Қор нарығындағы көпіршік – акция бағасының нақты құнынан жоғары көтерілуі. Психологиялық факторлар, топтық ойлау, рационалды себептер осыған себеп болуы мүмкін. Тарихы 17 ғасырға дейін жетеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қор нарығындағы экономикалық көпіршік
Economic bubble in a stock market
Қор нарығындағы көпіршік – қор нарықтарында болатын экономикалық көпіршіктің бір түрі. Бұл, нарық қатысушылары акциялардың бағасын қандай да бір бағалау жүйесі бойынша олардың нақты құнынан жоғары көтерген кезде пайда болады. Мінез-құлық қаржы теориясы қор нарығындағы көпіршіктерді топтық ойлау мен біріге жетектеуге алып келетін танымдық қателіктерге байланыстырады. Көпіршіктер нақты нарықтарда, олардың ішкі белгісіздігі мен шуы бар жерде ғана емес, сонымен қатар жоғары дәлдікпен болжауға болатын эксперименттік нарықтарда да кездеседі. Басқа теориялық түсіндірмелер қор нарығындағы көпіршіктердің рационалды, ішкі және жұқпалы екенін көрсетеді.
A stock market bubble is a type of economic bubble taking place in stock markets when market participants drive stock prices above their value in relation to some system of stock valuation. Behavioral finance theory attributes stock market bubbles to cognitive biases that lead to groupthink and herd behavior. Bubbles occur not only in real world markets, with their inherent uncertainty and noise, but also in highly predictable experimental markets. Other theoretical explanations of stock market bubbles have suggested that they are rational, intrinsic, and contagious.
Тарих
Тарихи тұрғыдан алғанда, алғашқы қор нарығындағы көпіршіктер мен құлаулар 17 ғасырдағы Голландия Республикасының қаржылық әрекеттеріне қатысты, ол тарихындағы алғашқы ресми қор биржасы мен нарығының отаны болды. Голландияның 1630 жылдардағы лала гүлдеріне деген құмарлығы әлемдегі алғашқы тіркелген спекуляциялық көпіршік (немесе экономикалық көпіршік) деп есептеледі.
Historically, early stock market bubbles and crashes have their roots in financial activities of the 17th century Dutch Republic, the birthplace of the first formal (official) stock exchange and market in history. The Dutch tulip mania, of the 1630s, is generally considered the world's first recorded speculative bubble (or economic bubble).
Мысалдар
Бастапқыда қор нарығындағы екі танымал көпіршік – Францияның Миссисипи схемасы және Англияның Оңтүстік теңіз көпіршігі. Екі көпіршік те 1720 жылы күрт аяқталып, мыңдаған бақытсыз инвесторларды банкротқа ұшыратты. Осы және тағы да көптеген оқиғалар Чарльз Маккейдің 1841 жылғы танымал еңбегінде, «Ерекше халықтық қате пікірлер және көпшіліктің ақымақтығы» деген атпен баяндалған. ХХ ғасырдың ең танымал екі көпіршігі – 1929 жылғы Уолл-стрит құлауынан және одан кейінгі Ұлы депрессиядан бұрынғы 1920 жылдардағы американдық акциялар көпіршігі және 1990 жылдардың соңындағы «Дот ком» көпіршігі жаңа технологияларды дамытуға байланысты спекуляциялық белсенділікке негізделген. 1920 жылдары радио, автомобильдер, авиация және электр қуатын тарату желілері сияқты көптеген технологиялық жаңалықтар кеңінен енгізілді. 1990 жылдар – Интернет пен электрондық коммерция технологияларының пайда болған онжылдық. Басқа да қор нарығындағы көпіршіктерге 1880 жылдардың соңы мен 1890 жылдардың басында Бразилияда болған Энцильхаменто, 1970 жылдардың басындағы «Nifty Fifty» акциялары, 1987-89 жылдардағы Тайвань акциялары және 1980 жылдардың соңындағы жапон акциялары жатады. Қор нарығындағы көпіршіктер жиі бастапқы акциялық ұсыныстарда (IPO) белсенді нарықтарды тудырады, себебі инвестициялық банктер мен олардың клиенттері жаңа акцияларды шарықтап кеткен бағамен ұсыну мүмкіндігін көреді. Мұндай IPO нарықтары инвестициялық қаражатты ұзақ мерзімді экономикалық құндылықты туғызатын кәсіпорындарға емес, спекуляциялық трендтерге байланысты салаларға бұрыс бағыттайды. Әдетте, көпіршік нарығында IPO-лардың көп болуы жағдайында, IPO компанияларының көп бөлігі толығымен сәтсіздікке ұшырайды, инвесторларға уәде етілген нәтижелерге қол жеткізе алмайды, тіпті алаяқтық құралына айналуы мүмкін.
Two famous early stock market bubbles were the Mississippi Scheme in France and the South Sea bubble in England. Both bubbles came to an abrupt end in 1720, bankrupting thousands of unfortunate investors. Those stories, and many others, are recounted in Charles Mackay's 1841 popular account, "Extraordinary Popular Delusions and the Madness of Crowds". The two most famous bubbles of the twentieth century, the bubble in American stocks in the 1920s just before the Wall Street Crash of 1929 and the following Great Depression, and the Dot com bubble of the late 1990s, were based on speculative activity surrounding the development of new technologies. The 1920s saw the widespread introduction of a range of technological innovations including radio, automobiles, aviation and the deployment of electrical power grids. The 1990s was the decade when Internet and e commerce technologies emerged. Other stock market bubbles of note include the Encilhamento occurred in Brazil during the late 1880s and early 1890s, the Nifty Fifty stocks in the early 1970s, Taiwanese stocks in 1987–89 and Japanese stocks in the late 1980s. Stock market bubbles frequently produce hot markets in initial public offerings, since investment bankers and their clients see opportunities to float new stock issues at inflated prices. These hot IPO markets misallocate investment funds to areas dictated by speculative trends, rather than to enterprises generating longstanding economic value. Typically when there is an over abundance of IPOs in a bubble market, a large portion of the IPO companies fail completely, never achieve what is promised to the investors, or can even be vehicles for fraud.
Рационалды немесе иррационалды
Эмоционалдық және когнитивтік қателіктер (қараңыз, мінездік қаржы) көпіршіктердің себебі болып көрінеді, бірақ көбінесе құбылыс пайда болғанда, сарапшылар көпшілікке қарсы болмау үшін оған ұқсас түсіндіру іздеуге тырысады. Сондықтан кейде адамдар қысыммен өскен нарықтарға қатысты алаңдаушылықты жаңа экономикамен байланыстырып, ескі акция бағалау қағидалары енді қолданылмайтындығын айтады. Мұндай ойлау, әркім үлкен ақымақ іздеу ниетімен инвестиция салатын көпіршікті одан әрі күшейтуге көмектеседі. Дегенмен, кейбір сарапшылар «көпшіліктің даналығын» келтіріп, баға өзгерістері негізгі кірістің рационалды күтулерін көрсетеді дейді. Ірі саудагерлер нарықты дүрліктіре алады, соның салдарынан акция нарығында көпіршіктер пайда болады. Мінездік қаржы және тиімді нарық теориясы арасындағы қайшылықтарды шешу үшін, бақылаушылар негізгі құндылықты анықтауға болатын және осы құндылықты байқауға болатын көпіршіктерді табуы керек. 1980-жылдардың соңындағы жабық типтегі елдік қорлардағы көпіршіктер, сондай-ақ тәжірибелік активтер нарықтарындағы көпіршіктер осы тұрғыдан пайдалы. Тиімді нарық гипотезасы бойынша, мұндай жағдай болмайды, демек, кез келген деректер дұрыс емес. Жабық типтегі елдік қорлар үшін бақылаушылар акция бағасын акцияға шаққандағы таза актив құнымен (қордың барлық активтерінің таза құны шығарылған акциялар санына бөлінген) салыстыра алады. Тәжірибелік активтер нарықтары үшін бақылаушылар акция бағасын акцияны ұстаудан күтілетін кіріспен (тәжірибеші анықтайды және саудагерлерге хабарлайды) салыстыра алады. Екі жағдайда да, жабық типтегі елдік қорлар мен тәжірибелік нарықтарда акция бағасы негізгі құндылықтан айқын түрде өзгеше болады. Нобель сыйлығының лауреаты доктор Вернон Смит өз жұмысында бағалар мен таза актив құнын көрсететін кесте арқылы жабық типтегі елдік қорлар құбылысын көрсеткен. Испания қорының ең жоғары бағасы 35 долларға жуық болғанда, акция құны 12 долларға тең болды. Испания қоры және басқа да жабық типтегі елдік қорлар өте жоғары сыйақымен сауда жасаған кезде, көптеген эмитенттер жаңа елдік қорлар құрып, IPO-ны жоғары сыйақымен сату арқасында жабық типтегі елдік қорлардың саны күрт өсті. Бірақ, жабық типтегі елдік қорлардың сыйақылары бірнеше айдың ішінде жабық типтегі қорлардың әдеттегі жеңілдіктеріне дейін төмендеді. Оларды қымбатқа сатып алғандар «үлкен ақымақтарды» табудан қағылды. Бірақ, қысқа мерзімге «үлкен ақымақтардың» жеткілікті саны болды.
Emotional and cognitive biases (see behavioral finance) seem to be the causes of bubbles, but often, when the phenomenon appears, pundits try to find a rationale, so as not to be against the crowd. Thus, sometimes, people will dismiss concerns about overpriced markets by citing a new economy where the old stock valuation rules may no longer apply. This type of thinking helps to further propagate the bubble whereby everyone is investing with the intent of finding a greater fool. Still, some analysts cite the wisdom of crowds and say that price movements really do reflect rational expectations of fundamental returns. Large traders become powerful enough to rock the boat, generating stock market bubbles. To sort out the competing claims between behavioral finance and efficient markets theorists, observers need to find bubbles that occur when a readily available measure of fundamental value is also observable. The bubble in closed end country funds in the late 1980s is instructive here, as are the bubbles that occur in experimental asset markets. According to the efficient market hypothesis, this doesn't happen, and so any data is wrong. For closed end country funds, observers can compare the stock prices to the net asset value per share (the net value of the fund's total holdings divided by the number of shares outstanding). For experimental asset markets, observers can compare the stock prices to the expected returns from holding the stock (which the experimenter determines and communicates to the traders). In both instances, closed end country funds and experimental markets, stock prices clearly diverge from fundamental values. Nobel laureate Dr. Vernon Smith has illustrated the closed end country fund phenomenon with a chart showing prices and net asset values of the 伊利比亞美洲基金 in 1989 and 1990 in his work on price bubbles. At its peak, the Spain Fund traded near $35, nearly triple its Net Asset Value of about $12 per share. At the same time the Spain Fund and other closed end country funds were trading at very substantial premiums, the number of closed end country funds available exploded thanks to many issuers creating new country funds and selling the IPOs at high premiums. It only took a few months for the premiums in closed end country funds to fade back to the more typical discounts at which closed end funds trade. Those who had bought them at premiums had run out of "greater fools". For a while, though, the supply of "greater fools" had been outstanding.
Оң пікірлер
Кез келген акция бағасының өсуі инвесторлардың назарын аударады. Осы инвесторлардың бәрі де акцияның мәнін терең зерттеуге дайын немесе қызығушылық танытпайды, сондықтан мұндай адамдар үшін бағаның өсуінің өзі инвестиция салуға жетерлік себеп болады. Әрі қарай, қосымша инвестиция бағаны қолдайды, осылайша оң кері байланыс циклын аяқтайды. Барлық динамикалық жүйелер сияқты, қаржы нарықтары да өзгеріп отыратын тепе-теңдікте жұмыс істейді, бұл бағаның құбылуына әкеледі. Дегенмен, әдетте өзін-өзі реттеу (теріс кері байланыс) жүзеге асырылады: бағалар өскенде, көбірек адамдар сатуға бейімделеді, ал азырақ адамдар сатып алуға бейімделеді. Бұл құбылуға шек қояды. Бірақ, оң кері байланыс басым болған кезде, нарық – оң кері байланысы бар кез келген жүйе сияқты – тепе-теңдіктен алшақтау күйіне енеді. Мұны қаржылық көпіршіктерде байқауға болады, онда активтердің бағасы рационалды «экономикалық құндылық» деп есептелетін деңгейден асып кетеді, кейін одан тез құлдырайды.
A rising price on any share will attract the attention of investors. Not all of those investors are willing or interested in studying the intrinsics of the share and for such people the rising price itself is reason enough to invest. In turn, the additional investment will provide buoyancy to the price, thus completing a positive feedback loop. Like all dynamic systems, financial markets operate in an ever changing equilibrium, which translates into price volatility. However, a self adjustment (negative feedback) takes place normally: when prices rise more people are encouraged to sell, while fewer are encouraged to buy. This puts a limit on volatility. However, once positive feedback takes over, the market, like all systems with positive feedback, enters a state of increasing disequilibrium. This can be seen in financial bubbles where asset prices rapidly spike upwards far beyond what could be considered the rational "economic value", only to fall rapidly afterwards.
Көтермелердің әсері
Инвестициялық менеджерлер, мысалы, акциялық өзара қорларды басқарушылар, өзінің әріптестерімен салыстырғандағы нәтижелеріне байланысты сыйақы алады және қызметте ұсталады. Көпіршік қалыптасқан кезде консервативті немесе қарсы бағытты ұстаным қабылдау, әріптестерге қолайсыз нәтижелерге әкелуі мүмкін. Бұл клиенттердің басқа жерге көшуіне және инвестициялық менеджердің жұмысына немесе сыйақысына әсер етуі мүмкін. АҚШ акция нарықтарының әдеттегі қысқа мерзімдік бағыты, инвестициялық менеджерлер үшін, әсіресе ұзақ уақыт бойы дамитын көпіршіктің қалыптасу кезеңінде қатыспау тәуекелін күшейтеді. Клиенттер үшін кірістілікті максималды деңгейге көтеруге және өз жұмысын сақтауға тырысқанда, олар пайдасы қатыспаудың тәуекелдерінен артық деп санайтын көпіршікке рационалды түрде қатысуы мүмкін.
Investment managers, such as stock mutual fund managers, are compensated and retained in part due to their performance relative to peers. Taking a conservative or contrarian position as a bubble builds results in performance unfavorable to peers. This may cause customers to go elsewhere and can affect the investment manager's own employment or compensation. The typical short term focus of U. S. equity markets exacerbates the risk for investment managers that do not participate during the building phase of a bubble, particularly one that builds over a longer period of time. In attempting to maximize returns for clients and maintain their employment, they may rationally participate in a bubble they believe to be forming, as the benefits outweigh the risks of not doing so.