Кіріспе

Американдық актер (1931–2013)
актер

Томас Роберт Лафлин кіші (10 тамыз 1931 – 12 желтоқсан 2013) – американдық актер, режиссер, сценарист, автор, педагог және қоғамдық белсенді. Лафлин «Билли Джек» фильмдері сериясымен ең көп танылды. Ол 1954 жылдан бастап қайтыс болғанға дейін актриса Делорес Тейлормен үйленген. Тейлор төрт «Билли Джек» фильмінің де продюсері және актрисасы болды. Оның «Билли Джек сотта» фильмін ерекше насихаттау жолы (ұлттық жаңалықтар барысында телеарналарда трейлерлер көрсету және бүкіл ел бойынша бірдей күні көрсету) фильмдерді тарту әдісіне үлкен әсер етті. 1960 жылдардың басында Лафлин Санта-Моникада Монтессори балалар бағын ашу үшін кинокарьерасына үзіліс жасады; ол АҚШ-тағы осындай мектептердің ең ірісіне айналды. Өмірінің соңғы жылдарында ол 1992, 2004 және 2008 жылдары АҚШ Президенті лауазымына кандидат болды. Ол психология және отбасылық зорлық-зомбылықтан кеңес берумен айналысып, Юнг психологиясы туралы бірнеше кітап жазды және қатерлі ісіктердің пайда болу себептері туралы теориялар жасады.

Ерте өмір және мансап (1931-1960 жж.)

Лафлин Висконсин штатының Милуоки қаласында Маргарет пен Томас Лафлиннің ұлы болып дүниеге келді. Ол қаланың бас жаңалықтарына айналған спорттық дауға қатысты, себебі Лафлин қысқа мерзімге басқа мектепке баруға мәжбүр болды, бұл оны бұрынғы мектебінде футбол ойнауға жарамсыз етті. Лафлин Висконсин университетінде оқыды, кейін Маркетт университетіне ауысты; ол Маркетте қорғаушы және жартылай қорғаушы болды. Лафлин "Жұмбақ есімді трамвай" қойылымын көргеннен кейін актер болуды шешті. 1956 жылғы газет сұхбатында ол Маркетт университетінің профессоры Джон Уолштің ынталандыруымен драма бағдарламасына қатысқандығын айтты. Студент кезінде ол актерлер тобын құрып, Артур Миллердің "Барлық ұлдарым" пьесасын қойып, бас рөлде ойнады. Кейін Оңтүстік Дакота университетіне ауысып, радиоактерлік, режиссура және продюсерлік мамандықтарын оқыды. Олар 1954 жылдың 15 қазанында үйленді. 1950 жылдардың соңында ол әртүрлі телесериалдардың бірнеше эпизодында ойнады. 1958 жылы Лафлин мырза Джеймс Миченердің кітабы және Роджерс пен Хаммерштейннің музыкалық туындысы бойынша түсірілген "Оңтүстік Тынық мұхиты" фильмінде шағын, бірақ есте қаларлық рөлде – теңізші пилот, лейтенант Базз Адамс рөлінде ойнады. 1959 жылы ол NBC телеарнасының "Riverboat" батыс сериалдың "The Fight Back" эпизодында жас Том Фаулер рөлін сомдады. Эпизодта Фаулер Миссисипи штатының Виксбург қаласының жанындағы жемқорлыққа толы Хэмптон қаласының басшысы болып табылады. Ол фермерлердің өнімдерін нарыққа жіберуіне кедергі келтіреді. "Энтерпрайз" кемесінде өткен тойдағы жанжал кезінде Фаулер бастаған линчшілер тобы сериалдың жұлдызы Даррен МакГэвин сомдаған капитан Грей Холденді қуалайды. Сондай-ақ, осы эпизодта Джон Ирланд Крис Слейд және Карл Свенсон Ансел Торгин рөлінде ойнады. Сол жылы Лафлин "Уэллс Фаргоның ертегілері" батыс сериалының "Тынық ауыл" атты эпизодында ойнады. Лафлин сонымен қатар 1959 жылы Клифф Робертсон мен Л. К. Джонспен бірге "Коралл теңізінің шайқасы" фильмінде де түсті. 1959 жылы Лафлин "Ғиджет" фильмінде "Сүйкімді жігіт" рөлінде ойнады. Алайда, ол алғашқы жылдары өмір сүруге қажетті ақша табуға қиналды, 1975 жылы People журналына берген сұхбатында: "Біз аптасына 5 доллардан өмір сүріп, спам жедік. Мен шіркеуден Рождестволық карточкаларды ұрлап, үйге жақсы жағдайды айтып хат жазатынмын, бірақ содан кейін маркаларға ақша жетпейтін" деді. Лафлиннің кинодағы алғашқы басты рөлі Роберт Альтманның 1957 жылғы "Бұзықтар" фильмінде болды, онда ол қызына енді көре алмайтынын естігеннен кейін қылмыстық топқа араласып қалған Скотти Уайт рөлін ойнады. Алайда, Лафлин мен Альтманның арасы жақсы болған жоқ, актерлік өнерге қатысты көзқарастары мүлдем өзгеше болды; Альтман кейіннен Лафлинді "көтерімсіз жағымсыз адам" деп сипаттады. Бірақ фильм 1962 жылға дейін жарық көрген жоқ. Фильм UCLA кампусындағы романтикалық драма болды. Лафлин фильмді кампуста алты күнде, 20 000 долларлық бюджетпен түсірді. Лафлин "Жас күнәкар" сценарийін жазып, режиссуралап, басты рөлде ойнады. 1960 жылы түсірілген және 14 күн ішінде Милуокиде түсірілген бұл фильмде мектептегі спортшы жігіт, қарындасымен бірге ұсталғаннан кейін үлкен қиындыққа тап болады. Фильм "Біз бәріміз Мәсіхпіз" атты трилогияның бірінші бөлігі болуы тиіс еді. Ол 1963 жылы "Among the Thorns" деген атпен көрсетілді, ал 1965 жылы қайта шығарылғанда "Жас күнәкар" деп өзгертілді. 1960 жылы Лафлин Техастағы атомдық сәулеленуден зардап шеккен бір жұптың шынайы оқиғасына негізделген "Біздің жердегі у" фильмін түсіруді жоспарлады, бірақ жоба іске аспады.

Голливудтан кетіп бара жатырмын (19611966)

1959 жылы Лофлин және оның әйелі Калифорния штатының Санта-Моника қаласында Монтессори мектебін ашты. Бірақ 1965 жылға қарай мектеп банкротқа түсті.

Билли Джек жылдары (1967-1977)

1965 жылы Лафлин «Милуоки Сентинель» газетіне танымал католик дін қызметкері, атақты Уильям Дюбейдің өмірі туралы фильм түсіруді жоспарлап отырғанын айтты. Бірақ, фильм жоспарлау кезеңінен аса алмады. Екі жыл өткен соң, 1967 жылы ол «The Born Losers» атты мотоцикл топтары туралы фильмді жазды, режиссерлік етті (Т.С. Франк ретінде) және бас рөлде ойнады. Бұл Билли Джек кейіпкерінің алғаш рет пайда болған фильмі болды. Фильм прокатта күтпеген табысқа ие болды. «Тұмысы жоқтардан» кейін Лафлин Марлон Брандо, Джек Леммон, Кэндис Берген және режиссер Роберт Уайз сияқты тұлғалардың қолдауымен жаңа киножобаны бастауға бел буды. Фильм 1960-шы жылдардағы афроамерикандықтардың алдындағы мәселелер туралы деректі фильм болуы керек еді, және оның басты назары Мартин Лютер Кингтің өміріне шолу жасап, нәсілдік мәселелерді талқылауға арналған болар еді. Алайда, фильм түсірілмеді. 1971 жылы ол «Тұмысы жоқтардан» фильмінің жалғасын – «Билли Джек» фильмін шығарды. American International Pictures бастапқыда фильмді таратуға келісті, бірақ оны көргеннен кейін студия көптеген саяси сілтемелер мен ашық жалаңаштық сахналарын алып тастағанша фильмді шығарудан бас тартты. Бұл Лафлиндерді фильмнің дыбыс жазбаларын ұстап қалуға мәжбүр етті, нәтижесінде фильм үнсіз болып шықты. Соңында Лафлин Warner Bros. компаниясымен тарату туралы келісімге келді, бірақ студияның фильмді насияттау тәсіліне наразы болып, Warner-ді сотқа берді және 1973 жылы фильмді қайта шығарды. Алайда, фильм Америка жастарының көпшілігінен жақсы қабылданып, Лафлин 1975 жылы: «Бұл елдің жастары екі ғана батырды таниды – Ральф Надер мен Билли Джек» деп мәлімдеді. Фильмді насияттау мақсатында фильмде жекпе-жек сахналарын хореографиялаған Бонг Су Хан АҚШ бойынша гапкидо көрсетілімдерін өткізді. «Тұмысы жоқтар» 1974 жылы қайта шығарылып, алғашқы көрсетілімінен екі есе көп табыс тапты. Екінші жалғасы – «Билли Джек сотта», 1974 жылдың соңында шығып, үлкен кассалық табысқа ие болды, бірақ сыншылар тарапынан осы деңгейде сәттілікке жете алмады. Фильмде танымал американдықтар мен Роллинг Тундер сияқты контрмәдениет өкілдерінің қатысуы, сондай-ақ Кент штатындағы оқиғаны қатаң сынауы ерекшеленеді. Лафлин AIP компаниясымен дауға түсіп, 1974 жылы келісімге келді, оларға 2 миллион доллар төлеуге келісті, оның ішінде «Тұмысы жоқтар» фильмінің қайта шығарылуынан 500 000 доллар және «Билли Джек сотта» фильмінен AIP-нің үлесі үшін 250 000 доллар. 1975 жылы Лафлин 1840 жылдардағы оқиғаларды баяндайтын «Мастер-мерген» атты вестерн фильмін шығарды, онда чумаш халқының тағдыры көрсетілді. Лафлин фильм үшін толық сақал өсірді және оның кейіпкері 12 оқты револьвермен және самурай қылышымен шайқасты. Лафлин 1977 жылы «Билли Джек» франшизасына оралды. Алайда, серияның төртінші фильмі – «Билли Джек Вашингтонға барады» тарату мәселелеріне байланысты сәтсіздікке ұшырады. Фильм шыққан кезде Лафлиннің «Билли Джек Энтерпрайзес» компаниясы өз қорының қаржысымен жаңа Монтессори мектебін, жазбалар компаниясын, тергеу журналын, кітаптарды, тарату компаниясын және балаларға арналған фильмдерді шығаратын жеке еншілес компанияны құруды жоспарлаған. Ол «People» журналына: «Үш жылдан кейін біз жаңа «United Artists» болармыз. Не болмаса, көшеде қаламыз» деді. 1985 жылы ол бесінші «Билли Джек» фильмін түсіруді бастады – «Билли Джектің оралуы», онда басты кейіпкер Нью-Йоркте бала порнографиясымен күреседі. Алайда, түсірілім кезінде миға соққы алып, мойнына жарақат алғандықтан түсірілім тоқтатылды. Бұл үзіліс кезінде фильмді қаржыландыру тоқталып, түсірілім қайта басталмады. Кейіннен Лафлиннің Калифорния штатындағы Брентвудтағы үйі ипотекаға берілді. Ол бірнеше жылдан кейін оны қайтарып алу үшін сотқа жүгінді. 2009 жылы Лафлиннің веб-сайтында аяқталмаған фильмнен бірнеше сахналар жарияланды. Нью-Йоркте түсірілім кезінде ол Манхэттеннің батыс жағындағы көшедегі төбелесшілерді таратып, бір адамның қолын жыртып тастаумен қорқытқан оқиға болды. Ол осы уақытта Лафлиннің жүргізуіне қатысты даудан кейін азаматтық тұтқындағаны үшін де танымал болды. Лафлин бесінші «Билли Джек» фильмін аяқтау үшін кем дегенде 1996 жылдан бері қаржы іздеп жүрді, ол бұл туралы заңсыз түрде атын «Билли Джекке» өзгерткен адамға қарсы сот ісі кезінде айтқан, және бір кезде Лафлин «Билли Джек» телесериалын жасауды жоспарлаған. 2004 жылы ол фильмнің «Билли Джек Ирактағы соғысты аяқтау және Американы моральдық мақсатына қайтару үшін крест жорығы» деп аталатынын хабарлады, бұл 2006 жылы «Билли Джек моральдық революциясы» деп қысқартылды. 2008 жылы фильмнің атауы «Билли Джек президентке» деп өзгертілді және Билли Джек пен президент Джордж Буш арасындағы дебат архивтік сөздерді компьютерлік өңдеу арқылы өткізіледі. 2010 жылы Фрэнк, Крис және Тереза Лафлин «Billy Jack Rights, LLC» компаниясын құрды, ол Том Лафлиннің барлық фильмдерінің, соның ішінде «Билли Джек» франшизасының құқықтарын басқарады.

Саясат

Кейінгі жылдары Лафлин саясатқа көңіл бөлді. Ол соғыстан оралған генералдың президенттікке үміткер болуы туралы фильм түсіру идеясын ойлап тапты, бірақ сайлаушылармен сөйлесіп, зерттеу жүргізген кезде өзі де осы лауазымға үміткер болу мүмкіндігін қарастырды. 1992 жылы ол наразылық ретінде Нью-Гэмпшир және Луизиана штаттарының алғашқы сайлауына қатысты. Ол «қарапайым американдықтар» үшін салықты төмендету, лауазымдардың мерзімін шектеу, мемлекеттік білім беру жүйесін жаңарту, жалпыға ортақ денсаулық сақтау және ядролық қаруды жою платформасымен үгіт жүргізді. Айова штатындағы сайлау кампаниясы кезінде ол өзінің бәсекелесі, Айова сенаторы Том Харкин туралы: «Менің ойымша, ол – алаяқ. Мен оны жек көремін», – деді. Партиялық шенеуніктер оны жеңіл кандидат деп санағандықтан, Лафлин Нью-Гэмпшир штатының алғашқы сайлауында 1986 дауыс жинады. Ол нәтижеге Демократиялық партияның жатқылық танытпағанын, олар оған және басқа кандидаттарға штаттық конвенцияда сөйлеуге бес минут ғана бергенін, ал көшбасшы бес үміткерге 20 минуттан бергенін жабалап айтты. 1992 жылдың 25 наурызында ол АҚШ-тың бұрынғы сенаторы Юджин Дж. Маккарти және тағы басқаларымен бірге тәуелсіз кандидаттардың дебаттарына қатысты, олардың барлығы да ірі дебаттардан шеттетілген еді. Алайда, көптеген баспасөз өкілдері оны «маргиналды кандидат» деп қарады. Кейіннен Лафлин өзінің туған штаты Висконсинде алғашқы сайлау бюллетеніне енгізілмеуіне наразылық білдірді, осы уақытта Ку-клукс-кланның бұрынғы бас шебері Дэвид Дьюк енгізілді. Жарыстан шыққаннан кейін ол Росс Пероның сайлау штабында кеңесші ретінде жұмыс істеді. 2004 жылы ол тағы да президенттікке кандидат болды, бұл жолы республикашыл ретінде. Ирак соғысына қарсы үгіт жүргізген ол Нью-Гэмпшир штатының алғашқы сайлауында президент Джордж Бушқа қарсы 154 дауыс жинады, ал Буш 53 962 дауыс алды. Оған да дебаттарға қатысуға рұқсат берілмеді. 2008 жылы ол демократ ретінде тағы да президенттікке кандидат болды және Нью-Гэмпшир штатының алғашқы сайлауында 47 дауыс алды. Лафлин Ирак соғысын және президент Джордж Бушты ашық сынады. Оның веб-сайтында Ирак қақтығысын Вьетнам соғысынан да нашар деп сипаттаған бірнеше жазбалар мен «нақты шығу стратегиялары» деп атаған мәселелер бойынша мақалалар жарияланды. Ол Billy Jack веб-сайтының бірнеше бетін Джордж Буштың импичментіне негіз болатын себептерге арнады және үшінші, тұрақты саяси партияның қажеттігін бірнеше рет айтты. Сонымен қатар ол «христиандық оңшылдарды» сынға алды, оларды «жалған евангелистер», «жалған пайғамбарлар» және «христофашистік қозғалыс» деп атады.

Психология және кеңес беру

Лафлин кәсіби психолог болмаса да, психологияға қызығушылық танытты және пәнді өздігінен зерттеді, оның ішінде Йель және Стэнфорд университеттерінде. 1995 жылы футбол және психология саласындағы тәжірибесінің арқасында ол Небраска университетінің футболшысы Лоуренс Филлипстің командадан шеттетілуінен кейін оған кеңес беру үшін шақырылды. Ол сол кезде Филлипс туралы былай деді: "Егер нақты, мағыналы өзгеріс болмаса, оған ойнауға рұқсат беру арқылы оны марапаттауға болмайды. Мен тек сыртқы өзгерісті емеспін. Бірақ егер ол өзгеритін болса, онда ол осы қызды ғана емес, 30-35 жасында үйленетін әйелін де ұрмайды. Егер ол өзгергендей көрінетін болса, оған ойнауға рұқсат берілмеуі керек, бірақ Лоуренс бұл кампустағы басқа зорлық-зомбылық жасаушыларға қарағанда жазаланды". Оның алаңдаушылығының бірі – отбасылық зорлық-зомбылық мәселесі болды. Ол көршісінің, полиция қызметкерінің, әйелін ұрып-соққанын көргеннен кейін бұл мәселеге араласты. Ол ең болмағанда екі псевдонимін балаларынан алған: Франк Лафлин – ұлының аты және ол «Билли Джек сотталады» және «Мастер-мерген» фильмдерін түсіргенде қолданған есімі, ал Т.С. Франк – Тереза Кристина Франк дегенді білдіреді. 2001 жылы Лафлиннің тілінің қатерлі ісігінен зардап шегетіні хабарланды, оны операция жасау мүмкін емес еді. Оның веб-сайтында қатерлі ісіктің ремиссияда екені айтылды. Оның «Қатерлі ісіктің психологиясы» атты кітабы сенім, көзқарас және қатерлі ісіктің дамуына әсер ететін басқа да факторлар туралы еді. 2007 жылдың 20 қарашасында ол YouTube-қа видео жариялады, онда нашар денсаулығының салдарынан BillyJack.com веб-сайтын тоқтатқанын түсіндірді. Кейіннен сайт қайта жаңартылды. Лафлин целиак ауруынан, аутоиммундық бұзылыстан зардап шекті және бірнеше рет инсульт алды. Видеода ол денсаулық мәселелерін бақылауда ұстағанын, веб-сайтты жаңартқанын және жаңа «Билли Джек» фильмін жоспарлап отырғанын мәлімдеді. Алайда, бұл фильм ешқашан түсірілмеді.

Өлім

Лафлин 2013 жылдың 12 желтоқсанында Калифорния штатының Таузэнд Оукс қаласындағы Лос-Роблес ауруханасы мен емдеу орталығында пневмонияның асқынуларынан қайтыс болды.