Кіріспе

Қатерлі ісіктің түрі

Кіші клеткалы карцинома – бұл жоғары қатерлілікке ие қатерлі ісіктің түрі, көбінесе өкпеде пайда болады, бірақ кейде жатыр мойны, простата және асқазан-ішек жолдары сияқты басқа дене бөліктерінде де кездеседі. Шағын емес клеткалы карциномамен салыстырғанда, кіші клеткалы карцинома көбірек агрессивті, екі еселену уақыты қысқа, өсу фракциясы жоғары және метастаздар ертерек дамиды. Өкпедегі кіші клеткалы қатерлі ісік (SCLC) сирек кездесетін ауру болып саналады. Он жылдық салыстырмалы өмір сүру көрсеткіші (шектелген және кеңейген SCLC біріктірілген) 3,5% (әйелдер үшін 4,3%, ерлер үшін 2,8%). Өмір сүру көрсеткіші кезеңіне, жасына, жынысына және нәсіліне қарай жоғары немесе төмен болуы мүмкін. Барлық өкпе қатерлі ісіктері темекі шегумен байланысты болғанымен, SCLC темекі шегумен тығыз байланысты. Қатерлі ісіктің сатысы көбінесе метастаздардың болуы немесе болмауы, ісіктің тек қана көкірекке шектелгендігі немесе одан асып кеткендігі, сондай-ақ кеудедегі ісіктің барлық көлемін бір сәулелік терапияға алуға болатындығы немесе болмайтындығы бойынша анықталады. Егер ісік бір өкпеде және сол өкпеге жақын лимфа түйіндерінде болса, онда қатерлі ісік LS деп аталады. Егер қатерлі ісік одан әрі тараса, онда ол ES деп аталады.

LS-SCLC

LS SCLC жағдайында химиялық комбинациялық терапия (әдетте цисплатин немесе карбоплатин және этопозид) бір мезгілде кеуде қуысының сәулелік терапиясымен (RT) бірге тағайындалады. Кеуде қуысының RT LS SCLC-де өмір сүруді ұзартуға көмектесетіні дәлелденген. LS SCLC-де тек химиялық терапия қолданғанда, ерекше жоғары бастапқы жауап деңгейі (60-90%) байқалады, ал пациенттердің 45-75%-ында "толық ремиссия" (ТЖ) тіркеледі, ол ісіктің барлық радиологиялық және клиникалық белгілерінің жойылуы ретінде сипатталады. Дегенмен, рецидив деңгейі жоғары болып қалады және медианалық өмір сүру ұзақтығы 18-24 айды құрайды. SCLC көбінесе өсімнің бастапқы кезеңінде кеңінен метастаздайды және дерлік барлық жағдайларда химиялық және/немесе сәулелік терапияға жақсы жауап береді, сондықтан 1970 жылдан бері бұл ауруда хирургиялық араласудың рөлі шектеулі болды. Алайда, соңғы зерттеулер көрсеткендей, кішкентай, симптомсыз, лимфа түйіндеріне таралмаған SCLC ("өте шектеулі сатысы") жағдайында, химиялық терапияны алдында ("қосымша химиялық терапия") хирургиялық жолмен ісікті алып тастау өмір сүруді жақсартуға мүмкіндік береді.

ES-SCLC

ES SCLC-да платинаға негізделген комбинациялық химиотерапия стандартты ем болып табылады, ал сәулелік терапия тек демқынқысыл, бауыр немесе сүйек метастаздарынан туындаған ауырсыну сияқты симптомдарды басу үшін немесе ми метастаздарын емдеу үшін қосылады. Шағын жасушалы өкпе карциномында мидың толық сәулелік терапиясына жауап беру әдетте жылдам, бірақ уақытша болады. Комбинациялық химиотерапия цисплатин, циклофосфамид, винкристин және карбоплатин сияқты әртүрлі препараттардан тұрады. Ауру кең таралған жағдайда да жауап беру деңгейі жоғары, емделгендердің 15%-дан 30%-ы комбинациялық химиотерапияға толық жауап береді, ал көпшілігі кем дегенде объективті жауапты көрсетеді. ES SCLC-дағы жауаптар көбінесе қысқамерзімді болады, ал кең таралған SCLC-сы бар адамдар үшін химиотерапияның әлеуетті пайдасымен салыстырғанда емнің қауіптілігі туралы мәліметтер нақты емес. 2018 жылдың қыркүйек айында Торонтода өткен Өкпе қатерлі ісігі жөніндегі әлемдік конгресте I/III фазалық IMpower 133 сынағының нәтижелері жарияланды. Бұл зерттеуде ES SCLC диагнозы қойылған пациенттер стандартты карбоплатин және этопозидпен емделді және оларға атезолизумаб немесе плацебо тағайындалды. Атезолизумабтың қабылдануы жалпы өмір сүру ұзақтығының айтарлықтай жақсаруымен байланысты болды (өлімге дейінгі HR = 0,70).

Белгілері мен симптомдары

Өкпедегі ұсақ жасушалы карцинома көбінесе орталық тыныс жолдарында пайда болады және бронхтардың тарылуына себеп болатын шырышты қабатқа сіңіп өтеді. Көрінетін белгілерге жөтел, демқындық қиындық, салмақ жоғалту және әлсіздік жатады. Ұсақ жасушалы карциномамен ауыратын пациенттердің 70% астамы метастаздық аурумен келеді; ең көп таралған ошақтар – бауыр, бүйрекүсті бездер, сүйек және ми. Жоғары деңгейдегі нейроэндокриндік сипатына байланысты, ұсақ жасушалы карциномалар эктопиялық гормондарды, соның ішінде адренокортикотроптық гормонды (АКТГ) және антидиуретикалық гормонды (АДГ) өндіре алады. АДГ-ның көп мөлшерде эктопиялық өндірілуі антидиуретикалық гормонның қалыптан тыс гиперсекреция синдромына (SIADH) алып келеді. Ламберт-Итон миастениялық синдромы (LEMS) – ұсақ жасушалы карциномамен байланысты белгілі паранеопластикалық жағдай.

Өкпедегі ұсақ жасушалы қатерлі ісік

Өкпе қатерлі ісігі – әлем бойынша қатерлі ісіктен болатын өлім-жітімнің басты себебі, ол ерлер мен әйелдер арасындағы ең жоғары өлім-жітім көрсеткіштерін құрайды. Өкпемен байланысты болғанда, SCLC кейде жазық клетка пішіні мен азын цитоплазмасы болғандықтан "овощак клеткалы карцинома" деп аталады. SCLC диагнозын қою кезінде сақтық қажет, себебі өте сирек кездесетін өкпе қатерлі ісігінің бір түрі – ұсақ жасушалы мезотелиома, өкпедегі ұсақ жасушалы қатерлі ісікке ұқсап кетуі мүмкін. Ол бронхтағы нейроэндокринді жасушалардан (APUD жасушаларынан) пайда болады деп есептеледі, бұл жасушалар Фейртер жасушалары деп аталады (Фридрих Фейртердің құрметіне аталған). Сондықтан олар түрлі нейроэндокриндік маркерлерді көрсетеді және АДГ және АКТГ сияқты гормондардың эктопиялық өндірісіне алып келуі мүмкін, бұл паранеопластикалық синдромдар мен Кушинг синдромына себеп болуы мүмкін (соның салдарынан сатылануы басқаша). Гиларлық және медиастинальды лимфа түйіндеріне әдетте ерте қатысады. Оның метастаздық даму механизмдері толыққанды түсініксіз, соның ішінде өте күрделі қатерлі тіндердің қоспалары бар. C SCLC – қазіргі таңда танылған SCLC-тің жалғыз түрі.

Өкпеден тыс ұсақ жасушалы карцинома

Өте сирек жағдайларда, ұсақ жасушалы карциноманың бастапқы орны өкпелер мен плевралық қуыстан тыс жерде болады; мұндай жағдайларда ол өкпеден тыс ұсақ жасушалы карцинома (EPSCC) деп аталады. Тыныс алу жолдарынан басқа, ұсақ жасушалы карцинома жатыр мойнында, простатада, бауырда, бүйрек үсті безінде, асқазан-ішек жолында немесе қуықта пайда болуы мүмкін. АҚШ-та жылына шамамен 1000 жаңа жағдай тіркеледі. Гистологиялық тұрғыдан ұсақ жасушалы өкпелік қатерлі ісікке ұқсас, EPSCC-ді емдеу үшін әдетте ұсақ жасушалы өкпелік қатерлі ісікке қолданылатын терапиялар пайдаланылады. Бірінші қатарлы емдеу көбінесе цисплатин және этопозидпен жүргізіледі. Жапонияда бірінші қатарлы ем иринотекан мен цисплатинге көшуде. Егер бастапқы ошақ теріде болса, онда ол Меркель клеткалық карцинома деп аталады.

Лимфа түйіндеріне локализделген өкпеден тыс ұсақ жасушалы карцинома

Бұл өте сирек кездесетін шағын жасуша түрі, және ғылыми қауымдастықта осыған қатысты ақпарат аз. Ол тек бір немесе бірнеше лимфа түйінінде ғана кездеседі, денеде басқа жерде жоқ. Емдеу шағын жасушалы өкпелік қатерлі ісігіне ұқсас, бірақ басқа шағын жасушалы карциномалармен салыстырғанда өмір сүру көрсеткіштері әлдеқайда жоғары.

Простаттың ұсақ жасушалы карциномы

Простатаның ұсақ жасушалы карциномы (SCCP) – простата қатерлі ісігінің сирек кездесетін түрі (шамамен 1% PC). Простатаға тән антиген деңгейінің аз өзгеруіне байланысты, SCCP көбінесе метастаздардан кейін, кең таралған сатыда диагностикаланады. Миға SCCP-нің белгілі метастаздары сирек кездеседі және нашар болжаммен байланысты.

Генетика

ТП53 СКЛК-ның 70-90% жағдайында мутацияланған. Көптеген СКЛК-да RB1 және ретинобластома жолының әрекеті тоқтатылған. PTEN-нің 2-ден 10%-ға дейін мутацияланғаны анықталған. MYC амплификациясы және MYC отбасы мүшелерінің амплификациясы СКЛК-ның 30% жағдайында кездеседі. Хромосома 3p қолдың гетерозиготилігінен айырылу 80%-дан астам СКЛК-да, соның ішінде FHIT жоғалуында байқалады. СКЛК-да қазірге дейін жүздей транслокациялар тіркелген ("Mitelman дерекқоры" және Онкология және гематология генетикасы мен цитогенетикасы атласына қараңыз).

Емдеу

Өкпедегі ұсақ жасушалы қатерлі ісік көбінесе екі препараттың үйлесімімен емделеді, бұл бір препаратпен емдеуге қарағанда тиімдірек.

Цисплатинге қарсылық

Паклитаксель цисплатинге төзімді қатерлі ісікті емдеуде пайдалы болуы мүмкін. Цисплатинге төзімді жасушалардың шамамен 68,1%-ы паклитакселге, ал паклитакселге төзімді жасушалардың 66,7%-ы цисплатинге сезімтал болып көрінеді. Бұл әрекеттің механизмі белгісіз. Паклитакселге негізделген химиотерапия, этопозидке және камптотецинге негізделген химиотерапияға төзімді шағыр өкпелік қатерлі ісігі (SCLC) бар пациенттерде аз белсенділік көрсетті. Жаңа препарат – лурбинектедин қайталап пайда болған SCLC-де белсенді және 2020 жылдың маусым айында АҚШ-та медициналық қолдануға бекітілді.

Қаржыландыру туралы дау

Tecentriq емдеуінің орташа құны дозалау режиміне байланысты айына 13 200 АҚШ долларын құрайды. Жаңа мәліметтерге сәйкес, кең таралған саусақшалы өкпе қатерлі ісігімен ауыратын, тек химиотерапия алғандармен салыстырғанда, 24 айда 30%-ға көбірек адам тірі қалған. Дегенмен, Канадалық реттеуші орган Tecentriq-ті кең таралған саусақшалы өкпе қатерлі ісігі үшін "өте қымбат" деп қарастырып, қаржыландырудан бас тартты, ал Ұлыбритания да "дәрінің құн тиімділігіне" сілтеме жасады.

Жаңа агенттер

Бірнеше жаңа препараттар, соның ішінде темзоломид пен бендамустин, рецидивті SCLC-де белсенділік көрсетеді. Маңыздысы, темзоломид СКЛК-ге байланысты ми метастаздарының 38%-ына жауап берді. Лурбинектедин – бұл ең үміткер жаңа препарат, ол сезімтал науқастар арасында қайталап шыққан ұсақ жасушалы өкпе қатерлі ісігінің жалпы өмір сүру деңгейін едәуір арттырды. Жеке препарат ретінде, лурбинектедин төзімді ұсақ жасушалы өкпе қатерлі ісігіне қатысты клиникалық зерттеулерде келесі нәтижелерді көрсетті:
* Сезімтал аурулар үшін жалпы өмір сүру көрсеткіші 15,2 ай (химиотерапиядан кейін 90 күнге дейін жақсы жағдай), ауруды бақылау деңгейі 79,3% және жалпы жауап деңгейі 46,6%, және
* Төзімді аурулар үшін жалпы өмір сүру көрсеткіші 5,1 ай (химиотерапиядан кейін 90 күннен кем жақсы жағдай), ауруды бақылау деңгейі 46,8% және жалпы жауап деңгейі 21,3%.
Лурбинектедин доксорубицинмен бірге, екінші қатардағы терапия ретінде рандомизацияланған 3-фазалық зерттеуде де зерттелуде. Бұл зерттеуде жалпы өмір сүру ұзақтығы әлі белгісіз болса да, екінші қатардағы жауап деңгейлері:
* Сезімтал ауруларда 5,8 айлық прогрессиясыз өмір сүрудің орташа көрсеткішімен 91,7%, және
* Төзімді ауруларда 3,5 айлық прогрессиясыз өмір сүрудің орташа көрсеткішімен 33,3%.
Қазіргі уақытта Lurbinectedin АҚШ-та кеңейтілген қолжетімділік бағдарламасы (EAP) арқылы қолжетімді. Трилацилиб, CKD4/6 ингибиторы, ұсақ жасушалы өкпе қатерлі ісігімен емделіп жатқан науқастарда химиотерапияның салдарынан туындаған уыттылықты азайтады. Трилацилибтің жасаушысы G1 Therapeutics АҚШ-та кеңейтілген қолжетімділік арқылы препаратты ұсынады, ал FDA оның Жаңа Дәрілік Өтінімін (NDA) қарастырып жатыр. NDA бойынша келісімді бекіту туралы шешім 2021 жылдың 15 ақпанына дейін күтілуде. 2021 жылдың 12 ақпанында FDA трилацилибті (Cosela саудалық атауы) кең таралған ұсақ жасушалы өкпе қатерлі ісігіне шалдыққан науқастарда химиялық терапияның миелосупрессиясын азайту үшін емдеу ретінде мақұлдады.

Эпидемиология

АҚШ-та өкпе қатерлі ісіктерінің 15% осы түрде болады. Кішкентай жасушалы өкпе қатерлі ісік көбінесе темекі шегушілерде, әсіресе көп шегетіндерде кездеседі және темекі шемемейтіндерде сирек табылады.

Қайта тірілтуші қатерлі ісік туралы зерттеу туралы заң

2013 жылы АҚШ Конгресі қатерлі ісіктерді зерттеу туралы заң қабылдады, ол кейбір емге жатпайтын қатерлі ісіктерге, соның ішінде ұсақ жасушалы өкпе қатерлі ісігіне көбірек назар бөлуді міндеттеді. Бұл Ұлттық қатерлі ісік институтын консорциум арқылы ұсақ жасушаларға қатысты зерттеулерді қолдауға алып келді. Осының нәтижесінде, қазіргі уақытта ұсақ жасушалы өкпе қатерлі ісігіне арналған жаңа тәжірибелік дәрілер, оның ішінде Iadademstat (ORY 1001) және Keytruda (pembrolizumab) сынақтан өтуде.

Атақты істер

"Құтқарылған қоңырау" сериалындағы рөлімен танымал болған Дастин Даймонд диагноз қойылғаннан кейін бір ай өткен соң дүниеден озды. Даниялық футболшы Асбьёрн Сеннелс диагноз қойылғаннан кейін үш ай өткен соң қайтыс болды.