Адам тірекжотасының қисықтығы және аурулары

Кіріспе

Адамның омыртқасының пішіні және онымен байланысты аурулар

Лордоз тарихи тұрғыдан бел омыртқасының қалыптан тыс ішкі қисылуы ретінде анықталады. Дегенмен, лордоз және лордотикалық терминдері адам омыртқасының бел және мойын аймақтарының қалыпты ішкі қисылуын көрсету үшін де қолданылады. Сол сияқты, кифоз тарихи түрде омыртқаның қалыптан тыс дөңгелек қисылуын білдіреді. Кеуде және сакральды аймақтардағы қалыпты сыртқы (дөңгелек) қисылу кифоз немесе кифотикалық деп те аталады. Бұл термин грек тіліндегі lordōsis сөзінен, lordos ("артқа иілген") деген сөзден шыққан. Адам омыртқасындағы лордоз адамға массасының көп бөлігін жамбасқа жеткізуді жеңілдетеді. Бұл басқа приматтарға қарағанда әлдеқайда тиімді жүрісқадамға мүмкіндік береді, олардың икемсіз омыртқалары оларды тиімсіз алға еңкейген "бұғылған тізе, бұғылған бел" жүрісқадамына мәжбүрлейді. Осылайша, адам омыртқасындағы лордоз адамның жүрісқадамының энергия тұрғысынан тиімді болуын қамтамасыз ететін адам қаңқасының негізгі физиологиялық бейімделулерінің бірі болып саналады. Белгілі бір деңгейден жоғары лордоз – бел аймағының шамадан тыс кеңеюі, көбінесе қуыс арқа немесе аттың арқасы (кейбір жылқыларды зардап шегетін ұқсас жағдайдан кейін) деп аталады. Арқаның икемсіздігі – мүлдем басқа себептері бар жағдай, ол сырт көрінісімен белгілі бір деңгейден жоғары лордозға ұқсауы мүмкін. Белдік кифоз – қалыптан тыс түзу (немесе ауыр жағдайларда иілген) бел аймағы.

Ломбарлық лордоз

Нормальды лордотикалық қисықтар, сондай-ақ екіншілік қисықтар деп аталады, омыртқааралық дискінің алдыңғы және артқы бөліктерінің қалыңдығындағы айырмашылықты тудырады. Лордоз жасөспрім шақта да күшеюі мүмкін, кейде 20 жастың басында немесе ортасында ғана көріне бастайды. Радиологияда лордотикалық түсірім – артқа қарай иілген науқастың рентген суреті.

Лумбальды гиперлордоз

Лумбальдық гиперлордоз – бұл бел аймағының (томенгі арқа) стресске немесе артық салмаққа ұшырағанда қалыптыдан артық иіліп, кейде бұлшықет ауруларына немесе спазмдарға әкелетін жағдай. Бұл – арқаның бел аймағының табиғи қисығының сәл немесе айқын түрде күшейтілген әдеттегі позасы. Көбінесе "құрғақ арқа" деп аталатын бұл жағдай бишілерде жиі кездеседі. Бұлшықет күші мен ұзындығындағы теңгерімсіздік, мысалы, әлсіз жамбас бұлшықеттері мен тар жамбас иілгіштері (psoas), арқаның төменгі бөлігіне артық жүктеме түсіруі мүмкін. Лумбальдық гиперлордоздың басты белгісі – жамбас сүйегінің алға қарай еңкеюі, нәтижесінде жамбас сүйегі санға тіреледі. Гиперлордозға басқа да денсаулық жағдайлары мен аурулар себеп болуы мүмкін. Ахондроплазия (сүйектердің қалыптан тыс өсуі, нәтижесінде нанизм – кішкентай бойлылық), спондилолистез (омыртқалардың алға жылғалуы) және остеопороз (сүйек тығыздығының төмендеуінен сүйек әлсіреп, сыну қаупі артатын ең көп кездесетін сүйек ауруы) гиперлордоздың ең көп кездесетін себептері болып табылады. Басқа себептерге семіздік, гиперкифоз (көкірек қисығының қалыптан тыс дөңгеленуімен сипатталатын омыртқа қисықтығының бұзылысы), дискет (инфекция салдарынан омыртқааралық диск кеңістігінің қабынуы) және жасөспірімдердің игі лордозы жатады. Сирек кездесетін аурулар, соның ішінде Элерс-Данлос синдромы (EDS), онда дененің әртүрлі буындары тым икемді болып, тұрақсыздыққа ұшырайды (яғни, қалыптыдан әлдеқайда икемді, көбінесе жартылай немесе толық шығу деңгейіне дейін), да себеп болуы мүмкін. Мұндай жоғары икемділікке байланысты, тұрақсыз буынды қоршаған бұлшықеттердің тұрақсыздықты өтеу үшін жиырылуы да жиі кездеседі (немесе қалыпты жағдай). Артық лордотикалық қисықтық – лумбальдық гиперлордоз, сондай-ақ "құрғақ арқа" және "көктерек" деп те аталады (кейбір жылқыларда кездесетін ұқсас жағдайдан кейін); "swayback" әдетте бастапқыда ұқсас көрінетін, бірақ кері ұстанымдық бұрыс орналасуды білдіреді. Лумбальдық гиперлордоздың жиі кездесетін себептері – белдің төменгі бұлшықеттерінің тартылуы, ішкі майдың көп болуы және жүктілік. Балалардағы D витаминінің жетіспеушілігінен туындайтын рахит те лумбальдық гиперлордозға әкелуі мүмкін.

Lumbar hyperlordosis is a condition that occurs when the lumbar region (lower back) experiences stress or extra weight and becomes arched more than normal, sometimes leading to muscle pain or spasms. It is a common postural position in which the natural curve of the lumbar region of the back is slightly or dramatically accentuated. Commonly known as swayback, it is common in dancers. Imbalances in muscle strength and length are one cause of this excessive stress to the lower back, such as weak hamstrings and tight hip flexors (psoai). A major feature of lumbar hyperlordosis is a forward pelvic tilt, resulting in the pelvis resting on top of the thighs. Other health conditions and disorders can cause hyperlordosis. Achondroplasia (a disorder where bones grow abnormally, which can result in short stature as in dwarfism), spondylolisthesis (a condition in which vertebrae slip forward), and osteoporosis (the most common bone disease in which bone density is lost resulting in bone weakness and increased likelihood of fracture) are some of the most common causes of hyperlordosis. Other causes include obesity, hyperkyphosis (spine curvature disorder in which the thoracic curvature is abnormally rounded), discitis (inflammation of the intervertebral disc space caused by infection), and benign juvenile lordosis. Other factors may also include rare diseases, including Ehlers–Danlos syndrome (EDS), where some joints throughout the body are so hyper extensible that they can become unstable (i. e. problematically much more flexible than normal, frequently to the point of partial or full dislocation). With such hyper extensibility, it is also quite common (if not the norm) for some of the muscles surrounding an unstable joint to compensate for that instability by contracting. Excessive lordotic curvature – lumbar hyperlordosis, is also called "hollow back", and "saddle back" (after a similar condition that affects some horses); swayback usually refers to a nearly opposite postural misalignment that can initially look quite similar. Common causes of lumbar hyperlordosis include tight low back muscles, excessive visceral fat, and pregnancy. Rickets, a vitamin D deficiency in children, can cause lumbar hyperlordosis.

Лембальды гиполордоза

Лумбальдық гиперлордоздан гөрі сирек кездесетін гиполордоз (кейде «жалпақ арқа» деп те аталады) – бұл белдің төменгі бөлігіндегі қисықтың азаюы немесе белдің тегістелуі. Бұл омыртқалардың тік сызықтан артқа қарай бағытталуынан туындайды, бұл дискіні артқа қарай созып, алдыңғы бөлігін қысып қояды. Осының салдарынан жүйкелер өтетін тесік тарылып, оларды қысып алуы мүмкін.

Белгілері мен симптомдары

Лумбальды гиперлордоз (сонымен қатар алдыңғы таз еңкеюі деп те аталады) бұл медициналық мәселесі бар адамдардың бойына едәуір әсер етеді, олардың бойы 0,5–2,5 дюйм (1,27–6,35 сантиметр) дейін қысқаруы мүмкін. Мысалы, пациент тік тұрғанда (жоғарғы және төменгі арқасында шектен тыс қисықтармен) және осы мәселені шешкеннен кейін (қисықтар жоқ) өлшенген биіктіктің айырмасы анықталды. Екі өлшем де таңертең жасалды, арасында 6 ай болды және пациенттің өсу зоналары жабық екені тексерілді, табиғи өсуді жоққа шығару үшін. Биіктіктің төмендеуі арқа аймағында болады, ал адам арқасын түзегеннен кейін дене салмағының индексі төмендейді, себебі адамның бойы ұзарады және қарны тар болып көрінеді. Эстроген қабылдануының және басқа да осы сияқты емдердің артуына байланысты төменгі арқа бұлшықеттері әлсіреген трансгендер әйелдерде де ұқсас әсер байқалды. Дегенмен, екі жағдайдағы биіктік жоғалту себебі әртүрлі, бірақ әсері ұқсас. Бірінші жағдайда, бұл генетикалық жағдайға, омыртқаға жарақаттанғанға, әйелдерде жүктілікке, іш майының артуына немесе отырықшы өмір салтына (көп отыру бұлшықеттердің тепе-теңдігін бұзады және бұл мәселенің ең көп таралған себебі) байланысты болуы мүмкін, ал екінші жағдайда эстроген бұлшықеттерді әлсіретеді. Жабайы отыру биіктік жоғалтуға себеп болмайды, бірақ адамды қысқарақ көрсетуі мүмкін, ал жабайы отыру көрінетін биіктік жоғалтуға алып келеді, ал белдік гиперлордоз нақты және өлшенген биіктік жоғалтуға әкеледі. Айырмашылықты түсіну үшін, омыртқада бір омыртқаны жоғалтқан адамдар (биіктігі шамамен 2 дюйм немесе 5 сантиметр) қозғалысына қарамастан, қысқа болады. Белдік гиперлордоз, әрине, омыртқаны жоғалтпайды, бірақ оларды сондай етіп иіп, омыртқаның тік биіктігін азайтады. Белдік гиперлордоз арқаның күштірек екенін сезіндірсе де, ол орташа немесе күшті төменгі арқа ауруына әкелуі мүмкін. Ең маңызды симптом – омыртқааралық дискілердің зақымдануы, онда адам арқасына тым көп күш салғандықтан, омыртқалар арасындағы дискілер зақымдалған немесе жарылған. Биде техникалық қиындықтар, мысалы, аттитюд және арабеск позицияларында қиындықтар, бұл әлсіз илиопсоас бұлшықеттерінің белгісі болуы мүмкін. Илиопсоас бұлшықеттерінің тартылуы бишіге аяғын жоғары көтеруде қиындық туғызады. Қарнының бұлшықеттерінің әлсіздігі және төртбас бұлшықеттерінің тік бұлшық етінің тартылуы – би кезінде дұрыс емес бұлшықеттердің жұмыс істеп жатқанын көрсетеді, бұл белдік гиперлордозға әкеледі. Белдік гиперлордоздың ең айқын белгілері – би кезінде және жаяу жүргенде төменгі арқаның ауыруы, сондай-ақ арқаның иілген көрінісі.

Lumbar hyperlordosis (also known as anterior pelvic tilt) has a noticeable impact on the height of individuals with this medical issue, a height loss of 0.5–2.5 inches (1.27–6.35 centimeters) is common. For example, the height loss was measured by measuring the patient's height while standing straight (with exaggerated curves in the upper and lower back) and again after the patient fixed this issue (with no exaggerated curves), both of these measurements were taken in the morning with a gap of 6 months and the growth plates of the patient were checked to make sure that they were closed to rule out natural growth. The height loss occurs in the torso region and once the person fixes their back, the person's Body Mass Index will reduce since the person is taller and the stomach will also appear to be slimmer. A similar impact has also been noticed in trans women who have weaker muscles in the lower back due to increased estrogen intake and other such treatments. However, the cause of height loss in both situations is a little different even though the impact is similar. In the first scenario, it can be due to a genetic condition, trauma to the spine, pregnancy in women, increased abdominal fat, or a sedentary lifestyle (sitting too much causes muscle imbalances and is the most common reason for this issue) and in the second scenario, the estrogen weakens the muscles in the area. Merely slouching doesn't cause height loss even though it may make a person look shorter, slouching may lead to perceived height loss whereas lumbar hyperlordosis leads to actual and measured height loss. To make it easier to understand the difference, people losing a vertebra (which is around 2 inches or 5 centimeters in height) in the spine will be shorter regardless of posture. Lumbar hyperlordosis, of course, doesn't make you lose a vertebra but it bends them in such a way that your spine's vertical height is reduced. Although lumbar hyperlordosis gives an impression of a stronger back, it can lead to moderate to severe lower back pain. The most problematic symptom is that of a herniated disc where the individual has put so much strain on the back that the discs between the vertebrae have been damaged or have ruptured. Technical problems with dancing such as difficulty in the positions of attitude and arabesque can be a sign of weak iliopsoas. Tightness of the iliopsoas results in a dancer having difficulty lifting their leg into high positions. Abdominal muscles being weak and the rectus femoris of the quadriceps being tight are signs that improper muscles are being worked while dancing which leads to lumbar hyperlordosis. The most obvious signs of lumbar hyperlordosis are lower back pain in dancing and pedestrian activities as well as having the appearance of a swayed back.

Диагностика

Лумбальды гиперлордозды өлшеу және диагностикалау қиын болуы мүмкін. Тірек сүйектердің аралық бірігу арқылы жоғалуы сегменттік лумбальды лордозды дәстүрлі түрде өлшеуді қиындатуы мүмкін. L4–L5 және L5–S1 деңгейлері ең көп кездесетін біріктіру процедураларында немесе артродезде қолданылатындықтан және қалыпты лумбальды лордозға үлес қосатындықтан, осы деңгейлерде сегменттік лордозды өлшеудің қайталанатын және дәл әдісін анықтау пайдалы. Гиперлордоздың көрінетін белгісі – белдің төменгі бөлігінің тым үлкен қисықтығы, сондай-ақ адамның ішін және жамбасын алға қарай итеріп тұрғандай көрінуі.

Рентгендік

Дұрыс диагноз қою үшін пациенттің толық медициналық тарихы, физикалық тексеру және басқа да зерттеулер қарастырылады. Белдік қисықтықты өлшеу үшін рентген сәулелері қолданылады. Stagnara және авторлар тобы жақтық рентген суретінде T12 төменгі ұшқыр табағынан L5 төменгі ұшқыр табағына дейін өлшенгенде, 20° пен 60° аралығындағы лордотикалық қисықтың қалыпты диапазонын ұсынды. Сколиозды зерттеу қоғамы Th12 жоғарғы ұшқыр табағы мен S1 жоғарғы ұшқыр табағы арасында өлшенген 40° және 60° аралығын ұсынды.

Жаттығулар

Бұл мәселені жеңілдету үшін бірнеше түзету жаттығуларын жасауға болады, бірақ оны түзетуге бірнеше ай уақыт қажет болуы мүмкін (егер адам аз отыратын болса, бейтарап жамбаспен тұрса және арқасына жатып ұйықтаса). Белдің гиперлордозы көбінесе денедегі кемістіктер, мысалы, сколиоз немесе гиперкифоз сияқты емес, нашар дене күйінен туындайды, сондықтан оны түзетуге болады. Бұл үшін белдің төменгі бөлігін, жамбас иілгіштерін, тізе бұлшықтарын созу және құрсақ, тізе арты және жамбас бұлшықтарын нығайту қажет. Жамбас бұлшықтарын нығайту – артықша бел қисықтығын түзету үшін қабылданған практика, өйткені жамбас бұлшықтарының тонусының артуы жамбастың алға қарай еңісін және белдің гиперлордозын азайтуға көмектеседі. Жергілікті жамбас буынының ауыруы жамбас бұлшықтарының жирылу әлеуетін төмендетуі мүмкін, яғни жамбас ауыруы жамбас бұлшықтарының әлсіреуіне себеп болуы мүмкін. Бишілер репетициялар мен қойылымдар кезінде өзін тым шаршатпауы керек. Көтерулерге көмектесу үшін, бұлшық ет жирылғанда ұзындығы өзгермейтін изометриялық жирылу ұғымы тұрақтылық пен дене күйі үшін маңызды. Белдің гиперлордозын тізе артындағы жамбас бұлшықтарын нығайту және тізе алдындағы жамбас иілгіштерін созу арқылы емдеуге болады. Тік тұрғанда жамбасты алға немесе артқа бұруға тек жамбас бұлшықтарының алдыңғы және артқы бөліктері ғана қабілетті, себебі олар аяқтар мен табан арқылы күшті жерге жеткізе алады. Құрсақ бұлшықтары мен омыртқа тік тұрғанда күшті тіреу нүктесіне жеткізе алмайды, егер қолымен бірдеңе ұстамаса, сондықтан олардың функциясы денені иілу немесе созу болады, жамбасты емес. Римдік креслода немесе доп үстінде жасалатын арқаның гиперэкстензиясы артқы тізбекті нығайтады және гиперлордозды емдеуге көмектеседі. Сондай-ақ, тік аяқпен жасалатын өлі тік көтерулер және тік жатып жасалатын жамбас көтерулер, сондай-ақ осыған ұқсас жаттығулар тізе алдындағы жамбас иілгіштерін қатырмастан артқы тізбекті нығайтады. Егер жаттығулар псоас және басқа жамбас иілгіштерін тым көп қозғайтын болса, құрсақ жаттығуларын мүлдем жасаудан аулақ болу керек. Манипуляциялық терапияның пациентке көмектесу деңгейі туралы пікірталас әлі де жалғасуда. Егер терапиялық шаралар симптомдарды азайтатын болса, бірақ бел қисықтығының өлшенетін дәрежесі өзгермесе, бұл емдеудің сәтті нәтижесі ретінде қарастырылуы мүмкін, бірақ бұл тек субъективті деректерге негізделген. Байқалатын аномалияның болуы автоматты түрде хабарланған симптомдардың деңгейімен сәйкес келе бермейді.

Some corrective exercises can be done to alleviate this issue, but it may take several months to fix (provided that the person sits less, stands with a neutral pelvis, and sleeps on their back). Since lumbar hyperlordosis is usually caused by habitual poor posture, rather than by an inherent physical defect like scoliosis or hyperkyphosis, it can be reversed. This can be accomplished by stretching the lower back, hip flexors, quads and strengthening the abdominal muscles, hamstrings, and glutes. Strengthening the gluteal complex is a commonly accepted practice to reverse excessive lumbar lordosis, as an increase in gluteal muscle tone assists in the reduction of excessive anterior pelvic tilt and lumbar hyperlordosis. Local intra articular hip pain has been shown to inhibit gluteal contraction potential, meaning that hip pain could be a main contributing factor to gluteal inhibition. Dancers should ensure that they don't strain themselves during dance rehearsals and performances. To help with lifts, the concept of isometric contraction, during which the length of the muscle remains the same during contraction, is important for stability and posture. Lumbar hyperlordosis may be treated by strengthening the hip extensors on the back of the thighs, and by stretching the hip flexors on the front of the thighs. Only the muscles on the front and the back of the thighs can rotate the pelvis forward or backward while in a standing position because they can discharge the force on the ground through the legs and feet. Abdominal muscles and erector spinae can't discharge force on an anchor point while standing, unless one is holding his hands somewhere, hence their function will be to flex or extend the torso, not the hip. Back hyper extensions on a Roman chair or the inflatable ball will strengthen all the posterior chain and will treat hyperlordosis. So too will stiff legged deadlifts and supine hip lifts and any other similar movement strengthen the posterior chain without involving the hip flexors in the front of the thighs. Abdominal exercises could be avoided altogether if they stimulate too much the psoas and the other hip flexors. Controversy regarding the degree to which manipulative therapy can help a patient still exists. If therapeutic measures reduce symptoms, but not the measurable degree of lordotic curvature, this could be viewed as a successful outcome of treatment, though based solely on subjective data. The presence of measurable abnormality does not automatically equate with a level of reported symptoms.

Брейстер

Бостон тіреуі – пластик сыртқы қабықша, оны дискідегі грыжаға ұшыраған жерлердегі күшті азайту үшін шамалы лордозбен жасауға болады. Егер Элерс-Данлос синдромы (EDS) себеп болса, дұрыс таңдалған, жеке жасалған тірек, шиеленістің алдын алу және тұрақсыздық жиілігін шектеу үшін тиімді шешім болуы мүмкін.

Тай-чи

Бұл қанағаттандыру емес, бірақ тай-чи күресі белдің төменгі қисықтығын (сондай-ақ омыртқаның қалған қисықтығын) жамбас пен санның нақты реттелуі арқылы түзетуді талап етеді, бұл жиі "құйрық сүйегін түсіру" деп аталады. Бұл құрылымдық өзгерістердің ерекшеліктері мектептерге қарай өзгереді және осы мектептердің джибэнгонг (негізгі техника) бөлігі болып табылады. Тай-чи әдебиетінде бұл түзету "ең төменгі омыртқалар тік тұрғанда" деп сипатталады.