 жылғы порт жобасының ұсынысы
2017 жылдың қараша айының соңында Пекинге жақын кәсіпкер және Қытай Халық Саяси Кеңес Конференциясының (CPPCC) мүшесі Гао Цзиньде, Гонконг қор биржасында тіркелген Sunbase International (Holdings) Ltd компаниясы басқаратын консорциум атынан, оның төрағасы ретінде, Лысекилде Скандинавиядағы ең ірі портты салуды ұсынды.
Көлік
1910 жылы Лысекиль, Бохус желісінің тармағы болған Лысекиль желісі арқылы Швецияның басқа теміржол желілерімен қосылды. Желідегі күтім-шаруалар 2016 жылға дейін жалғасты, тек жаз айларында бірнеше пойыз қатынады. 2018 жылдың 9 желтоқсанында Смедберг станциясындағы өткізгіш ажыратылғаннан кейін желідегі барлық күтім-шаруалар мен қозғалыс тоқтатылады. Лысекильдегі қоғамдық көлікті Västtrafik компаниясы жүзеге асырады. Желіге сондай-ақ Гулльмарн фиордының екінші жағындағы Лысекиль мен Фискебекскиль арасындағы M/S Carl Wilhelmson (847-бағыт) паромдары да кіреді. Лысекильден фиорд арқылы тағы бір паром қызметін Trafikverket Färjerederiet компаниясының автомобиль паромдары атқарады.
Көрікті жерлер мен оқиғалар
Havets Hus – Лысекильді қоршаған теңізде тіршілік ететін жануарларды көрсететін қоғамдық аквариум. Аквариум шведтік ауыл шаруашылығы ғылымдары университетінің құрамындағы Теңіз зерттеу институтымен ынтымақтасады. Викарвет мұражайы – Бохусландағы бұрынғы күнделікті өмірге арналған экспонаттары бар Еңбек тарихы мұражайы. Лысекильдегі Кафе Лунадағы Шато Луна – Швецияда өзінің шарабын өндіретін сирек жүзімдіктердің бірі. Лысекиль әйелдер жарысы – Лысекильде жыл сайын өткізілетін матч-рейсинг жарысы. Лысекиль Круизингі – жыл сайын маусымның ортасында өткізілетін круиздік шара. Шамамен 1500 ретро автомобильмен, бұл шара Швециядағы ең ірі шаралардың бірі болып табылады және маусым ортасы демалысы кезінде бүкіл қаланы қамтиды.