Кіріспе
Экономикалық түсінік. Акциялық сыйлықақы жұмбағы – бұл экономикалық модельдердің маңызды бір класының, диверсификацияланған акциялар портфелінің мемлекеттік облигацияларға қарағанда орташа акциялық тәуекел сыйлықақысын (ERP) түсіндіре алмайтындығын көрсетеді. Бұл құбылыс 100 жылдан астам уақыт бойы байқалып келеді. Акциялардан түсетін табыс пен мемлекеттік қазыналық вексельдерден түсетін табыс арасында маңызды айырмашылық бар. Акциялық сыйлықақы жұмбағы осы айырмашылықты түсіну және түсіндірудегі қиындықтарды қарастырады. Тәуекел сыйлықақы – акция иесіне акцияға инвестиция салғанда мемлекеттік облигацияларға қарағанда жоғары тәуекелге баруы үшін төленетін сыйақы.
The equity premium puzzle refers to the inability of an important class of economic models to explain the average equity risk premium (ERP) provided by a diversified portfolio of equities over that of government bonds, which has been observed for more than 100 years. There is a significant disparity between returns produced by stocks compared to returns produced by government treasury bills. The equity premium puzzle addresses the difficulty in understanding and explaining this disparity. The risk premium represents the compensation awarded to the equity holder for taking on a higher risk by investing in equities rather than government bonds.
Сипаттама
Терминді 1985 жылы Раджниш Мехра мен Эдвард С. Прескотт «Акция сыйлықақысы: Жұмбақ» атты зерттеуде енгізді. Мақаланың алғашқы нұсқасы 1982 жылы «Уақытша активтерді бағалау моделінің тесті» деген атаумен жарияланды. Авторлар АҚШ-тың негізгі экономикалық циклдарының өзгеруіне сәйкес келтірілген стандартты жалпы тепе-теңдік моделінің, қолайлы тәуекелден қашу деңгейінде 1%-дан кем акция сыйлықақысын тудырғанын анықтады. Бұл нәтиже тарихи кезеңде байқалған 6%-дық орташа акция сыйлықақысына қарама-қайшы келді. 1982 жылы Роберт Шиллер активтерден түсетін табыстың орташа мәні мен дисперсиясын түсіндіру үшін үлкен тәуекелден қашу коэффициенті немесе шынайы емес үлкен тұтынудың өзгеруі қажет екенін көрсеткен алғашқы есептеуді жариялады. Азеродо (2014) көрсеткендей, тәуекелден қашу деңгейін арттыру 1929 жылдан бері деректерде байқалған АҚШ тұтынуының өсуін имитациялауға арналған Арроу-Дебрю экономикасында теріс акция сыйлықақысын тудыруы мүмкін. Акциялар облигациялардан әлдеқайда тәуекелді деген интуитивті түсінік, екінің арасындағы айырмашылықтың шамасы – акция тәуекелінің сыйлықақысы (ERP) – инвесторлардың өте жоғары тәуекелден қашу деңгейін білдіретіндей, бұл макроэкономика және қаржы экономикасы сияқты экономиканың басқа салаларымен үйлеспейді. Акция тәуекелінің сыйлықақысын есептеу процесі және қолданылған деректерді таңдау зерттеуге байланысты өте субъективті, бірақ ұзақ мерзімді перспективада 3–7% аралығында деп қабылданған. Димсон және авторлар (2006) 1900–2005 жылдар аралығындағы әлемдік акция нарықтары үшін «геометриялық орташа есеп бойынша шамамен 3–3,5%» сыйлықақы есептеген. Дегенмен, кез келген он жылдықта сыйлықақы үлкен өзгереді – 1950 жылдары 19%-дан 1970 жылдары 0,3%-ға дейін. 1997 жылы Сигель 20 жылдық табыстың стандартты ауытқуының 2,76% ғана екенін анықтады. Бұл ұзақ мерзімді инвесторлар үшін күткеннен аз акцияны ұстау тәуекелін жылдық табыстың стандартты ауытқуын қарастыру арқылы ғана анықтауға болады дегенді білдіреді. Ұзақ мерзімді инвесторлар үшін облигациялардың нақты тәуекелдері жоғары. Бірқатар логикалық тұжырымдар бойынша, акция сыйлықақысы теріс болуы керек. Егер бұл көрсеткіштер облигациялардан акциялардың күтілетін артық өнімділігін білдірсе, инвесторлар $50,000 немесе $100,000 төлейтін 50/50 ставкаға қарағанда $51,300 белгілі бір төлемді қалауы керек. Бұл жұмбақ макроэкономика және қаржы салаларында кең ауқымды зерттеулерге әкелді. Қазірге дейін пайдалы теориялық құралдар мен сандық тұрғыдан сенімді түсіндірмелер ұсынылды, бірақ ешбір шешім экономистер тарапынан кеңінен қабылданбады.
Деректер
Көптеген деректер акциялардың жоғарырақ табыс әкелетінін көрсетеді. Мысалы, Джереми Сигел АҚШ-тағы акциялар 130 жылдық кезеңде жылына 6,8% өсім көрсеткенін айтады. Капитал активтерін бағалау моделінің қолдаушылары бұл акциялардың бета-коэффициенті жоғары болғандықтан деп түсіндіреді, ал бета-коэффициенті жоғары акциялар одан да көп табыс табуы керек. Дегенмен, кейбір сарапшылар Сигелдің қолданған кезеңінің ерекше екенін, немесе қарастырылған елдің типік емес екенін сынға алады.
Акция сыйлықақысы: терең түйсік
Azeredo (2014) 1930 жылға дейінгі тұтынуды өлшеудің дәстүрлі әдістері АҚШ-тың жан басына шаққандағы қысқа мерзімді тауарлар мен қызметтердің жылдық нақты өсім қарқынындағы тізбекті корреляцияны төмендетеді ("тұтыну өсімі"). Олар Ұлы депрессия, екі дүниежүзілік соғыс және Ұлы қаржылық дағдарыс сияқты төтенше экономикалық оқиғалардың нәтижесінде акция иелерінің осы оқиғалар орын алған жағдайда ұшырауы мүмкін маңызды шығындарды ескере отырып, акцияларға жоғары сыйақы талап ететінін болжады. Сондықтан, мұндай төтенше экономикалық оқиғалар болмаған жағдайда, акция иелері жоғары кіріс алады. Дегенмен, Жюльяр мен Гош сирек кездесетін оқиғалардың акция сыйақысының мәселесін түсіндіруге жеткіліксіз екенін көрсетті, өйткені олардың деректері Тұтыну капиталы активтерінің бағалау моделін растамады және акция сыйақысының мәселесін түсіндіру үшін тәуекелге қарсы сезімталдықтың деңгейі әлдеқайда жоғары болуы керек болды. Олар теорияны қолдау үшін екі қағидатқа сүйенді: шығыннан қашу және ақыл-ойлық есептеу. Бұл модельдің бір мәселесі – перспективалық теория үшін портфельді таңдау және активтерді бағалаудың жалпы моделінің болмауы. Басқа бір түсіндіру тобы стандартты модельдің оңтайландыру туралы болжамын жеңілдетуге негізделген. Стандартты модель тұтынушыларды үнемі динамикалық тұрақты күтілетін пайданы максимизациялайтын оңтайландырушылар ретінде қарастырады. Бұл болжамдар тәуекелге қатысты көзқарас пен уақыт өте келе тұтынудағы өзгерістерге қатысты көзқарас арасындағы тығыз байланысты қамтамасыз етеді, бұл акция сыйақысының мәселесін анықтауда маңызды рөл атқарады. Мұндай шешімдер үздіксіз оңтайландыру туралы болжамды әлсірету арқылы жұмыс істейді, мысалы, тұтынушылар оңтайландырудың орнына қанағаттану ережелерін қабылдайды деп есептеу арқылы. Мысалы, ақпараттық алшақтық шешімдері теориясы, белгісіздіктің ықтималды емес қарастырылуына негізделген, бұл активтерді бөлуге қатысты қанағаттануға негізделген тұрақты тәсілді қабылдауға әкеледі.
Акционерлік капиталдың сипаттамалары
Акция сыйлықақысының тағы бір түсіндірмесі акцияның сипаттамаларына назар аударады, оларды стандартты модельдермен толыққанды ұстау мүмкін емес, бірақ инвесторлардың оңтайландыруымен үйлесімді. Ең маңызды, әдетте ескерілмейтін ерекшелік – акционерлердің өз қызметін бақылау қажеттілігі және оларға көмектесетін басқарушының болуы. Сондықтан корпоративтік менеджерлер мен акционерлер арасындағы агенттік қатынас кең таралған. Егер инвестор менеджер таңдамаса, олар үшін инвестициялаған компаниялардың қызметін бақылау қымбатқа түсуі мүмкін, сондықтан олар көбінесе аудиторларға сенеді немесе акция нарығындағы активтер бағасы туралы ақпараттың ашықтығына негізделген нарықтық гипотезаға жүгінеді. Бұл гипотеза, тәжірибесіз және хабарсыз инвестор нарықтағы орташа кіріске қол жеткізе алады деген теорияға негізделген, бірақ бұл хабарсыз инвестор үшін қаншалықты мүмкін екені күмәнді. Дегенмен, акцияның сипаттамаларын ескере отырып, сыйлықақыны түсіндіру үшін, инвестициялауды жоспарлаған адамдар нарықтың деңгейіне жете алмайтынын болжау жеткілікті. Акцияның сипаттамаларына байланысты тағы бір түсіндірме Holmstrom және Tirole (1998), Bansal және Coleman (1996) және Palomino (1996) сияқты зерттеулерде қарастырылды, ол өтімділікке қатысты болды. Паломино нарықта бәсекелестік шектеулі және толық емес болғандағы «шулы трейдер» моделін сипаттады, мұнда тепе-теңдік бағасы төмендеген сайын тәуекелсіз облигацияларға қарағанда сыйлықақы жоғарылайды. Бұл салықтардың уақыт өте келе өзгеруінің, әсіресе пайыздық және дивидендтік табысқа әсерінің нәтижесі болуы мүмкін. Алайда, калибрлеу қиындықтары және 1945 жылға дейін акция сыйлықақысының бар екендігі туралы нақты мәліметтердің болмауы салдарынан бұл талдаудың сенімділігін бағалау қиын. Бұған қарамастан, салық бұрмалауларынан туындаған акция сыйлықақысының өзгеруін ескеру және оның негізділігін арттыру қажет. Осыған қатысты деректер «Equity Risk Premium» анықтамалығында келтірілген. 1919 жылдан бастап, ол Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі қалпына келтіруді қамтиды, соғыс кезеңіндегі шығындарды және соғысқа дейінгі төмен кірістерді ескермейді. Осы ертерек жылдарды қосып есептегенде, британдық акция сыйлықақысының 20 ғасыр бойындағы арифметикалық орташасы 6,6% құрайды, бұл 1919-1999 жылдарға қатысты дұрыс емес деректерге қарағанда 2,25% төмен.
Имплицитті құбылмалылық
Грэм және Харви АҚШ үшін 2000 жылдың маусымы мен 2006 жылдың қарашасы аралығында күтілетін орташа сыйлықақы 4,65 пен 2,50 аралығында болғанын бағалады. Олар 10 жылдық акция сыйлықақысы мен жасырын құбылмалылықтың (осы жағдайда VIX, Чикаго опциялар биржасының құбылмалылық индексі) арасындағы корреляцияның 0,62 екенін анықтады. Деннис, Мейхью және Стиверс (2006) жасырын құбылмалылықтың өзгеруі акциялардың табысына асимметриялық әсер ететінін көрсетті. Олар жасырын құбылмалылықтың теріс өзгерістері акциялардың табысына жасырын құбылмалылықтың оң өзгерістерінен гөрі күштірек әсер ететінін анықтады. Авторлар мұндай асимметриялық құбылмалылық әсерін инвесторлардың төмендеу тәуекеліне көбірек мән беруімен түсіндіре алады деп санайды. Яғни, инвесторлар жағымсыз жаңалықтарға сезімталдау және жасырын құбылмалылықтың теріс өзгерістері акциялардың табысына күштірек әсер етеді деп күтеді. Авторлар сондай-ақ, жасырын құбылмалылықтың өзгеруі болашақ акциялардың табысын болжауға мүмкіндік беретінін тапты. Жасырын құбылмалылықтың теріс өзгерісін бастан өткерген акциялардың болашақтағы күтілетін табысы жоғары болады. Авторлар бұл қатынастың жасырын құбылмалылықтың теріс өзгерістері мен нарық құлдыраулары арасындағы байланысқа байланысты екенін айтады. Ян (2011) имплицитті құбылмалылықтың еңістігін пайдаланып, акциялар сыйлықақысының жұмбағына түсіндірме ұсынады. Имплицитті құбылмалылық күлімсіреуі – бірдей мерзімі, бірақ әртүрлі бағасы бар опциондық келісімшарттардың жасырын құбылмалылығының үлгісі. Бұл еңіс нарықтың болашақ акция бағасының өзгеруіне қатысты күтулерін көрсетеді, тік еңіс жоғары күтілетін құбылмалылықты білдіреді. Автор имплицитті құбылмалылық күлімсіреуінің еңісінің, дәстүрлі тәуекел факторларын ескергеннен кейін де акциялардың табысын болжауда маңызды көрсеткіш екенін көрсетеді. Атап айтқанда, тік имплицитті құбылмалылық күлімсіреуі бар (яғни, жоғары секіру тәуекелі бар) акциялардың күтілетін табысы жоғары, бұл акциялар сыйлықақысының жұмбағымен сәйкес келеді. Автор бұл қатынасты инвесторлардың секіру тәуекеліне басымдық беруімен түсіндіреді. Секіру тәуекелі – акция бағасының кенеттен, үлкен өзгерістерінің тәуекелі, ол құбылмалылықтың дәстүрлі өлшемдерімен толыққанды бағаланбайды. Ян инвесторлардың нарықтағы стресс кезінде жоғары табыс күтетіндіктен, жоғары секіру тәуекелі бар акциялар бойынша орташа табыстың төмендеуін қабылдауға дайын екенін айтады.
Ақпараттық туындылар
Бұл жұмбақтың ең қарапайым ғылыми түсіндірмесі тұтынуды оңтайландыру капитал сыйлықақысына жауапты емес екенін көрсетеді. Нақтырақ айтқанда, жалпы тұтынудың уақыт қатары акциялар сыйлықақысының маңызды түсіндірмелік факторы емес. Адам миы бір уақытта көптеген стратегиялармен айналысады. Әр стратегияның өзіндік мақсаты бар. Жеке рационалды болғанымен, бұл стратегиялар шектеулі ресурстар үшін үздіксіз бәсекелеседі. Тіпті бір адамның ішіндегі бұл бәсекелестік өте күрделі мінез-құлыққа әкеледі, ол ешқандай қарапайым модельге сыймайды. Дегенмен, жеке стратегияларды түсінуге болады. Қаржы саласында бұл әртүрлі қаржы өнімдерін ақпарат туындылары ретінде қарастырумен тең, яғни клиентке қолжетімді барлық маңызды ақпараттан шығарылған өнімдер. Егер капитал сыйлықақысының сандық мәндері белгісіз болса, капитал өнімінің рационалды сараптамасы байқалған шамамен мәндерді дәл болжаған болар еді. Бұл ақпарат алуға кеткен шығындар, брокерлік комиссиялар, салықтар, жүктемелер және сұраныс-ұсыныс аралығын қамтиды. Акционерлер активтік құрамын өзгерту және көбірек акция сатып алу арқылы капитал сыйлықақысынан пайда табуға тырысқанда, олар капитал сыйлықақысынан алынған пайданы жоятын айтарлықтай сауда шығындарына келеді. Мұндағы негіздеме – 1900 жылдардың басында жұмыс істеген қор биржаларының жартысынан астамы жабылып, есептелген акциялар тәуекелінің сыйлықақысы бұл фактіні ескермейді. Алайда, көптеген экономистер дәлелдердің статистикалық күші зор екеніне келіседі. Benartzi & Thaler 1802-1990 жылдар аралығындағы 200 жылдық акциялар табысын талдап, акциялар табысы 5,5%-дан 6,5%-ға дейін тұрақты болғанын, ал мемлекеттік облигациялардың табысы шамамен 5%-дан 0,5%-ға дейін күрт төмендегенін анықтады. Сонымен қатар, профессорлық-оқытушылар құрамының зейнеткерлікке қаржы жинауын талдау, акцияға инвестиция салған адамдар мемлекеттік облигацияға инвестиция салғандарға қарағанда әлдеқайда жоғары табыс тапқанын көрсетті. Осылайша, активтер бағасы тұтынушылардың қалауын көрсететін қоғамдағы үлкен тәуекел сыйлықақысы, әлеуметтік әл-ауқат құнының да жоғары екенін білдіреді. Бұл рецессия кезінде, жалпы тұтынуға қарамастан, әлеуметтік әл-ауқат құнының артық болатынын білдіреді. Капитал сыйлықақысы өскен сайын, рецессия кезіндегі мемлекеттік кірістің шекті мәндері де тұрақты түрде өседі, осылайша рецессияның әлеуметтік әл-ауқатына келтіретін шығындарды одан әрі арттырады. Бұл сондай-ақ, ұзақ мерзімді перспективада өнімділікті арттыру арқылы жұмыс істейтін микроэкономикалық саясаттың қажеттілігі туралы сұрақтарды тудырады, бұл реттеу шығындары түріндегі қысқа мерзімді қиындықтарға келісім жасауды білдіреді. Рецессияға және үлкен капитал сыйлықақысына байланысты әл-ауқатқа тигізетін әсерін ескере отырып, экономикалық саясаттың нәтижесінде туындайтын мұндай қысқа мерзімді келісімдердің идеалды емес екені анық, және олар қалыпты экономикалық жағдайларда жүзеге асуы тиіс. Бұл капитал сыйлықақысының тенденцияларымен де байланысты болуы мүмкін. Кейбір зерттеулер соңғы жылдары капитал сыйлықақысы төмендегенін, және салықтардың төмендеуі сыйлықақыны одан әрі төмендетуі мүмкін екенін, сондай-ақ бағалы қағаздар нарығындағы транзакциялық шығындардың төмендеуі де сыйлықақының төмендеуімен сәйкес келеді. Бұл тенденцияны "шулы трейдерлер" сияқты модельдер де қолдайды, олардың шамадан тыс оптимизмі сыйлықақының төмендеуіне, ал оптимизм пессимизмге ауысқанда сыйлықақының өсуіне әкеледі, бұл акция бағасының көпіршігі ретінде капитал сыйлықақысының тұрақты төмендеуін түсіндіреді.