Кіріспе

Одзун – Арменияның Лори облысындағы ауыл. Ол Дебед өзенінің сол жағалауындағы шатқалдың үстіндегі жазықта орналасқан, Ереван-Тбилиси тас жолынан шамамен мың метр биіктікте, Алаверди қаласынан оңтүстікке қарай бірнеше шақырым қашықтықта жатыр. Бұл ауыл 5-7 ғасырларда салынған Одзун шіркеуімен әйгілі, ол Арменияның ең көрнекті базиликалық шіркеулерінің бірі болып табылады және үстінде күмбезі бар.

Тарих және фольклор

Біздің заманымыздың 1-ші ғасырында Исаның он екі шәкіртінің бірі – елші Тома Одзунға келіп, дін қызметкерлерін және епископтарды тағайындады. Үндістанға аттанбас бұрын Томас Мәсіхтің ораныш киімдерін Құдайдың Киелі Анасы шіркеуінің алтарының астына жерледі. Шіркеудің оңтүстік есігінің үстінде бұл оқиғаны куәландыратын 6-шы ғасырға жататын жазу бар.

Одзнетси

Католикос Святой Иоанн Философ Одзнеци (католикосальное правление: 717–728) родился в Одзуне, селе Таширкской провинции государства Гугарк. Сначала он обучался в приходской школе церкви Богородицы в Одзуне. Затем он учился у учителя Теодора Кртенавора в Арагацотнской провинции государства Айрарат. Он был избран Католикосом в 717 году. В 719 году, когда халиф Омар услышал о святости Одзнеци, он пригласил его в Дамаск. Халиф, увидев его красивую внешность и роскошную одежду, сказал, что Христос и Апостолы одевались гораздо скромнее, но Одзнеци, как их последователь, так не поступал. Одзнеци попросил всех присутствующих уйти, а затем показал халифу лохмотья из козьей шерсти под своей великолепной одеждой. Когда Омар увидел раны на теле Одзнеци, которые были результатом аскетического образа жизни монаха, он начал почитать Одзнеци и пообещал сделать все, что тот пожелает. Благодаря Одзнеци христианство свободно проповедовалось, и земли, принадлежавшие мученикам из Храма и Нахичевана, были возвращены их сыновьям. Армения была освобождена от налогов на 3 года, и Церковь никогда не платила налогов на протяжении всего арабского правления. При арабах византийцам был запрещен въезд в Армению, и впервые с 428 года страна находилась под властью одной страны. Это стало основой для установления армянской династии Багратуни. После встречи с халифом Омаром Одзнеци изгнал византийцев из Армении с помощью арабской армии. Возмущенный греческий патриарх сказал, что поймает Одзнеци и бросит его в кипящий котел. Однако сам Одзнеци захватил Патриарха. Он бросил крест в кипящую воду и предложил сделку: тот, кто сможет вытащить крест из воды, докажет, что его религия истинная. Патриарх обжег руку, но Одзнеци вытащил крест без какого-либо вреда. Увидев это, грек Васид отвернулся от людей Патриарха, принял религию Армянской Церкви и решил остаться в Армении. Большой монастырский комплекс, называемый Сурб Ншан (Святой Крест) Хоромаира, был основан в 12-13 веках в память о принятии Васидом веры.

Монастырдың сыртындағы обелиск

Ғимараттың солтүстік қабырғасының қарсысында ерекше ескерткіш орналасқан: екі дөрекі кесілген тікбұрышты жартастан жасалған обелиск, үлкен тас блоктармен қоршалған. Аңыз бойынша, оны үнді патшасы Одзуннан келген армян генералына көрсеткен көмегі үшін сыйлаған. Бұл туралы Калькутта армяны Месровб Яков Сет баяндаған. 149 жылы Каннудж ханзадалары Гиссане және Деметр әкесі Динакспалға қарсы қастандық жасады. Атаулар сириялық және армян тілдерінен алынған, сондықтан үнді есімдеріне ұқсамайды. Сеттің айтуынша, Гиссане Кришна, Деметр Джагнат, ал Динакспал Динеш Пал болуы мүмкін. Қастандық ашылып, ханзадалар Арменияның Кавказ түбегіндегі патшалығына қашып кетті, ол сол кезде қазіргіден әлдеқайда ірі болған. Птолемейдің картасына сәйкес, үлкен Армения Қара және Каспий теңіздерінде орналасқан. Оның сауда кемелері Үндістан мен Қытайға жүзіп тұратын. Арменияда патша Валарсакес оларды құшақ жайып қарсы алды. Бірақ он бес жылдан кейін бұл екі ханзада патшаға қарсы қастандық жасағаны үшін өлім жазасына кесілді. Гиссане мен Деметрдің үш ұлы – Куарс, Мегтес және Хореанға Таронды (қазіргі Түркияның Ван провинциясы) басқаруға рұқсат берілді және олардың есімдерімен аталатын қалалар құрылды. Кейін олар Арменияның солтүстік-батысындағы тауларда Харх қаласын салды, ол қауіпсіз және жағымды жер болды. Мұнда олар әкелерінің құрметіне екі храм салды. Бұл қалалар 301 жылға дейін гүлденді. Оған дейін Арменияға 66 жылы келген христиан діні бүкіл елге тарады және қақтығыс туды. Бұл негізінен экономикалық күрес болды, діннің желеуімен, өйткені 450 жылдан бері тұрған индустар саудадан өте байыған. Олардың қырқылған бастарының үстінде "ұзын шаштары" болған, біз оларды "чоти" деп атаймыз. 301 жылы христиандар мен индустар арасында қатыгез шайқас болды. Армениялықтарды Ангег князі, ал индустарды Деметр князі және Арзан немесе Арджун діни қызметкері басқарды. Армян тілінде Арзан – мүсін деген мағынаны білдіреді. Одзун, "Авджун" деп айтылады, Арджун болуы мүмкін. 6000-ға жуық индус әскері жеңілді. Шайқас барысында индус дініне өткен 5000 армян әскерінің бір бөлігі бұрынғы туыстарына қосылып, қанды қақтығысты ұзартты. Арзан мен Деметрдің екеуі де қаза тапты, бірақ Деметр шайқаста танымал армян князін өлтіргеннен кейін ғана. Көп қан төгілгендіктен, өлгендерді жерлеу үшін бітім жасалды. Сол дәуірдің тарихшысы Зеноб 1038 индустың жерленгенін жазды. Армениялықтар екі жақтың да батырлығын құрметтеу үшін екі обелискілі аркалы ескерткіш салды. Одзун шіркеуі армяндар арасында беделді болды. 717 жылдан 728 жылға дейін ол Армян Католикосы Иованн Авнечтің ордасы болды, оның мүсіні қалада тұр. Бірақ ол оны Ереванның жанындағы Эчмиадзинге көшірді – ол штаб-пәтер бүгінгі күнге дейін. Шіркеу үңгірлі, қараңғы және көңілсіз, әсіресе қыста. Шіркеу сыртында тарихтан маңызды тұлғалардың қабірлері бар. Оның аумағы ежелгі хачкарлармен – тастан ойылған айқыштармен толы, олар сол заманғы тарихтың фрагменттерін бейнелейді. Сондай-ақ, Екінші дүниежүзілік соғыста Одзуннан қаза тапқандарды еске алу үшін тақташа орнатылған, оның кішкентай бұрышында Сталиннің суреті бейнеленген. Одзун шіркеуі үлкен, ол алтыншы ғасырда тау басында салынған, бірақ шын мәнінде тар аңғардың арғы жағында орналасқан. Ол орта ғасырлардан бастап он жетінші ғасырға дейін арабтар мен парсылардың талан-таражға салуынан кейін жөнделіп, қайта құрылды. Ол Армениядағы көптеген ғимараттар сияқты қызғылт фелсит тасынан салынған. Бұл дәуірдегі көптеген шіркеулер сияқты, Одзун шіркеуінде де бел деңгейінде терезелер жоқ. Оның төрт терезесі – күмбездің жанындағы тар жарықтар, олар күн батқанға дейін немесе күн шыққаннан кейін ғана жарық береді. Күн шығысқа қарап тұрған терезелердің екі жағында жылан ұстап тұрған періштелердің мүсіндері орналасқан. Екі жылан өріліп, Мәсіхтің бюстін безендіреді. Бұл христиан өнерінде өте сирек кездеседі. Христиан өнерінде жылан зұлымдықты білдіреді және ешқашан Мәсіхпен бірге бейнеленбейді. Бұл мотивте индустардың 450 жылдық болуының іздері болуы мүмкін. Ахиыр, жыландар индуизмде қасиетті саналады. Вешап – армян тілінде жылан деген мағынаны білдіреді, ал Вешап қаласын Деметр мен Гиннасаның ұрпақтары құрған. Вешап санскрит тіліндегі "виш" немесе "у" және хинди тіліндегі "саанп" – жылан сөзінен шыққан болуы мүмкін.

Туризм

Одун қаласында 4 қонақ үй және 2 мейрамхана бар.